Марлен Дитрих: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Неміс-американдық актриса және әнші (1901–1992)

Мари Магдалена "Марлен" Дитрих (/m//ɑːr/'/l//eɪ//n//ə// /'/d//iː//t//r//ɪ//x/, ; 27 желтоқсан 1901 – 6 мамыр 1992) – неміс және американдық актриса және әнші, оның мансабы 1910-шы жылдардан 1980-шы жылдарға дейін созылды. 1920-ші жылдардағы Берлинде Дитрих сахнада және үнсіз фильмдерде өнер көрсетті. Джозеф фон Штернбергтің "Көк періште" (1930) фильміндегі Лола Лола рөлі оған халықаралық даңқ әкелді және Paramount Pictures компаниясымен келісімшартқа отыруға мүмкіндік берді. Ол көптеген Голливуд фильмдерінде ойнады, оның ішінде Стернберг режиссерлік еткен алты атақты рөл бар: "Марокко" (1930) (оның жалғыз "Оскар" сыйлығына ұсынылуы), "Намыссыз" (1931), "Шанхай экспресі" және "Алтын Венера" (екеуі де 1932), "Қызыл императрица" (1934), "Шайтан әйел" (1935). Ол өзінің сұлу келбетімен және экзотикалық сынымен табысқа жетіп, сол дәуірдегі ең көп жалақы алатын актрисалардың бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ-та белгілі бір деңгейде танымал болды. Соғыстан кейінгі бірнеше фильмдерде, соның ішінде Билли Уайлдердің "Шетелдік іс" (1948), Альфред Хичкоктің "Сахналық қорқыныш" (1950), Билли Уайлдердің "Куәгерлер" (1957), Орсон Уэллстің "Зұлымдыққа тиісу" (1958) және Стэнли Крамердің "Нюрнберг үкімі" (1961) фильмдеріндегі есімді рөлдерімен көзге түсті. Бірақ 1950-ші жылдардың көп бөлігін және 1970-ші жылдарға дейінгі кезеңді әлемдік гастрольдік шоуларда өнер көрсетумен өткізді. Дитрих Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі гуманитарлық қызметімен де танымал болды, ол неміс және француз эмигранттарына баспана берді, қаржылық көмек көрсетті және тіпті олардың америкалық азаматтығын қолдады. Соғыс кезінде майдан шебіндегі моральдық жағдайды жақсартуға қосқан үлесі үшін ол АҚШ, Франция, Бельгия және Израильден бірнеше награда алды. 1999 жылы Америка кино институты Дитрихті классикалық Голливуд киносының ең ұлы әйел экранды бейнелерінің тоғызыншысы деп атады.

Ерте өмір

Ол 1901 жылғы 27 желтоқсанда Леберштрассе 65 мекенжайында, қазіргі Берлиндегі Шенеберг ауданындағы Роте Инсель маңында Мари Магдалена Дитрих болып дүниеге келді. Оның анасы Вильгельмина Элизабет Жозефина (құрметті аты Фелсинг) Берлиндегі бай отбасынан шыққан, олар зергерлік бұйымдар мен сағаттар жасау фирмасына ие болған. Оның әкесі Луи Эрих Отто Дитрих полиция лейтенанты болды. Дитрихтің бір туысы, Елизавета (5 ақпан 1900 – 8 мамыр 1973) болды. Дитрихтің әкесі 1867 жылғы 26 тамызда дүниеге келіп, 1908 жылғы тамызда қайтыс болды. Оның жақын досы, Эдуард фон Лош, гранадерлердегі аристократ аға лейтенант, Вильгельминаға ғашық болып, 1914 жылы оған үйленді, бірақ 1916 жылғы шілдеде Бірінші дүниежүзілік соғыста алған жарақатынан қайтыс болды. Дитрихтің отбасы оны "Лена", "Лене" немесе "Лени" деп лақаптайтын. Шамамен 11 жасында ол өзінің екі есімін біріктіріп "Марлен" есімін құрады. Дитрих 1907 жылдан 1917 жылға дейін Аугуста Виктория қыздар мектебінде оқыды және 1918 жылы Вильмерсдорфтағы Виктория Луиза мектебін (қазіргі Гёте гимназиясы) бітірді. Ол скрипка тартуды үйреніп, жасөспірім кезінде театр мен поэзияға қызығушылық танытты. Білегіне келген жарақат концерттік скрипкашы болу арманынан айырды, бірақ 1922 жылға қарай ол Берлиндегі кинотеатрдың үнсіз фильмдер оркестрінде скрипкашы болып жұмыс істеді. Ол тек төрт аптадан кейін жұмыстан шығарылды. Дитрихтің ең алғашқы кәсіби сахналық өнер көрсетулері Гвидо Тильшердің "Қыз Кабаресімен" гастрольдік сапарда вадевиль стиліндегі ойын-сауықтарда және Берлинде Рудольф Нельсонның ревюлерінде хор қызы ретінде болды. 1922 жылы Дитрих театр режиссері және импресарио Макс Рейнхардтың драма академиясына қабылдануға тырысты, бірақ сәтті болмады; алайда, ол көп ұзамай оның театрларында хор қызы ретінде жұмыс істеп, драмаларда шағын рөлдерді ойнады.

Еңбек жолын бастауы

Дитрихтің кинодағы тұңғышы 1923 жылғы "Кішкентай Наполеон" фильміндегі шағын рөл болды. Ол болашақ күйеуі Рудольф Сибермен 1923 жылы "Сүйіспеншілік трагедиясы" фильмінің түсірілім алаңында танысты. Дитрих пен Сибер 1923 жылдың 17 мамырында Берлинде азаматтық түрде неке қиды. Оның жалғыз баласы, қызы Мария Элизабет Сибер 1924 жылдың 13 желтоқсанында дүниеге келді. Дитрих 1920 жылдары Берлин мен Венада сахнада да, кинода да жұмысын жалғастырды. Сахнада ол Фрэнк Уэдекиндтің "Пандораның жәшігі", Уильям Шекспирдің "Қызба жұлдыз" және "Жазғы түнгі арман", сондай-ақ Джордж Бернард Шоудың "Метосалахқа оралу" және "Жанжал" пьесаларында әртүрлі маңызды рөлдерді ойнады. Дегенмен, ол ең көп назарды Бродвей, "Es Liegt in der Luft" және "Zwei Krawatten" сияқты мюзиклдер мен ревюларда тартты. 1920 жылдардың соңына қарай Дитрих экранда да маңызды рөлдерде ойнай бастады, оның ішінде "Электр кафесі" (1927), "Мен сіздің қолыңызды сүйемін, мадам" (1928) және "Жоғалған жандардың кемесі" (1929) фильмдеріндегі рөлдері бар еді.

Фон Штернбергпен байланысы

1929 жылы Дитрих өзінің маңызды рөлін – кабаре әншісі Лола Лоланы сомдады. Ол осы уақытқа дейін беделді мектеп директорының (Эмиль Дженнингс ойнады) құлдырауына себепкер болды. Бұл UFA өндірісіндегі «Көк періште» (1930) фильмі Бабелсберг киностудиясында түсірілді. Жозеф фон Штернберг фильмді режиссерлік етіп, кейін Дитрихті «жанып тұрған жұлдыз» ретінде таныстырды. Фильмде Дитрихтің «Falling in Love Again» әні жаңғырып, ол Electrola студиясы үшін жазылды. 1930-шы жылдары ол Polydor және Decca Records үшін де жазбалар жасады. 1930 жылы «Көк періште» фильмінің халықаралық сәттілігіне және Голливудта беделді Жозеф фон Штернбергтің ынталандыруы мен насихатына сүйене отырып, Дитрих Paramount Pictures компаниясымен келісімшарт бойынша АҚШ-қа көшті. Студия Дитрихті Metro Goldwyn Mayer-дің швед туған жұлдызы Грета Гарбоға немiс жауабы ретінде көрсетуді мақсат тұтты. Штернберг оны жасыл Rolls Royce Phantom II машинасын қоса, сыйлықтармен қарсы алды. Бұл машина кейін олардың алғашқы американдық фильмі «Марокко» да пайда болды. 1930-1935 жылдар аралығында Дитрих Paramount студиясында Штернбергтің режиссерлігімен түсірілген алты фильмде ойнады. Штернберг Дитрихпен бірлесіп, тартымды және құпиялы femme fatale имиджін жасау үшін тиімді жұмыс істеді. Ол оны салмақтан айыруға шақырып, актрисалық шеберлігін жетілдіруде жан-жақты көмектесті. Ол оның кейде қатал талаптарын қарсылықсыз қабылдады, ал басқа актерлер мұндайға бармады. «Марокко» (1930) фильмінде Гари Купермен бірге Дитрих тағы да кабаре әншісі рөлінде ойнады. Фильмде ол ер адамның ақ смокингін киіп, әйелге сүйісқан және ән шырқаған эпизод ерекше көзге түсті, ол сол заман үшін өте батыл болып саналды. Бұл фильм Дитрихке «Оскар» сыйлығына алғашқы және жалғыз ұсынымын әкелді. «Мароккодан» кейін «Ар-намыссыз» (1931) фильмі Виктор МакЛагленмен бірге түсірілді, онда Дитрих Мата Хари сияқты шпион рөлінде ойнап, үлкен жетістікке жетті. Анна Мэй Вонгпен түсірілген «Шанхай экспресі» (1932) фильмі сыншылар тарапынан «Дөңгелектердегі Гранд Отель» деп аталды және 1,5 миллион долларлық дүниежүзілік табыс әкелді. Дитрих пен Штернберг Кэри Грантпен бірге «Блондинка Венера» (1932) романтикалық фильмінде қайта жұмыс істеді. Дитрих үш жылдан кейін алғаш рет Штернбергсіз Рубен Мамулианның режиссерлігімен түсірілген «Песня Песен» (1933) романтикалық драмасында ойнады, онда ол қарапайым неміс шаруа қызының рөлін сомдады. Дитрих пен Штернбергтің соңғы екі фильмі – Джон Дэвис Лоджбен түсірілген «Қызыл императрица» (1934) және «Ібіліс – әйел» (1935) – олардың ең стильді ынтымақтастығы болғанымен, кассада үлкен табыс әкелмеді. Дитрих кейін «Ібіліс – әйел» фильміндегі рөлінде ең сұлу болғанын айтты. Штернберг Дитрихті жарықтандыру және түсірудегі ерекше шеберлігімен танымал болды, сондықтан 50 жыл өткен соң да «Шанхай экспресі» фильмінің түсірілімінен алынған сурет Queen II альбомының мұқабасына шабыт берді, ал бұл сурет олардың «Bohemian Rhapsody» музыкалық видеосына енгізілді. Оның жарық пен көлеңкелерді шебер пайдалануы, перде немесе жалюзи арқылы өткен жарықтың әсері, сондай-ақ декорациялар мен костюмдерге назар аудару екеуінің бірлесіп жасаған фильмдерін киноның ең сәнді туындыларының біріне айналдырды. Сыншылар Штернберг пен Дитрихтің еңбегіне қатысты пікірталас жүргізуде, бірақ көпшілік Paramount Штернбергті жұмыстан шығарғаннан кейін олардың ешқайсысы да бұрынғыдай сәттілікке жете алмағанына келіседі. Бір актриса мен режиссердің бірлесіп жеті фильм жасауы кино тарихындағы бірегей құбылыс, тек Кэтрин Хепберн мен Джордж Кукордың бірлескен он фильмдік жұмысымен салыстыруға болады, бірақ олардың фильмдері Хепберн үшін Штернберг пен Дитрихтің соңғы алты жұмысы сияқты жасалмаған.

In 1929, Dietrich landed her breakthrough role of Lola Lola, a cabaret singer who caused the downfall of a hitherto respectable schoolmaster (played by Emil Jannings), in the UFA production of The Blue Angel (1930) shot at Babelsberg film studios. Josef von Sternberg directed the film and thereafter took credit for having "discovered" Dietrich. The film introduced Dietrich's signature song "Falling in Love Again", which she recorded for Electrola. She made further recordings in the 1930s for Polydor and Decca Records. In 1930, on the strength of The Blue Angel's international success, and with encouragement and promotion from Josef von Sternberg, who was established in Hollywood, Dietrich moved to the United States under contract to Paramount Pictures, the U. S. film distributor of The Blue Angel. The studio sought to market Dietrich as a German answer to Metro Goldwyn Mayer's Swedish born star Greta Garbo. Sternberg welcomed her with gifts, including a green Rolls Royce Phantom II. The car later appeared in their first U. S. film Morocco. Dietrich starred in six films directed by von Sternberg at Paramount between 1930 and 1935. Von Sternberg worked effectively with Dietrich to create the image of a glamorous and mysterious femme fatale. He encouraged her to lose weight and coached her intensively as an actress. She willingly followed his, sometimes imperious, direction in a way that a number of other performers resisted. In Morocco (1930) with Gary Cooper, Dietrich was again cast as a cabaret singer. The film is best remembered for the sequence in which she performs a song dressed in a man's white tie and kisses another woman, both provocative for the era. The film earned Dietrich her only Academy Award nomination. Morocco was followed by Dishonored (1931) with Victor McLaglen, a major success with Dietrich cast as a Mata Hari like spy. Shanghai Express (1932) with Anna May Wong, which was dubbed by the critics "Grand Hotel on wheels", was another major success, earning $1.5 million in worldwide rentals. Dietrich and von Sternberg again collaborated on the romance Blonde Venus (1932) with Cary Grant. Dietrich worked without von Sternberg for the first time in three years in the romantic drama Song of Songs (1933), playing a naïve German peasant, under the direction of Rouben Mamoulian. Dietrich and Sternberg's last two films, The Scarlet Empress (1934) with John Davis Lodge and The Devil Is a Woman (1935)—the most stylized of their collaborations—were their lowest grossing films. Dietrich later remarked that she was at her most beautiful in The Devil Is a Woman. Von Sternberg is known for his exceptional skill in lighting and photographing Dietrich to optimum effect, so much so, that even 50 years later, one of Shanghai Express's production stills became the inspiration of the cover of rock band Queen's album Queen II which was integrated into the music video of their single "Bohemian Rhapsody". His signature use of light and shadow, including the impact of light passed through a veil or slatted window blinds, combined with the scrupulous attention to set design and costumes makes the films they made together among cinema's most visually stylish. Critics still vigorously debate how much of the credit belonged to von Sternberg and how much to Dietrich, but most would agree that neither consistently reached such heights again after Paramount fired von Sternberg and the two ceased working together. The collaboration of one actress and director creating seven films is still unmatched in motion pictures, with the possible exception of Katharine Hepburn and George Cukor, who made ten films together over a much longer period but which were not created for Hepburn the way the last six von Sternberg/Dietrich collaborations were.

1930 жылдардың аяғы

Фон Стернбергпен серіктестігінің аяқталуынан кейін Дитрихтің алғашқы фильмі – Фрэнк Борзаждың «Тілек» (1936) фильмі, Гари Купермен бірге түсірілген, коммерциялық сәттілікке ие болды және Дитрихке романтикалық комедия жанрында өзін сынап көруге мүмкіндік берді. Оның келесі жобасы, «Мен бір сарбазды сүйдім» (1936) фильмі, сценарийдегі мәселелер, кестедегі шатасулар және студияның продюсер Эрнст Любичті жұмыстан босату туралы шешімі салдарынан өндіріс басталған бірнеше аптадан кейін тоқтап қалды. Керемет ұсыныстар Дитрихті Paramount студиясынан тартып, тәуелсіз продюсер Дэвид О. Селзник үшін «Алланың бағы» (1936) атты алғашқы түсті фильмін түсіруге итерді, ол үшін ол 200 000 доллар гонорар алды, сондай-ақ Александр Корданың «Қалқансыз рыцарь» (1937) фильміне Ұлыбританияға барды, онда ол 450 000 доллар жалақы алды, бұл оны сол кездегі ең көп төленетін киножұлдыздардың біріне айналдырды. Екі фильм де прокатта сәтті болды, бірақ олардың өндірісі қымбатқа түсті және Дитрихтің халыққа танымалдылығы төмендеді. Осы кезде Дитрих прокаттық рейтингте 126-шы орынға ие болды, ал 1938 жылдың мамырында американдық кинопрокаттаушылар оны «кассалық у» деп жариялады, бұл атаққа Грета Гарбо, Джоан Кроуфорд, Мэй Уэст, Кэтрин Хепберн, Норма Ширер, Долорес дель Рио және Фред Астер сияқты жұлдыздар да ие болды. Лондонға барған кезде Дитрих кейін сұхбаттарында нацистік партияның өкілдері оған келіп, егер ол нацистік Германиядағы ең ірі киножұлдызы болуға келіссе, оған жомарт шарттар ұсынғанын айтты. Ол олардың ұсыныстарын қабылдамады және 1937 жылы АҚШ азаматтығына өтініш берді. Ол Paramount студиясына оралып, Эрнст Любичтің режиссерлігімен тағы бір романтикалық комедия, «Періште» (1937) фильмін түсірді, бірақ фильм жақсы қабылданылмады, нәтижесінде Paramount Дитрихтің келісімшартының қалған бөлігін сатып алды. Йозеф фон Стернбергтің ынталандыруымен Дитрих продюсер Джо Пастернактан екі жылдан кейін түсетін алғашқы фильміндегі рөлді, ковбой салонының қызы Френчиді, «Дестри қайтадан шабады» (1939) вестерн комедиясында, Джеймс Стюартпен бірге ойнауға келісті. Бұл рөл оның бұрынғыдан әлдеқайда төмен жалақы алатын рөлі болды. Осы ашық рөл оның мансабын жаңғыртты және фильмде оның орындаған «See What the Boys in the Back Room Will Have» әні Decca үшін жазылғаннан кейін хитке айналды. Ол Джон Уэйнмен бірге «Жеті күнә» (1940) және «Бұзылғандар» (1942) фильмдерінде ұқсас рөлдерді ойнады.

Dietrich's first film after the end of her partnership with von Sternberg was Frank Borzage's Desire (1936) with Gary Cooper, a commercial success that gave Dietrich an opportunity to try her hand at romantic comedy. Her next project, I Loved a Soldier (1936), ended in shambles when the film was scrapped several weeks into production due to script problems, scheduling confusion and the studio's decision to fire the producer Ernst Lubitsch. Extravagant offers lured Dietrich away from Paramount to make her first color film The Garden of Allah (1936) for independent producer David O. Selznick, for which she received $200,000, and to Britain for Alexander Korda's production, Knight Without Armour (1937), at a salary of $450,000, which made her one of the best paid film stars of the time. While both films performed decently at the box office, her vehicles were costly to produce and her public popularity had declined. By this time, Dietrich placed 126th in box office rankings, and American film exhibitors proclaimed her "box office poison" in May 1938, a distinction she shared with Greta Garbo, Joan Crawford, Mae West, Katharine Hepburn, Norma Shearer, Dolores del Río, and Fred Astaire among others. While in London, Dietrich later said in interviews, she was approached by Nazi Party officials and offered lucrative contracts, should she agree to return to be a foremost film star in Nazi Germany. She refused their offers and applied for U. S. citizenship in 1937. She returned to Paramount to make Angel (1937), another romantic comedy directed by Ernst Lubitsch; the film was poorly received, leading Paramount to buy out the remainder of Dietrich's contract. Dietrich, with encouragement from Josef von Sternberg, accepted producer Joe Pasternak's offer to play against type in her first film in two years: that of the cowboy saloon girl, Frenchie, in the western comedy Destry Rides Again (1939), with James Stewart. This was a significantly less well paid role than she had been accustomed to. The bawdy role revived her career and "See What the Boys in the Back Room Will Have", a song she introduced in the film, became a hit when she recorded it for Decca. She played similar types in Seven Sinners (1940) and The Spoilers (1942), both with John Wayne.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Дитрихтің саяси нанымы берік болғандықтан, оны ашық білдіре білетін адам ретінде танымал еді. 1930 жылдардың соңында Дитрих Билли Уайлдермен және тағы бірнеше эмигранттармен бірге еврейлер мен диссиденттердің Германиядан қашуына көмектесу үшін қор құрды. 1937 жылы «Қалқансыз салт атты» фильмі үшін алған гонорарының (450 000 доллар) барлығы қашқындарға көмектесу үшін эскроуға салынды. 1939 жылы ол америкалық азаматтыққа өтіп, неміс азаматтығынан бас тартты. 1944 және 1945 жылдары USO үшін өткізген екі ұзақ гастрольдік сапарында ол генералдар Джеймс М. Гэвин мен Джордж С. Паттонмен бірге Германияға кірді. Неліктен осылай істегені туралы сұраққа, неміс шебіне бірнеше шақырымдай жақын болудың айқын қаупіне қарамастан, ол «aus Anstand» – «әдептілік үшін» деп жауап берді. Уайлдер кейін ол Дуайт Эйзенхауэрге қарағанда майдан желісінде көбірек болғанын айтты. Оның ревюі, бірінші гастрольде ашылу актісі ретінде Дэнни Томас, оның фильмдерінен әндер, музыкалық аралықтағы қойылымдар (оған Иго Сим үйреткен, ол бастапқыда 1920 жылдары Берлинде сахнада өнер көрсету үшін үйренген дағды) және оның досы Орсон Уэллс оған үйреткен «ой оқу» көрсетілімін қамтыды. Дитрих көрермендерге ойларды оқи алатынын айтып, олардың ойына не келсе соған назар аударуын сұрады. Содан кейін ол солдатқа жақындап, шын ниетпен: «Ой, басқа нәрсе ойлаңыз. Мен бұл туралы сөйлей алмаймын!» деді. Америкалық шіркеу газеттерінде Дитрихтің осы көрсетіліміне қарсы шағымдар жарияланды. Дитрих, жазбалары OSS үшін пайдаланылатынын білген жалғыз орындаушы, жоба үшін неміс тілінде бірнеше ән жаздырды, соның ішінде соғыс екі жағындағы сарбаздардың сүйікті әні болған «Лили Марлен». OSS басшысы генерал-майор Уильям Донован Дитрихке: «Бізге осы жазбаларды жасағаныңыз үшін шынайы түрде алғыс айтамын», - деп хат жазды. Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін Дитрих әпкесі Элизабет, оның күйеуі және ұлымен қайта қосылды. Олар соғыс жылдарында Германияның Белсен ауылында тұрып, нацистік офицерлер мен Берген-Бельзен концлагерін бақылаған шенеуніктер жиі баратын кинотеатрды басқарды. Дитрихтің анасы соғыс кезінде Берлинде қалды, ал оның күйеуі Калифорнияның Сан-Фернандо аңғарындағы ранчоға көшіп кетті. Дитрих әпкесі мен күйеуінің қамын ойлап, оларды нацистермен байланысы бар деп айыпталудан қорғады. Алайда Дитрих кейіннен өмірінің барлық естеліктерінен әпкесі мен оның ұлының бар екенін алып тастады, оларды толығымен жоққа шығарып, өзі жалғыз бала екенін мәлімдеді. Дитрих 1947 жылдың қараша айында «соғыс кезінде шетелдегі әскерлерге көрсеткен ерекше өнері үшін» «Бостандық медалін» алды. Ол бұл өзінің ең мақтан тұтатын жетістігі екенін айтты.

Dietrich was known to have strong political convictions and the mind to speak them. In the late 1930s, Dietrich created a fund with Billy Wilder and several other exiles to help Jews and dissidents escape from Germany. In 1937, her entire salary for Knight Without Armor ($450,000) was put into escrow to help the refugees. In 1939, she became an American citizen and renounced her German citizenship. During two extended tours for the USO in 1944 and 1945, then entered Germany with Generals James M. Gavin and George S. Patton. When asked why she had done this, in spite of the obvious danger of being within a few kilometers of German lines, she replied, "aus Anstand"—"out of decency". Wilder later remarked that she was at the front lines more than Dwight Eisenhower. Her revue, with Danny Thomas as her opening act for the first tour, included songs from her films, performances on her musical saw (a skill taught to her by Igo Sym that she had originally acquired for stage appearances in Berlin in the 1920s) and a "mindreading" act that her friend Orson Welles had taught her for his Mercury Wonder Show. Dietrich would inform the audience that she could read minds and ask them to concentrate on whatever came into their minds. Then she would walk over to a soldier and earnestly tell him, "Oh, think of something else. I can't possibly talk about that!" American church papers reportedly published stories complaining about this part of Dietrich's act. Dietrich, the only performer who was made aware that her recordings would be for OSS use, recorded a number of songs in German for the project, including "Lili Marleen", a favorite of soldiers on both sides of the conflict. Major General William J. Donovan, head of the OSS, wrote to Dietrich, "I am personally deeply grateful for your generosity in making these recordings for us." At the war's end in Europe, Dietrich reunited with her sister Elisabeth and her sister's husband and son. They had resided in the German village of Belsen throughout the war years, running a cinema frequented by Nazi officers and officials who oversaw the Bergen Belsen concentration camp. Dietrich's mother remained in Berlin during the war; her husband moved to a ranch in the San Fernando Valley of California. Dietrich vouched for her sister and her sister's husband, sheltering them from possible prosecution as Nazi collaborators. However, Dietrich later omitted the existence of her sister and her sister's son from all accounts of her life, completely disowning them and claiming to be an only child. Dietrich received the Medal of Freedom in November 1947, for her "extraordinary record entertaining troops overseas during the war". She said this was her proudest accomplishment.

Кейінгі кино мансабы

Дитрих өзінің бұрынғы экрандық бейнесін толыққанды қайта жаңарта алмаса да, ол кинода өнер көрсетуін жалғастырды, оның ішінде Митчелл Лейзеннің "Алтын сырғалар" (1947), Билли Уайлдердің "Шет елдік іс" (1948) және Альфред Хичкокпен "Сахналық қорқыныш" (1950) фильмдерінде түсті. 1950-ші жылдардағы оның жұмыстарына Фриц Лангтың "Жаман атқа ие ранчо" (1952) және Уайлдердің "Куәгерлер тағысы" (1957) фильмдері кірді. Ол Орсон Уэллстің "Зұлымдыққа тию" (1958) фильмінде ойнады. Дитрихтің Уэллске деген платондық сезімі болды, ол оны гений деп есептеді. Оның соңғы маңызды рөлі Стэнли Крамердің "Нюрнбергтік сот" (1961) фильмінде болды; сонымен қатар, ол 1962 жылы "Үздік деректі фильм" номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алған "Қара түлкі: Адольф Гитлердің өрлеуі мен құлауы" деректі фильмінің повествошісі болды. 1948 жылы ол Нью-Йорктегі Париж театрының салтанатты ашылуында рәсімдік лентаны қиып тастады.

Сахна және кабаре

1950 жылдардың басында 1970 жылдардың ортасына дейін Дитрих негізгі жұмысын кабаре артисі ретінде атқарды, әлемнің ірі қалаларындағы үлкен театрларда тікелей эфирде өнер көрсетті. 1953 жылы Дитрихке Лас-Вегас Стрипіндегі Сахара қонақ үйінде тікелей эфирде өнер көрсету үшін аптасына 30 000 доллар ұсынылды. Шоу қысқа болды, тек оның есімдерімен байланысты бірнеше әннен тұрды. Оның өте жеңіл, ашық-жасық "жалаңаяқ киімі" – Жан Луи жасаған жібек суфлесінен тігілген, мөлдір көрінетін кешкі көйлек, көп назар аударды. Бұл келісім-шарт өте сәтті болғандықтан, ол келесі жылы Лондондағы Париждегі кафеде өнер көрсетуге келісімшарт жасады; Лас-Вегастағы келісімшарттары да жаңартылды. Дитрих 1950 жылдардың ортасынан бастап Бёрт Бачаракты музыкалық аранжировщик ретінде жұмысқа алды; олар бірге оның түнгі клубтағы қойылымдарын кеңейтілген репертуары бар, бір актрисаның театрлық қойылымына айналдырды. Оның репертуарында оның фильмдерінен әндер мен сол кездегі танымал әндер бар еді. Бачарактың аранжировкалары Дитрихтің шектеулі вокалдық диапазонын жасыруға көмектесті – ол контральто болды – және оған әндерін барынша драмалық түрде орындауға мүмкіндік берді; олар 1957 мен 1964 жылдар аралығында төрт альбом мен бірнеше сингл жазды. 1971 жылы телеинтервьюда ол Бачаракқа сол жылдары өнер көрсетуге "шабыттандырғанын" айтты. Бачарак уақытын ән жазуға толықтай арнау керек деп ойлады. Бірақ ол да оның өнеріне сүйенді, ол туралы өзінің естеліктерінде былай деп жазды: Сол шешуші күннен бастап мен робот сияқты жұмыс істедім, ол мені керемет әйелге айналдыруға көмектескенін қайта жасауға тырыстым. Мен тіпті осы әрекетіммен бірнеше жыл бойы сәтті болдым, өйткені мен әрдайым оны ойладым, әрдайым оны аңсадым, әрдайым оны қанаттан іздедім және әрдайым өзімді аяумен күрестім. Ол мен үшін соншалықты қажет болды, олсыз мен ән айтудан ләззат алмай қалдым. Ол мені тастап кеткенде, мен бәрін тастап кетуді ойладым. Мен режиссерімді, қолдаушымды, ұстазымды, маэстромды жоғалттым. Ол көбінесе шоудың бірінші бөлігінде денесіне жақын киім мен лебедінің қауырсынынан жасалған пальто киіп, екінші жартысында цилиндр мен фракті киіп, кейіпін өзгертетін. Бұл оған әдетте еркек әншілермен байланысты әндерді, мысалы "One for My Baby" және "I've Grown Accustomed to Her Face" орындауға мүмкіндік берді. "Ол өзінің материалдарынан өтеді", - деді Питер Богданович. "Бұл "Мен саған махаббаттан басқа ештеңе бере алмаймын, сәби" сияқты жеңіл әуен болсын, неміс махаббат әні "Das Lied ist Aus" немесе француздық "La Vie en Rose" болсын, ол әрқайсысына аристократтың ауасын сыйлайды, бірақ ол ешқашан кемсітпейді. "Go 'Way From My Window" халық әні ешқашан мұндай құмарлықпен айтылмаған, ал оның қолында "Барлық гүлдер қайда кетті?" тек соғысқа қарсы айқас емес, сонымен қатар, бәрімізге қатысты трагедиялық айыптау". Фрэнсис Уиндхам Дитрихтің концерттегі құбылысын сынды бағалады. Ол 1964 жылы былай деп жазды: "Ол не істесе де қиын емес, қызықты да емес, бірақ ол оны жасауы көрермендерді таң қалдырады. Осы қажетті элементтерге (өзінің техникалық шеберлігі мен аудиторияның сезімталдығы) Марлен Дитрих үшінші – өзінің сиқырына деген сенімінің құпия күшін қосады. Осы сеніммен бөлісе алмайтындар әйелді емес, өздерін кінәлайды". Оның дене пішінін түзетуге арналған іш киімдері, хирургиялық емес уақытша бетке жасалатын көтергіштер (таспа), сарапты макияж және періштелер, сондай-ақ сахнадағы абайлы жарықтандыру Дитрихтің жасы ұлғайған сайын сұлу келбетін сақтауға көмектесті. Дитрихтің 1960 жылы Батыс Германияға концерттік турнеге оралуы әртүрлі қабылдауға ие болды. Ол үнемі жағымсыз баспасөздерге, өзінің отанына сатқындық жасады деп ойлаған немістердің дауысты наразылығына және екі бомбалық қауіпке қарамастан, оның қойылымына үлкен көпшілік жиналды. Берлиндегі Титания Паласт театрындағы қойылымдары кезінде наразылық білдірушілер "Марлен үйге қайт!" деп айқайлады. Екінші жағынан, Дитрихті басқа немістер жылы қарсы алды, соның ішінде Берлиннің мэрі Вилли Брандт, ол Дитрих сияқты нацистердің қарсыласы болды және олардың билігі кезінде эмиграцияда өмір сүрді. Бұл турне өнерлік жеңіс болды, бірақ қаржылық сәтсіздікке ұшырады. Ол кездескен қаскөйліктің кесірінен эмоционалды жағынан әлсіреп, ешқашан қайта бармаймын деп шешіп, кетіп қалды. Шығыс Германия, алайда, оны жақсы қарсы алды. Ол сондай-ақ сол кезде Израильге гастрольдік сапар жасады, ол жақсы қабылдады; ол концерттері кезінде неміс тілінде бірнеше ән орындады, соның ішінде 1962 жылдан бастап Пит Сигердің соғысқа қарсы гимні "Where Have All the Flowers Gone" неміс тілінде жазылған нұсқасын орындады, осылайша Израильде неміс тілін пайдалануға қатысты ресми тыйымды бұзды. Ол 1965 жылы "принципке адал болуы мен еврей халқына деген достығы үшін" ізраилдық Батырлық медаліне ие болған алғашқы әйел және неміс болды. Дитрихтің Лондондағы концерттік альбомы 1964 жылы патшайым театрындағы қойылымы кезінде жазылған. Ол Бродвейде екі рет (1967 және 1968 жылдары) өнер көрсетті және 1968 жылы арнайы Тони сыйлығын алды. 1972 жылдың қараша айында "I Wish You Love", Дитрихтің Бродвейдегі "An Evening with Marlene Dietrich" қойылымының нұсқасы Лондонда түсірілді. Ол оның қатысуы үшін 250 000 доллар алды, бірақ нәтижеге риза болмады. Шоу 1973 жылдың қаңтарында Ұлыбританияда BBC және АҚШ-та CBS телеарналарында көрсетілді. Дитрих 1975 жылдың қыркүйегіне дейін қарбалас кесте бойынша өнер көрсетулерін жалғастырды. Клайв Хиршхорн оған неліктен өнер көрсетуін жалғастырып жатқанын сұрағанда, ол былай деді: "Сіз мұның сұлу өмір екенін ойлайсыз ба, мен денсаулығым үшін оны жасаймын ба? Жоқ. Бұл ауыр жұмыс. Егер қажет болмаса, кім жұмыс істейді?" 60 және 70 жасында Дитрихтің денсаулығы нашарлады: ол 1965 жылы жатыр мойнының қатерлі ісігінен аман қалды және аяқтарында қан айналымы нашар болды. Дитрих көбірек ауыртпалыққа және алкогольге тәуелді болды. 1973 жылы Мэриленд штатындағы Shady Grove Music Fair сахнасында құлағаннан кейін сол тізегі зардап шекті, жараны жазылуы үшін тері егу қажет болды. Ол 1974 жылдың тамызында оң аяғын сындырды.

From the early 1950s until the mid 1970s, Dietrich worked almost exclusively as a cabaret artist, performing live in large theatres in major cities worldwide. In 1953, Dietrich was offered $30,000 per week to appear live at the Sahara Hotel on the Las Vegas Strip. The show was short, consisting only of a few songs associated with her. Her daringly sheer "nude dress"—a heavily beaded evening gown of silk soufflé, which gave the illusion of transparency—designed by Jean Louis, attracted a lot of publicity. This engagement was so successful that she was signed to appear at the Café de Paris in London the following year; her Las Vegas contracts were also renewed. Dietrich employed Burt Bacharach as her musical arranger starting in the mid 1950s; together, they refined her nightclub act into a more ambitious theatrical one woman show with an expanded repertoire. Her repertoire included songs from her films as well as popular songs of the day. Bacharach's arrangements helped to disguise Dietrich's limited vocal range—she was a contralto—and allowed her to perform her songs to maximum dramatic effect; together, they recorded four albums and several singles between 1957 and 1964. In a TV interview in 1971, she credited Bacharach with giving her the "inspiration" to perform during those years. Bacharach then felt he needed to devote his time fully to songwriting. But she had also come to rely on him in order to perform, and wrote about his leaving in her memoir:
From that fateful day on, I have worked like a robot, trying to recapture the wonderful woman he helped make out of me. I even succeeded in this effort for years, because I always thought of him, always longed for him, always looked for him in the wings, and always fought against self pity He had become so indispensable to me that, without him, I no longer took much joy in singing. When he left me, I felt like giving everything up. I had lost my director, my support, my teacher, my maestro. She often performed the first part of her show in one of her body hugging dresses and a swansdown coat, and change to top hat and tails for the second half of the performance. This allowed her to sing songs usually associated with male singers, like "One for My Baby" and "I've Grown Accustomed to Her Face". "She transcends her material," according to Peter Bogdanovich. "Whether it's a flighty old tune like 'I Can't Give You Anything But Love, Baby' a schmaltzy German love song, 'Das Lied ist Aus' or a French one 'La Vie en Rose', she lends each an air of the aristocrat, yet she never patronises A folk song, 'Go 'Way From My Window' has never been sung with such passion, and in her hands 'Where Have All the Flowers Gone?' is not just another anti war lament but a tragic accusation against us all." Francis Wyndham offered a more critical appraisal of the phenomenon of Dietrich in concert. He wrote in 1964: "What she does is neither difficult nor diverting, but the fact that she does it at all fills the onlookers with wonder It takes two to make a conjuring trick: the illusionist's sleight of hand and the stooge's desire to be deceived. To these necessary elements (her own technical competence and her audience's sentimentality) Marlene Dietrich adds a third—the mysterious force of her belief in her own magic. Those who find themselves unable to share this belief tend to blame themselves rather than her." Her use of body sculpting undergarments, nonsurgical temporary facelifts (tape), expert makeup and wigs, combined with careful stage lighting, helped to preserve Dietrich's glamorous image as she grew older. Dietrich's return to West Germany in 1960 for a concert tour received a mixed reception—despite a consistently negative press, vociferous protest by Germans who felt she had betrayed her homeland, and two bomb threats, her performance attracted huge crowds. During her performances at Berlin's Titania Palast theatre, protesters chanted, "Marlene Go Home!" On the other hand, Dietrich was warmly welcomed by other Germans, including Berlin Mayor Willy Brandt, who was, like Dietrich, an opponent of the Nazis who had lived in exile during their rule. The tour was an artistic triumph, but a financial failure. She was left emotionally drained by the hostility she encountered, and she left convinced never to visit again. East Germany, however, received her well. She also undertook a tour of Israel around the same time, which was well received; she sang some songs in German during her concerts, including, from 1962, a German version of Pete Seeger's anti war anthem "Where Have All the Flowers Gone", thus breaking the unofficial taboo against the use of German in Israel. She would become the first woman and German to receive the Israeli Medallion of Valor in 1965, "in recognition for her courageous adherence to principle and consistent record of friendship for the Jewish people". Dietrich in London, a concert album, was recorded during the run of her 1964 engagement at the Queen's Theatre. She performed on Broadway twice (in 1967 and 1968) and received a Special Tony Award in 1968. In November 1972, I Wish You Love, a version of Dietrich's Broadway show titled An Evening with Marlene Dietrich, was filmed in London. She was paid $250,000 for her cooperation but was unhappy with the result. The show was broadcast in the UK on the BBC and in the U. S. on CBS in January 1973. Dietrich continued with a busy performance schedule until September 1975. When Clive Hirschhorn asked her why she continued to perform, she said, "Do you think this is glamorous? That this is a great life, and that I do it for my health? Well, it isn't. It's hard work. And who would work if they didn't have to?" In her 60s and 70s, Dietrich's health declined: she survived cervical cancer in 1965 and suffered from poor circulation in her legs. Dietrich became increasingly dependent on painkillers and alcohol. A stage fall at the Shady Grove Music Fair in Maryland in 1973 injured her left thigh, necessitating skin grafts to allow the wound to heal. She fractured her right leg in August 1974.

Париж жылдары

Дитрихтің шоу-бизнес мансабы негізінен 1975 жылғы 29 қыркүйекте аяқталды, ол сахнада құлап, Австралияның Сидней қаласындағы қойылым кезінде жамбас сүйегін сындырып алды. Келесі жылы, 1976 жылғы 24 маусымда, оның күйеуі Рудольф Сибер қатерлі ісіктен қайтыс болды. Дитрихтің камера алдындағы соңғы фильміндегі қатысуы Дэвид Боуидің басты рөлде ойнаған және Дэвид Хеммингстің режиссерлік еткен «Жалғыз гиголо» (1978) фильмінде болды, онда ол тақырыптық әнді орындады. Дитрих Париждегі Монтень даңғылындағы 12-ші үйіне шегініп, соңғы 13 жылын көбінесе төсек-орында өткізді, пәтерге тек отбасы мүшелері мен қызметкерлеріне ғана рұқсат берді. Осы жылдары ол көп хат жазып, телефон арқылы сөйлесіп отырды. Оның «Нехмт нур мейн либен» («Тек өмірімді ал») атты автобиографиясы 1979 жылы жарық көрді. 1982 жылы Дитрих өзінің өмірінен жасалған «Марлен» (1984) деректі фильміне қатысуға келісті, бірақ түсірілуге бас тартты. Фильмнің режиссері Максимилиан Шеллге тек оның дауысын жазуға рұқсат берілді. Шелл онымен өткізген сұхбаттарын фильмнің негізі ретінде пайдаланды, оны оның мансабынан алынған фильмдердің монтаждалған фрагменттерімен үйлестірді. Фильм бірнеше еуропалық кино сыйлықтарын жеңіп алды және 1984 жылы «Үздік деректі фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығына ие болды. «Ньюсуик» журналы оны «бірегей фильм, шамасы, ұлы киножұлдыздар туралы жасалған ең қызықты және әсерлі деректі фильм» деп атады. 1988 жылы Дитрих Удо Линденбергтің ностальгиялық альбомы үшін әндерге сөздік кіріспелерді жазды. 2005 жылғы қарашада неміс «Der Spiegel» журналына берген сұхбатында Дитрихтің қызы мен немересі Дитрихтің осы жылдары саяси белсенді болғанын айтты. Ол Рональд Рейган, Михаил Горбачев және Маргарет Тэтчер сияқты әлемдік көшбасшылармен телефон арқылы байланыста болды, бұл ай сайын 3000 АҚШ долларынан астам есептесуге әкелді. 1990 жылы оның Бабелсберг студиясын жабудан құтқару туралы үндеуі BBC радиосында таратылды. Ол Берлин қабырғасы құлаған кезде бұрынғы жылы теледидар арқылы телефонмен сөйлеген болатын. Сондай-ақ, 1990 жылдың көктемінде ол француз әскери радиостанциясында Германиядағы берлиндіктерге француз президенті Миттеранмен болған соңғы әңгімесі туралы айтты, онда ол Берлиннің біріккен Германияның астанасы болатынына берген уәдесін еске алды. Бұл сол кезде өте тартымды болған, бірақ ресми емес француз президентінің мәлімдемесі еді.

Dietrich's show business career largely ended on 29 September 1975, when she fell on the stage and broke a thigh bone during a performance in Sydney, Australia. The following year, her husband, Rudolf Sieber, died of cancer on 24 June 1976. Dietrich's final on camera film appearance was a brief appearance in Just a Gigolo (1978), starring David Bowie and directed by David Hemmings, in which she sang the title song. Dietrich withdrew to her apartment at 12 Avenue Montaigne in Paris. She spent the final 13 years of her life mostly bedridden, allowing only a select few—including family and employees—to enter the apartment. During this time, she was a prolific letter writer and phone caller. Her autobiography Nehmt nur mein Leben (Take Just My Life), was published in 1979. In 1982, Dietrich agreed to participate in a documentary film about her life, Marlene (1984), but refused to be filmed. The film's director, Maximilian Schell, was allowed only to record her voice. Schell used his interviews with her as the basis for the film, set to a collage of film clips from her career. The film won several European film prizes and received an Academy Award nomination for Best Documentary in 1984. Newsweek named it "a unique film, perhaps the most fascinating and affecting documentary ever made about a great movie star". In 1988, Dietrich recorded spoken introductions to songs for a nostalgia album by Udo Lindenberg. In an interview with the German magazine Der Spiegel in November 2005, Dietrich's daughter and grandson said Dietrich was politically active during these years. She kept in contact with world leaders by telephone, including Ronald Reagan, Mikhail Gorbachev, and Margaret Thatcher, running up a monthly bill of over US$3,000. In 1990, her appeal to save the Babelsberg Studios from closure was broadcast on BBC Radio. She had spoken on television via telephone on the occasion of the fall of the Berlin Wall the previous year. Also in spring 1990, she spoke on French forces radio station addressing her fellow Berliners in Germany about her then most recent conversation with French president Mitterrand regarding his promise to her that Berlin would be the capital city of a united Germany later on—at that point in time, a quite appealing but non official French presidential statement.

Өлім және мұра

1992 жылғы 6 мамырда Дитрих 90 жасында Париждегі пәтерінде бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі 1992 жылғы 14 мамырда Париждегі Ла-Мадлен шіркеуінде өтті. Дитрихтің қоштасу рәсіміне шіркеу ішінде Германия, Ресей, АҚШ, Ұлыбритания және басқа да елдердің елшілері бар, 1500-ге жуық адам қатысты, ал шіркеу сыртында мыңдаған адам болды. Оның француз туымен жабылған жабық табыты алтарь астында тұрды және Франция президенті Франсуа Миттеранның ақ гүлдер мен раушан гүлдерімен әшекейленді. Табыттың іргесінде Францияның Құрмет Легионы мен АҚШ-тың Бостандық медалі бар үш медаль әскери стильде қойылды, бұл Дитрихтің актриса ретіндегі қызметі мен нацизмге қарсы жеке күресіндегі міндет сезімін көрсететін рәсім болды. Діни қызметкер: "Барлығы оны кино және ән өнерінің шебері ретінде білді, сондай-ақ оның қатал ұстанымдарын білді. Ол солдаттай өмір сүрді және солдаттай жерленуді қалады", - деді. Сәйкес келіп, сол жылы Канн кинофестивалінің постерінде оның суреті пайдаланылды, ол Париждің барлық жеріне жапсырылды. Дитрих өсиетімен туған жері Берлинге, отбасының қасына жерленуді өтінді. 1992 жылғы 16 мамырда оның тілегі орындалу үшін денесі Берлинге жеткізілді. Оның табыты американ туымен жабылған, бұл оның американдық мәртебесіне сай болды. Берлин қаласынан өтетін жолында адамдар оған гүлдер тастады, бұл Дитрихтің гүлдерге деген сүйіспеншілігіне лайықты құрмет болды, тіпті ол өнеркөрсетілімдерінің соңында оған лақтырылған гүлдерді келесі қойылымдарда пайдалану үшін сақтап қалатын. Дитрих Шенебергтегі III қалалық зиратқа, анасы Жозефина фон Лоштың қабіріне және ол туған үйдің жанына жерленді. Марлен Дитрих коллекциясы Дитрихтің мұрагерлерімен 5 миллион АҚШ долларына Stiftung Deutsche Kinemathek-ке сатылды. Дитрихтің Манхэттендегі пәтеріндегі заттары, сондай-ақ зергерлік бұйымдар мен киім-кешек сияқты жеке заттары 1997 жылғы қарашада Лос-Анджелестегі Sotheby's аукционында сатылды. Оның 993 Парк-авенюдегі бұрынғы пәтері 1998 жылы 615 000 долларға сатылды.

On 6 May 1992, Dietrich died of kidney failure at her flat in Paris at age 90. Her funeral was a requiem mass conducted at the Roman Catholic church of [[La Madeleine, Paris in Paris on 14 May 1992. Dietrich's funeral service was attended by approximately 1,500 mourners in the church itself—including ambassadors from Germany, Russia, the US, the UK, and other countries—with thousands more outside. Her closed coffin, draped in the French flag, rested beneath the altar and was adorned with a simple bouquet of white wildflowers and roses from the French President François Mitterrand. Three medals, including France's Légion d'honneur and the U. S. Medal of Freedom were displayed at the foot of the coffin, military style, for a ceremony symbolizing the sense of duty Dietrich embodied in her career as an actress, and in her personal fight against Nazism. The officiating priest remarked: "Everyone knew her life as an artist of film and song, and everyone knew her tough stands She lived like a soldier and would like to be buried like a soldier". By coincidence, her picture was used in the Cannes Film Festival poster that year which was pasted up all over Paris. In her will Dietrich expressed the wish to be buried in her birthplace Berlin, near her family. Her body was flown there to fulfill her wish on 16 May 1992. Her coffin was draped in an American flag befitting her status as an American. As her coffin traveled through Berlin bystanders threw flowers onto it, a fitting tribute because Dietrich loved flowers, even saving the flowers thrown to her at the end of her performances for use in subsequent shows. Dietrich was interred at the Städtischer Friedhof III, Schöneberg, close by the grave of her mother Josefine von Losch, and near the house where she was born. The Marlene Dietrich Collection was sold to the Stiftung Deutsche Kinemathek for US$5 million, by Dietrich's heirs. The contents of Dietrich's Manhattan apartment, along with other personal effects such as jewelry and items of clothing, were sold by public auction by Sotheby's in Los Angeles in November 1997. Her former apartment located at 993 Park Avenue was sold for $615,000 in 1998.

Жеке өмір

Дитрихтың кәсіби бейнесі мұқият жасалып, сақталды, ал жеке өмірі көпшілікке жария етілмеді. Ол неміс, ағылшын және француз тілдерін еркін білді. Бисексуал болған Дитрих 1920-ші жылдардағы Берлиндегі гей-барлар мен драг-шоулардың өркендеуінен ләззат алды. Барлардың бірі Эльза Конрад басқарған «Мали унд Игель» еді. Сонымен қатар, ол 1920-шы жылдардың соңында әйелдерге есіктерін ашқан түрік жаттықтырушысы және боксшы Сабри Махирдің берлиндегі бокс залында бокспен айналысып, дәстүрлі гендерлік рөлдерге қарсы шықты. 1923 жылдың мамырында Дитрих режиссердің ассистенті Рудольф Сиберге үйленді, ол кейін Францияда Paramount Pictures компаниясында ассистент болып жұмыс істеді және шетел тілдерінде дубляж жасауға жауапты болды. Олардың жалғыз баласы Мария Рива 1924 жылдың 13 желтоқсанында Берлинде дүниеге келді. Кейін Рива актриса болып жұмыс істеді, көбінесе теледидарда. Мария 1948 жылы ұлы Джонды (кейін танымал суретші болды) дүниеге келтіргенде, Дитрих «әлемдегі ең сұлу әже» деп аталды. Дитрих қайтыс болғаннан кейін Рива анасының өмірбаянын «Марлен Дитрих» (1992) деп атап жариялады. Онда Дитрих суық, манипуляторлық нарциссист ретінде бейнеленеді, ол Риваны қыз ретінде қарағаннан гөрі көмекшісі немесе өзінің бір бөлігі ретінде қарады. Мансабы бойы Дитрихтің көптеген махаббаттары болды, кейбіреулері қысқа ғасырлық, ал кейбіреулері ондаған жылдарға созылды, көбінесе бірімен-бірі тоғысып, барлығы дерлік күйеуіне белгілі болды, ол сүйіктілерінен келген жеке хаттарды, кейде өткір пікірлермен бірге жіберіп отырды. Дитрих Голливудқа келгенде және «Марокко» (1930) фильмін түсіргенде, ол Гари Купермен махаббатқа түсті, тіпті ол мексикалық актриса Лупе Велеспен де қарым-қатынаста болса да. Велес бірде: «Егер менде мүмкіндік болса, Марлен Дитрихтің көзін жұлып тастайтын едім» деген. Оның тағы бір махаббаты актер Джон Гилбертпен болды, ол Грета Гарбомен кәсіби және жеке байланысымен танымал. Гилберттің ерте қайтысы оның өміріндегі ең ауыр оқиғалардың бірі болды. Дитрих Дуглас Фэрбенкс-күллімен де қысқа уақытқа араласқан, бірақ ол сол кезде Джоан Кроуфордқа үйленген еді. «Дестри райдс эгейн» фильмін түсірілімі кезінде Дитрих өзінің әріптесі Джеймс Стюартпен махаббатқа түсті, бірақ түсірілім аяқталғаннан кейін бұл қарым-қатынас аяқталды. Жазушы-режиссер Питер Богдановичтің айтуынша, Марлен Дитрих ұшақта оған осы махаббаттың нәтижесінде жүкті болғанын, бірақ Стюартқа айтпай жасырын түрде аборт жасағанын айтқан. 1938 жылы Дитрих жазушы Эрих Мария Ремаркпен танысып, қарым-қатынас бастады, ал 1941 жылы француз актері Жан Габенмен танысты. Ол, мүмкін, өмірінің махаббаты болған, бірақ 1948 жылы қарым-қатынас аяқталды, өйткені ол Нью-Йоркте өмір сүруді қалаған, ал Габен Франциядан кеткісі келмеген. Парижде Дитрих Сузан Баулемен, «Фреде» деген атпен танымал, тренер және кабаре хостасымен махаббатқа түсті, ол 1936 жылы Бульвар Эдгар Кинедегі «Монокль» әйелдер клубында танысқан. Екі әйел 1970-ші жылдарға дейін дос болып қалды, бұл туралы Берлиндегі Марлен Дитрих мұрағатында сақталған хаттардан көруге болады. 1930-шы жылдардың басында Дитрих кубалық-американдық жазушы Мерседес де Акостамен де махаббатқа түсті, ол сонымен қатар Грета Гарбоның сүйіктісі екенін мәлімдеді. «Тігін шеңбері» деген фраза Дитрихтің Голливудтағы жасырын лесбиянка және бисексуалды актрисалар мен олардың қарым-қатынастарын сипаттау үшін қолданған термині еді. «Марленнің тігін шеңберіне» жақын достарының есімдері де кірген, мысалы, Энн Уорнер (Уорнер студиясының иелерінің бірі Джек Л. Уорнердің әйелі), Лили Дамита (Марленнің Берлиннен келген ескі досы және Эррол Флинннің әйелі), Клодетт Колберт және Долорес дель Рио (Дитрих оны Голливудтағы ең әдемі әйел деп санайды). Француз әншісі Эдит Пиаф та Дитрихтің 1950-ші жылдары Парижде болған кезінде ең жақын достарының бірі болды, Дитрих 1952 жылы Жакс Пиллсқа арналған үйлену тойында Пиафтың құрметті әйелі қызметін атқарды, олардың арасында достықтан гөрі артық нәрсе бар деген қауесет тарады. Джордж Бернард Шоу, Джон Ф. Кеннеди, Джо Кеннеди, Майкл Тодд, Майкл Уайлдинг, Джон Уэйн, Кирк Дуглас және Фрэнк Синатра. Дитрих күйеуі мен оның сүйіктісін алдымен Еуропада, кейін Голливудтың жанындағы Сан-Фернандо аңғарындағы ранчода асырады. Дитрих неміс лютерандық дәстүрінде тәрбиеленді, бірақ бірінші дүниежүзілік соғыста жасөспірім кезінде болған оқиғалар нәтижесінде одан бас тартты, екі тараптан келген дін қызметкерлері Құдайды өздеріне қолдау көрсету үшін шақырып жатқанын естігеннен кейін. «Мен соғыста сенімімді жоғалттым және олардың бәрі сол жерде ұшып жүргеніне немесе үстелдерде отырғанына сенбеймін, мен жоғалтқандардың бәрі». Өзінің өмірбаянында Гётенің сөзін келтіріп: «Егер Құдай осы әлемді жаратса, онда ол өз жоспарын қайта қарауы керек» деп жазды.

Dietrich's professional image was carefully crafted and maintained while her personal life was mostly hidden from the public. She was fluent in German, English, and French. Dietrich, who was bisexual, enjoyed the thriving gay bars and drag balls of 1920s Berlin. Bars included the Mali und Igel, run by Elsa Conrad. She also defied conventional gender roles through her boxing at Turkish trainer and prizefighter Sabri Mahir's boxing studio in Berlin, which opened to women in the late 1920s. In May 1923 Dietrich married assistant director Rudolf Sieber, who later became an assistant director at Paramount Pictures in France, responsible for foreign language dubbing. Their only child, Maria Riva, was born in Berlin on 13 December 1924. Riva later became an actress, primarily working in television. When Maria gave birth to a son (John, later a famous production designer) in 1948, Dietrich was dubbed "the world's most glamorous grandmother". After Dietrich's death, Riva published a candid biography of her mother, titled Marlene Dietrich (1992). In it Dietrich is shown as a cold, manipulative narcissist who treated Riva more like an assistant or extension of herself than a daughter. Throughout her career, Dietrich had numerous affairs, some short lived, some lasting decades, often overlapping and almost all known to her husband, to whom she was in the habit of passing the intimate letters from her lovers, sometimes with biting comments. When Dietrich arrived in Hollywood and filmed Morocco (1930), she had an affair with Gary Cooper, even though he was having another affair with Mexican actress Lupe Vélez. Vélez once said, "If I had the opportunity to do so, I would tear out Marlene Dietrich's eyes." Another of her affairs was with actor John Gilbert, known for his professional and personal connection to Greta Garbo. Gilbert's untimely death was one of the most painful events of her life. Dietrich also had a brief affair with Douglas Fairbanks Jr., even though he was married to Joan Crawford at the time. During the production of Destry Rides Again, Dietrich started a love affair with co star James Stewart, which ended after filming stopped. According to writer/director Peter Bogdanovich, Marlene Dietrich told him during an aircraft flight that she became pregnant as a result of the affair, but had a surreptitious abortion without telling Stewart. In 1938, Dietrich met and began a relationship with writer Erich Maria Remarque, and in 1941, the French actor Jean Gabin. He was probably the love of her life, but the relationship ended in 1948, for she desired that they live in New York and Gabin did not want to leave France. In Paris, Dietrich had an affair with Suzanne Baulé, known as Frede, a coach and cabaret hostess whom she met in 1936 at the Monocle, a women's nightclub on Boulevard Edgar Quinet in Paris. The two women remained friends until the 1970s, as can be seen in the correspondence kept in the Marlene Dietrich archives in Berlin. In the early 1930s, Dietrich also had an affair with Cuban American writer Mercedes de Acosta, who claimed to also be Greta Garbo's lover. Sewing circle was a phrase used by Dietrich to describe the underground, closeted lesbian and bisexual film actresses and their relationships in Hollywood. In the supposed "Marlene's Sewing Circle" are mentioned the names of other close friends such as Ann Warner (the wife of Jack L. Warner, one of the owners of the Warner studios), Lili Damita (an old friend of Marlene's from Berlin and the wife of Errol Flynn), Claudette Colbert, and Dolores del Río (whom Dietrich considered the most beautiful woman in Hollywood). The French singer Édith Piaf was also one of Dietrich's closest friends during her stay in Paris in the 1950s, with Dietrich serving as Piaf's matron of honor at her wedding to Jacques Pills in 1952; there were rumors of something more than just friendship between them. George Bernard Shaw, John F. Kennedy, Joe Kennedy, Michael Todd, Michael Wilding, John Wayne, Kirk Douglas, and Frank Sinatra. Dietrich maintained her husband and his mistress first in Europe and later on a ranch in the San Fernando Valley, near Hollywood. Dietrich was raised in the German Lutheran tradition of Christianity, but she abandoned it as a result of her experiences as a teenager during World War I, after hearing preachers from both sides invoking God as their support. "I lost my faith during the war and can't believe they are all up there, flying around or sitting at tables, all those I've lost." Quoting Goethe in her autobiography, she wrote, "If God created this world, he should review his plan."

Саяси көзқарастар

Дитрих 1968 жылы Роберт Ф. Кеннедидің президенттік науқанына қолдау көрсетті.

Сурет салу/сурет салу

1941 жылы Макс Эрнст оның сырт келбетін сақтаған Марлене суретін маймен аяқтады.

Танымал мәдениетте

Ханнес Штор «Голливудтағы Марлен» атты сахналық пьесасын жазды, оны 2023 жылы Бурладинген-Мельхингендегі Швабия Альб аймағындағы Theater Lindenhof сахналады. Премьерасы 2023 жылдың мамыр айында сол жерде өтті. Пьесаны Deutsche Kinemathek қолдады, ол Дитрихтің Голливудтағы кезеңіне арналған.