Кіріспе
1993 жылы 25 шілдеде Израиль күштері Ливандағы Ливанға қарсы бір апталық шабуыл жасады. Израиль операцияның үш мақсатын атап өтті: Хезболлаға тікелей соққы беру, Хезболланың Ливанның оңтүстігін Израильге соққы беру үшін база ретінде пайдалануын қиындату және Ливан үкіметін Хезболлаға қарсы араласуға итермелеу үмітімен босқындарды ауыстыру. Жәбірленген азаматтардың арасында ливандықтар мен палестиндік босқындар да бар.
On July 25, 1993, Israeli forces launched a week long attack against Lebanon named Operation Accountability (מבצע דין וחשבון) in Israel and the Seven Day War in Lebanon. Israel specified three purposes to the operation, to strike directly at Hezbollah, to make it difficult for Hezbollah to use southern Lebanon as a base for striking Israel, and to displace refugees in the hopes of pressuring the Lebanese government to intervene against Hezbollah. The affected civilian population included both Lebanese and Palestinian refugees.
Тарихи негіздер
Ливандық Азамат соғысы кезінде Хезболла Израильдің Ливанға басып кіруіне жауап ретінде құрылған бірнеше әскери топтардың бірі болды. Негізінен Иран, кейін Сирия қаржыландыратын болса да, Хезболла Ливанның шиит қауымынан шыққан. Тайф келісіміне қол қойылған кезде Ливан конституциясына азаматтық соғысты тоқтату және барлық ливандық отаршылдарды тарату үшін өзгерістер енгізілді. Содан кейін Ливандағы "Хезболланың" болуы үкіметтің сәтсіздіктерін, көзін жұмып, немесе жасырын қолдауды көрсетті ме деген пікірталас туындады. Хезболла қоғамдық қатынастар науқанын, саяси мәлімдемелерді және саяси бағдарламаны іске қосты. Нәтижесінде Ливан үкіметі Хезболланың әскери қанаты "Исламдық қарсылық" дегенді Израильдің басып алуын тоқтатуға бағытталған қарсылық қозғалысы деп атады, бірақ отаршылдар емес. Осылайша, ұйым таратылудан және қарусызданудан босатылды. Тайф келісімі БҰҰ-ның 425-ші қарарына сәйкес Ливанның оңтүстігінен Израильдің шығуын талап етті және Израильдің басып алуына қарсы "барлық жолмен", соның ішінде әскери түрде қарсылық көрсетуге рұқсат берді. Хезболла Израильдің басып алуына "қозғалыс тобы" ретінде қарсылық білдіруді жалғастыратынын мәлімдеді, өйткені олар келісіммен қорғалды. Хезболланың бас хатшысы Хасан Насралла сонымен қатар Тайф келісімі Ливандық Азамат соғысын тоқтатқанмен, Хезболла ешқашан бұл соғысқа араласпағанын және тек елде орналасқан шетелдік әскерлермен күресу үшін ғана өмір сүргенін мәлімдеді. Ол кезде Хезболла 3 мың жауынгерге ие екенін мәлімдеген, бірақ кейбір сарапшылар нақты санды 600-700 деп бағалаған. UNIFIL-дің Израиль шекарасына жақын оңтүстік Ливанда 580 сарбазы болды, бірақ басқа деректерге қарағанда, UNIFIL-де 4500 сарбаз қызмет етті.
Қазалы жағдай
Израильдік тікұшақтар 1993 жылы 25 маусымда Тирдің маңында босқындар лагеріне шабуыл жасады, ал екі күннен кейін олар "қауіпсіздік аймағында" шиит ауылдарының біріне шабуыл жасады. Келесі күні Хезболла Солтүстік Израильге зымыран атқан. 8 шілдеде екі Израиль сарбазы ПФЛП-ның бас қолбасшысының қолынан қаза тапты, содан кейін Израильдің тікұшағы Намех маңындағы олардың штаб-пәтеріне зымыран атқан, үш адам жараланды. Бір күннен кейін Хезболламен болған қақтығыста үш исраилдік қаза тауып, бес адам жарақат алды. Сол уақытта Бекаа аңғарындағы "Хезболла" қоймасында болған жарылыста, Израильдіктер кінәлі деп саналып, кем дегенде бес ирандық қаза тапты. 22 шілдеде Хезболла жауынгерлері SLA позицияларын басып алғаннан кейін Израиль сарбазы қаза тапты.
Қатысушылар
Израильдік артиллерия 25000 рет оқ атқан. Әуе күштері 1000 фунттық бомба қолданды. Израиль теңіз күштері де бомбалау кезінде қолданылды. Хезболла Солтүстік Израильге 150 зымыран атқан. IDF-мен ынтымақтастық жасасқан SLA өзінің радиостанциясында бейбіт тұрғындарға белгілі бір ауылдар мен аймақтардан кету туралы радио ескертулер жариялады.
Соғыс заңдарын бұзу
Human Rights Watch және басқа да құқық қорғау ұйымдарының пікірінше, қақтығыстағы екі жақ та азаматтық мақсаттарға шабуыл жасап, соғыс заңдарын бұзған. Бір аптаға созылған операция кезінде Израиль мыңдаған үйлер мен ғимараттарды бомбалады, нәтижесінде 300 000 - 400 000 бейбіт тұрғын оңтүстік Ливаннан көшірілді, 150 000 Бейрутқа жетті. Жаудың соққысы 90 қала мен ауылға тиді, олардың 55-і қатты зақымдалды. Израиль әскерлері Ливанның көптеген инфрақұрылымын және азаматтық мақсаттарды, мысалы, ірі электр станциялары мен көпірлерді қиратты. Олар азаматтық құрбандарды азайту үшін тиісті шаралар қолданбады және қоршаған ортаға қолайсыз қару қолданған болуы мүмкін деп айыпталды. Хезболла Израильдің азаматтық нысаналарына зымыранмен шабуыл жасады, бірақ зардап шеккендер саны әлдеқайда аз болды. Сондай-ақ, олар азаматтық тұрғын үйлерге кішігірім қаруларды жасырып қойған деп айыпталды. Израиль Хезболланың Израиль азаматтарына шабуыл жасауын тоқтату үшін қысым көрсету үшін ғана Хезболланың нысаналарына шабуыл жасағанын мәлімдеді, ал Хезболла өз шабуылдарына Оңтүстік Ливанды азат етумен қатар ұқсас себептерді мәлімдеді.
Нәтиже
Бір аптадан кейін АҚШ-тың келісімі бойынша ауызша келісім түрінде атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді. АҚШ-та орналасқан, пікірін білдірмей, нақты деректерді беруге тырысатын Global Security ұйымы былай деп жазды: "Исраилдің Ливандағы бейбіт мақсаттарға шабуыл жасамауға келіскен ауызша келісіміне қол жеткізілді, ал Хезболла Солтүстік Израильге зымыран түсіруді тоқтатуға уәде берді". Келісімнің тағы бір салдары - Ливан әскері қауіпсіздік аймағына жақын орналасқан UNIFIL аймағында 300-ге жуық сарбазы бар төрт ауылда базалар құрды. 19 тамызда Хезболланың Шахинге жақын жердегі шабуылынан жеті Израиль сарбазы қаза тапты, кейіннен тағы бір адам жараларынан қайтыс болды; тағы бір сарбаз бөлек оқиғадан қаза тапты. Баалбек маңындағы және Сирия шекарасына жақын жерлердегі әуе шабуылынан Хезболланың екі жауынгері қаза тапты. Алайда бұл келісім толық орындалмаған. Келесі ірі шабуыл, "Қарсықтың жүзімдері" операциясы 1996 жылдың сәуірінде болды. 118 ливандық азаматтың қаза тапқанымен қатар, "Хезболла" ұрыстарының да саны анықталмаған. Ливан премьер-министрі Рафик Харири сегіз адам қаза тапқан, ал Израиль премьер-министрі Ицхак Рабин елуден астам адам қаза тапқан деп мәлімдеді. Хезболланың зымыран шашуынан екі исраилдік азамат қаза тапты. Бір Израиль сарбазы қаза тауып, үш адам жарақат алды. Сирияның алты сарбазы бомбалаудан қаза тапты. Ливан үкіметі Оңтүстік Кеңесінің қолдауымен қайта құру бағдарламасын жариялады. Ол отбасыларға 20 миллион лира (12 мың фунт стерлинг) көлемінде грант беруді көздеді, бірақ ақшаның келмеуіне шағымдар болды. Хезболланың "Жиһад әл Бина" (Құрылыс Джихады) бағдарламасы сәтті өтті, ол үй шаруашылықтарына қайта құруға қатысатын жұмысшыларды таңдауға мүмкіндік берді және Хезболла шығындарын төледі. 2000 жылдың мамыр айында Израиль БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 425-ші қарарына сәйкес Ливанның барлық басып алынған аумақтарын тастап кетті.