Кіріспе
Цифу Мумо (; 431 жылы қайтыс болды), Әншиба (安石) деген әдепті атымен, Қытайдың Батыс Цинь әулетінің соңғы ханзадасы болды. 428 жылы әкесі Цыфу Чипанның (Принц Вэньчжао) орнын басқан кезде Батыс Цинь солтүстіктегі Лианг, Ху Ся, Туйухун және Чжоучидің үнемі шабуылдарына ұшырап, құлдырау күйінде еді, бірақ қыңыр мінезі бар Цыфу Мумоның қол астында Батыс Цинь одан әрі құлдырады, ал 431 жылы Ху Ся императоры Хелиан Дин, өзінің мемлекеті жойылуға жақын, Цыфу Мумоны тұтқынға алып, өлтірді, бұл Батыс Цинь әулетін аяқтады.
Қифу Чипанның тұсында
Кифу Мумоның қай жылы дүниеге келгені белгісіз, сондай-ақ оның анасының аты-жөні де белгісіз. Оның алғашқы тарихи сілтемесі 420 жылы болды, онда Цифу Чипан оны мұрагерлік ханшайым етіп тағайындады. Сол кезде ол генерал-майор болған, өйткені тарихи сілтемеде ол генерал болып "қалыпты" деп айтылған. 424 жылы әкесі оны және оның ағасы Цыфу Муййганды (乞伏木干) Солтүстік Лянға шабуылға жіберді, олар жеңіске жетті. 426 жылы Qifu Mumo әкесімен бірге Солтүстік Лиангқа қарсы жүргізген науқан әлдеқайда апатты болды, өйткені Солтүстік Лианг князі Джуку Менгксон олардың шабуылдарын теріске шығарды, бірақ Ся императоры Хелиан Чанды Батыс Циннің астанасы Фуханға (罕, қазіргі Линьсия, Ганьсу) шабуыл жасауға көндірді. Хелиан Чанг, жауап ретінде, өзінің генералдары Хулу Гу (呼盧古) Ванчуанға (川, қазіргі Байын, Гансу) және Вэй Фаға (伐) Наньаньға (南安, қазіргі Дингси, Гансу) шабуыл жасауға жіберді. Батыс Цинь Ванчуанды ұстап тұра алса да, Наньань үлкен шығынға ұшырады. 426 жылы қыста Хулу мен Вейдің қолбасшылығындағы Ся күштері Фуханға шабуыл жасап, Цифу Гангуиді астананы Динглианға (定連, сонымен қатар Линьсиаға) көшіруге мәжбүр етті. Хулу мен Вей кейін Батыс Циннің тағы бір маңызды қаласын, Сипингті (西平, қазіргі Синьинь, Цинхай) басып алды. 428 жылы Чифу Чипан қайтыс болды, ал оның орнын Кифу Мумо алды.
Билік
Қифу Мумо таққа отырған кезде Батыс Цинь қатты құлдырап кетті, бірақ Қифу Мумо өз халқының сауығуына мүмкіндік берудің орнына жазаларын қатал және қатаң түрде төрелік етіп, мемлекеттің сауығуға қабілеттілігін одан әрі зақымдады. Мысалы, ол таққа отырғаннан кейін, оның ағасы Цифу Цзяньянның (乞伏千年) мас болғанын және өз міндеттерін елемейтінін естіп, хабаршыларды жіберіп, Цифу Цзяньянды қатты сөгісті, бірақ сөгістер соншалық болды, Кифу Цзяньянды жолдарын өзгертуге мәжбүр етудің орнына, Кифу Цзяньян соншалықты қорқып кетті, ол Солтүстік Лянға қашты. Қифу Мумоға ең алдымен әкесі қайтыс болғаннан кейін, Жүку Мэньшунның Батыс Цинге қарсы жасаған үлкен шабуылына тап болу керек болды. Әкесі өлер алдында айтқандай, Цыфу Мумо 422 жылы Цыфу Чипан тұтқындаған Солтүстік Лянг генералы Цюку Ченгдуды (成都) Солтүстік Лянгқа жіберді, оны Цюку Мэньцзун құрметтеген, және мемлекеттер бейбіт келісімге келді. Алайда бірнеше айдан кейін тыныштық аяқталды, өйткені Джуку Мэньсун Батыс Циньге шабуылдарын қайтадан бастады. 429 жылы көктемде Цзюку Мэньцзун Сипинді басып алды. 429 жылы көктемде Кифу Мумо әйелі Лианг ханшайымын, ал ұлы Кифу Ванзайды мұрагерлік әмірші етіп тағайындады. 429 жылы болған тағы бір оқиға Кифу Мумоның қаталдығын көрсетті. Оның анасы, Чифу Чипанның билігі кезінде, Чифу Чипанның ресми қызметкері Син Цзин (辛進) атқан шүберектерден қаза тапты. Жарақат оның бет-әлпетін бүлдірді. 429 жылы Кифу Мумо анасынан қалай жарақаттанып қалғанын сұрады, ол оған айтты. Ашуға түскен Қифу Мумо Синді ғана емес, сонымен қатар Синмен байланысты 27 адамды өлтірді. 429 жылы жазда Джуку Мэньсунь Батыс Циньге тағы бір ірі шабуыл жасады, ал Чифу Мумо өзінің ағасы Чифу Юаньцзиді (乞伏元基) Фуханды басқаруға қалдырды, ал уақытша Динглианға кетіп қалды. Ол сонымен қатар өзінің генералдары Чжай Ченгбо (承伯) және Може Йохуана (莫者幼眷) бас көтерумен күресуге мәжбүр болды, бірақ Джуку Мэньшунның мұрагері Джуку Синггуо Динглианға шабуыл жасағанда, Цифу Мумо жеңіліп, оны тұтқынға алды. Содан кейін ол Солтүстік Лянның және оның одақтасы Туюхунның генерал Муронг Мулиянның (慕容慕利延) басқа бірлескен шабуылына қарсы тұрды. Джуку Мэньцзун көп мөлшерде астық жіберіп, Цыфу Мумоға, Цыфу Мумодан, Цюку Синггуодан төлем талап етті, бірақ Цыфу Мумо бас тартты. Содан кейін Джуку Мэньцзун Джуку Синггуоның ағасы Джуку Путиді (菩提) мұрагер етті, ал Цифу Мумо Джуку Синггуоны ресми етіп, оның әпкесі Пингчан ханшайымын Джуку Синггуоға үйленді. Біраз уақыт бойы, Кифу Мумоның ағасы Кифу Кешулуо (乞伏殊羅) Кифу Чипанның кәнизагы Туфамен қарым-қатынаста болды. Қифу Мумо уәделерді естігеннен кейін сарайды қорғады, ал Қифу Кешулуо, олардың ісі ашылып қалды деп қорқып, ағасы Қифу Шиинмен (乞伏什) Қифу Мумоны өлтіруді, содан кейін Джуку Синггуоны алып, Солтүстік Лиангқа қашуды жоспарлады. Сондықтан олар Консорт Туфаға Кифу Мумоның төсек бөлмесінің кілтін ұрлауға тырысты, бірақ дұрыс емес кілттер ұрланып, жоспар ашылды. Қифу Мумо Қифу Кешулуоның серіктестерін өлтірді, бірақ Қифу Кешулуоны аяды, сонымен қатар Қифу Шийинді тұтқындап, қамшылады. Қифу Шиин ашуланып: "Мен саған өмір беремін, бірақ қамшымен жазаламау керекпін", - деді. Ашулы күйінде Қифу Мумо Қифу Шииннің құрсағын кесіп, денесін өзенге лақтырып жіберді. 430 жылы Қифу Байян (乞伏白養) және Қифу Кули (乞伏去列) деген екі ағасының Қифу Шийиннің өліміне наразылық білдіргенін естіген соң, оларды да өлтірді. Бұл уақытта Батыс Цинь тек Солтүстік Лянның шабуылдарына ғана емес, 429 жылдың аяғында болған үлкен жер сілкінісіне және 430 жылдың басым бөлігінде болған елеулі құрғақшылыққа да ұшырады. Қифу Мумоның адамдарының көбі қашып кетті. Ол өзінің жағдайы бұдан былай тұра алмайтынын сезінді. Ол өз шенеуніктерін Ван Кай (王) және Уна Тянь (烏) Солтүстік Вейге бағындыруға жіберіп, Солтүстік Вей әскерлерін оны Солтүстік Вей аумағына ертіп баруды сұрады. Солтүстік Вэй императоры Тайву қуанып, Сяны жойғаннан кейін, Сяның Пинлиан (平涼) және Андинг (安定) қолбасшылықтарын (жалпы алғанда қазіргі Пинлиан, Гансу) Цифу Мумоның иелігі ретінде беремін деп уәде берді. Сондықтан Кифу Мумо өзінің патша қазынасын жойып, Фуханды өртеп жіберді. Ол өзінің қол астында қалған 15 000 үй шаруашылығымен шығысқа қарай Шанггуй (上, қазіргі Тяньшуй, Ганьсу) қаласында Солтүстік Вэй әскерлеріне қосылуға тырысты, бірақ Ся императоры Хелиан Дин (Хелиан Чанның ағасы және мұрагері) мұны естігенде оны ұстап, оның алға жылжуын тоқтатты және ол Наньаньда қорғаныс позицияс�...