Кіріспе
Американдық гитарист, әнші-күйші және өнертапқыш (1915–2009) музыкант Лестер Уильям Полсфусс (9 маусым 1915 – 12 тамыз 2009), Лес Пол деген атпен танымал, американдық джаз, кантри және блюз гитарисі, әнші-күйші, аспап жасаушы және өнертапқыш. Ол қатты корпусты электрогитараның пионері болды, ал оның Log деп аталған прототипі Gibson Les Paul гитарасының шабыт көзіне айналды. Пол гитарада өздігінен ойнауды үйренді, ол көбінесе джаз және эстрада музыкасымен танымал болғанымен, кантри музыкасында да мансап бастады. 1950 жылдары ол әйелі, әнші және гитарист Мэри Фордпен бірге көптеген жазбаларды жасады, олардың миллиондаған данасы сатылды. Пол көптеген жазу инновацияларының авторы. Оның үстіне дыбыс қосу (сонымен қатар дыбыс үстіне дыбыс деп те аталады), таспалық кешігу, фазалық эффектілер және көпжолғы жазу сияқты кешігу эффектілерімен жасаған алғашқы тәжірибелері кең назар аударды. Оның ликтері, тремололары, аккордтық тізбектері, перделеу техникалары және уақытты ұстауы оны замандастарынан ерекшелендіріп, қазіргі заманғы көптеген гитаристтерге шабыт берді. Көптеген наградалардың ішінде Пол – Рок-н-ролл Даңқында тұрақты көрмесі бар санаулы суретшілердің бірі. Музыка мұражайы оны өз веб-сайтында «архитектор» және Сэм Филлипс пен Алан Фридпен бірге «негізгі мүше» деп атайды. Пол – Рок-н-ролл Даңқы мен Ұлттық Өнертапқыштар Даңқына енген жалғыз адам.
the musician
Lester William Polsfuss (June 9, 1915 – August 12, 2009), known as Les Paul, was an American jazz, country, and blues guitarist, songwriter, luthier, and inventor. He was one of the pioneers of the solid body electric guitar, and his prototype, called the Log, served as inspiration for the Gibson Les Paul. Paul taught himself how to play guitar, and while he is mainly known for jazz and popular music, he had an early career in country music. In the 1950s, he and his wife, singer and guitarist Mary Ford, recorded numerous records, selling millions of copies. Paul is credited with many recording innovations. His early experiments with overdubbing (also known as sound on sound), delay effects such as tape delay, phasing, and multitrack recording were among the first to attract widespread attention. His licks, trills, chording sequences, fretting techniques, and timing set him apart from his contemporaries and inspired many guitarists of the present day. Among his many honors, Paul is one of a handful of artists with a permanent exhibit in the Rock and Roll Hall of Fame. He is prominently named by the music museum on its website as an "architect" and a "key inductee" with Sam Phillips and Alan Freed. Paul is the only inductee in both the Rock and Roll Hall of Fame and the National Inventors Hall of Fame.
Ерте өмір
Пол Уисконсин штатының Уокеша қаласында Джорджтың ұлы Лестер Уильям Полсфус болып дүниеге келді. Оның жалғыз ағасы Ральф одан жеті жас үлкен еді. Полдың анасы Милуокидің Валентин Блатц сыра қайнату компаниясының негізін қалаушыларымен және Штуц автомобильдерін жасаушылармен туыс болған. Оның ата-анасы ол кішкентай кезінде ажырасып кеткен. Оның анасы олардың прус фамилиясын бірінші Полфусс, содан кейін Полфус деп өзгертті, бірақ Лес Пол өзінің атын заңды түрде өзгерткен жоқ. Лес Пол сахналық есімін алғанға дейін ол Red Hot Red және Rhubarb Red аттарымен өнер көрсеткен. Сегіз жасында Пол гармоникада ойнай бастады. Фортепианоны үйренгеннен кейін, ол банджо мен гитараға ауысты. Осы кезеңде Пол мойынға ілінетін гармоника ұстағышын ойлап тапты, ол оған банджо мен гитарада ойнап тұрып, қолын босатып, гармониканың екі жағын да ойнауға мүмкіндік берді. Лес Полдың қолсыз дизайны бүгінгі күнге дейін кеңінен өндіріледі. Он үш жасында Пол кантри музыкасының әншісі, гитарист және гармоникашы ретінде жартылай кәсіби өнер көрсете бастады. Уокеша аймағындағы ашық кинотеатрларда және қара жол бойындағы мейрамханаларда ойнағанда, Пол дыбыспен алғашқы тәжірибелерін бастады. Ол жергілікті концерттердегі көбірек адамдарға акустикалық гитарасын естіргісі келді, сондықтан ол гитарасына граммофон инесін қосып, радио динамигіне жалғады. Жасөспірім кезінде Пол жақын жердегі теміржолдан 2 фут рельс алып, дыбыстың ұзақтығымен тәжірибе жасады. Он жеті жасында Пол Руб Тронсонның «Техас каубойлары» тобымен ойнады, содан кейін біраз уақыттан соң орта мектепті тастап, Сан-Луис, Миссуриде Санни Джо Вулвертонның радио тобымен KMOX станциясында жұмыс істеді.
Гитара жасаушы
1940 жылы Лес Пол пойыз рельсімен жасаған тәжірибелерін қайта қарады. Бұл жолы ол осыған ұқсас прототип аспап жасады, ол "The Log" деп аталатын қатты корпусты электр гитарасы болды. Ол көбінесе “4x4 тіреу бағанасы” деп аталатын, құрылыста жиі қолданылатын материалдарды пайдалана отырып жасалды, бұл бірегей мойын арқылы өтетін конструкцияны қамтамасыз етті. "Тіреу бағанасы" (Дуглас шыршасының 4x4 бөлігі) кейін қарапайым көпірмен және электромагниттік датчикпен, мойынмен және ішектермен жабдықталды. "The Log" гитарасы Нью-Йорк қаласындағы Epiphone гитара фабрикасында жұмыс істеген Полдың өзі жасаған, алғашқы қатты корпусты электр гитараларының бірі. Сыртқы түрі үшін ол Epiphone гитарасының іші қуыс корпусын бойлық бағытта кесіп, ортасына "The Log" гитарасын орнатты. Бұл оның екі маңызды мәселесін шешті: гул (feedback), себебі акустикалық корпус енді күшейтілген дыбыспен резонансқа түспеді, және дыбыстың ұзақтығы (sustain), себебі ішектердің энергиясы гитара корпусы арқылы дыбыс шығаруға жұмсалмайды. Бұл аспаптар жылдар бойы үнемі жетілдіріліп, өзгертіліп келді, тіпті Пол өзінің аттас Gibson үлгісін жасағаннан кейін де оларды жазбаларында пайдалана берді. 1941 жылы Пол Gibson Guitar Corporation компаниясына қатты корпусты электр гитара туралы идеясын ұсынды. Гитара 1952 жылы сатылымға шықты. Пол дизайн бойынша ұсыныстарын беруді жалғастырды. 1960 жылы бастапқы Les Paul үлгісінің сатылымы төмендеді, сондықтан заманауи үлгі енгізілді (қазіргі SG деп аталады), бірақ ол әлі де Les Paul атын сақтап қалды. Пол жаңа түрін ұнатпады, сонымен қатар корпус пен мойынның беріктігімен байланысты мәселелерге тап болды, бұл оны бұл жаңа Gibson гитарасына қанағаттандырмады. Осыған және Мэри Фордтан ажырасуға байланысты Пол 1964 жылдан 1966 жылға дейін Gibson гитараларында өзінің атын қолдануын тоқтатты, осы уақытқа дейін ажырасу рәсімі аяқталды. Пол техникалық жақсартулар ұсынды, бірақ олар әрқашан коммерциялық тұрғыдан сәтті болмады. 1962 жылы Пол көпірге енгізілген катушкасы бар датчикке патент алды. 1940 жылдардың ортасында ол көпірдің астындағы құралдау механизмдері бар алюминий гитарасын ұсынды. Оның мойны болмағандықтан және ішектер гайкаға бекітілгендіктен, ол алғашқы "мойны жоқ" гитара болды. Алайда, Полдың гитарасы сахнадағы шамдардың ыстығына өте сезімтал болды және құлақтандырылмады. Дегенмен, ол оны өзінің бірнеше хит жазбаларында пайдаланды. Бұл стильді басқалар, ең табыстысы Нед Штайнбергер одан әрі дамытты. Les Paul гитарасының арзан нұсқасы Gibson-ның Epiphone бренді үшін өндіріледі.
Радио және теледидар бағдарламалары
Пол 1950 жылы NBC радиосында 15 минуттық радио бағдарлама, The Les Paul Show, жүргізді, оның триосында (өзі, Форд және ритм-гитарашы Эдди Степлтон) және оның электроникалық құралдары болды. Бағдарлама олардың үйінен жазылды, ал Пол мен Фордтың арасындағы жұмсақ әзіл-қалжыңдар музыкалық таңдауларды байланыстырып тұрды. Олардың кейбіреулері бұрын-соңды пластинкаларда сәтті болған, ал кейбіреулері жұптың болашақ жазбаларын алдын ала көрсетті, көптегендері "In the Mood", "Little Rock Getaway", "Brazil" және "Tiger Rag" сияқты джаз және поп туындыларының жаңаша интерпретацияларын ұсынды. Осы бағдарламалардың көпшілігі сақталған және әртүрлі көздерден қол жетімді. Пол магниттік таспаны пайдаланғанда, ол жазу құралдарын гастрольдерге алып жүріп, қонақүй бөлмесінде 15 минуттық радио бағдарламасына эпизодтар жасай алатын. Бірнеше жылдан кейін шоу сол форматта теледидарда пайда болды, бірақ триосыз, ал тақырыпшасы "Vaya Con Dios" әнімен "Les Paul & Mary Ford at Home" деп өзгертілді. Warner–Lambert компаниясының Listerine тіс жуғыш демеушілігімен, 1954–1955 жылдары NBC телеарнасында көрсетілді, содан кейін 1960 жылға дейін таратылды. Тек бір немесе екі әннен тұратын бес минуттық шоу күніне бес рет, аптасына бес күн эфирге шығып, бағдарламалық кестеде қысқа үзіліс немесе толтыру ретінде қолданылды. Пол шоудың барлық бөліктерін, аудио және бейнесін өзі жасағандықтан, бастапқы жазбаларды сақтап, өліміне дейін оларды қазіргі сапа стандарттарына келтіруге тырысты. Радио бағдарламалары барысында Пол "Les Paulverizer" деп аталатын ойдан шығарылған құрылғыны таныстырды, ол оған берілген кез келген нәрсені, мысалы, гитара дыбысын немесе дауысты еселейді. Бұл Полдың бір ғана гитарасын гитаралар тобына айналдыру қалай болатынын түсіндіру тәсілі болды. Құрылғы комедиялық сюжеттердің де нысанына айналды, Форд оны өзін және шаңсорғышын еселеп, үй жұмысын жылдам аяқтады. Кейін Пол гитарасына нақты Les Paulverizer құрылғысын орнатты. Бұл өнертабыс Полға тікелей эфирде әндердің алдын ала жазылған қабаттарына қол жеткізуге және сахнада жазылған дыбысын қайталай алуға мүмкіндік берді.
Кейінгі мансап
1965 жылы Пол жартылай зейнеткерлікке шықты, бірақ ол кейде студиясына қайта оралды. 1964 жылдың соңында ол Фордтан ажырасты, себебі ол гастрольдерден шаршаған еді. Сол кезден бастап 1970-ші жылдардың ортасына дейін Полдың ең танымал жазбаларының бірі – London Records/Phase 4 Stereo үшін шыққан Les Paul Now (1968) альбомы болды, онда ол өзінің бұрынғы хиттерін жаңартты. Пол бастапқы гитара трегін орындады, ал Джордж Барнс қосымша тректерді жазды, ал Пол үй студиясында инженерлік жұмыстарын жүргізді. Ол RCA Victor үшін екі альбом жазды: Chester and Lester (1976) және Guitar Monsters (1978). Бұл альбомдарда гитара виртуозы Чет Аткинспен джаз бен кантри импровизациясының үйлесімі және Нэшвиллдің танымал студиялық музыканттарының қолдауы болды. 1969 жылы Пол RCA үшін Poe Through the Glass Prism альбомын продюсерлікке алып, шығарды. Альбомға солтүстік-шығыс Пенсильваниядан шыққан Glass Prism тобының Эдгар Аллан По өлеңдеріне негізделген әндері енді. Альбомнан "The Raven" атты сингл Billboard Hot 100 тізіміне ілесіп кірді. Уақыт өте келе Пол, артриттен зардап шеккен қолына ыңғайлырақ келген үлкен медиатормен баяу темпте ойнай бастады. 2006 жылы, 90 жасқа толғанда, ол 48-ші жылдық Grammy сыйлығында Les Paul & Friends: American Made World Played альбомы үшін екі Grammy сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ Манхэттендегі Iridium Jazz Club-та әр дүйсенбі күні гитарист Лу Палло, басист Пол Новинскимен (кейін Никки Паррот), гитарист Фрэнк Вигноламен және бірнеше жыл бойы пианист Джон Кольянимен бірге өнер көрсетті. Пол, Палло және Новински Fat Tuesdays-де де өнер көрсетті. Композитор Ричард Штайн Полды плагиат жасады деп сотқа берді, Полдың "Johnny (is the Boy for Me)" әнінің 1937 жылғы Штайннің "Sanie cu zurgălăi" (румын тілінде "қоңыраулы шана") әнінен алынғанын айыптады. 2000 жылы бельгиялық Vaya Con Dios музыкалық тобының "Johnny" әнінің кавер-версиясы Полды көрсеткені үшін Румынияның Музыкалық Орындаушылар мен Механикалық Ұқыптар Қоғамы тағы бір шара қолданды.
Жеке өмір
Лес Пол 1937 жылы Вирджиния Уэббке үйленді. Олардың екі баласы болды: Лес Пол кіші (Рэсти) (1941–2015) және Джин (1944), оның аты актер және ән жазушы Джин Локхарттың құрметіне қойылған. 1949 жылы ажырасып, Пол Мэри Фордқа (шын аты Ирис Коллин Саммерс) үйленді. Куәгерлер ретінде гитарист Стив Миллердің ата-анасы болды, олардың отбасы Милуоки қаласынан шыққан. Пол Миллердің тәрбиешісі және оның алғашқы гитара сабақтарын берген мұғалімі болды. Форд 1954 жылдың 30 қарашасында қызды дүниеге келтірді, бірақ ол мерзімінен бұрын туып, төрт күннен кейін қайтыс болды. Ажырасқаннан кейін Форд 1977 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. 1995 жылы Пол Лес Пол қорын құрды, ол оның өлімінен кейін ғана жұмыс істеуге арналған еді. Лес Пол қорының мақсаты – музыка білімін, жазу өнерін, инновацияларды және есту қабілетімен байланысты медициналық зерттеулерді қолдау арқылы Лес Полдың мұрасын тарату және жаңашылдық пен шығармашылық ойлауды ынталандыру. Қор 1991 жылы Лес Пол атындағы инновациялық сыйлықты және 2016 жылы Лес Пол атындағы рух сыйлықты тағайындады.
Өлім
2009 жылдың 12 тамызында Пол Нью-Йорк штатының Уайт-Плейнс қаласындағы Уайт-Плейнс ауруханасында пневмонияның асқынуларынан қайтыс болды. Оның өлімі туралы естігеннен кейін көптеген музыканттар оның маңыздылығы туралы пікір білдірді. Слэш оны "жанды және оң энергияға толы" деді, ал Ричи Самбора оны "музыка индустриясындағы революционер" деп атады. The Edge: "Оның музыкант және өнертапқыш ретіндегі мұрасы мәңгі сақталатын болады және рок-н-роллға тигізген әсері ешқашан ұмытылмайды" деді. 2009 жылдың 21 тамызында ол Висконсин штатының Ваукеша қаласындағы Прайри-Хоум зиратына жерленді.
Марапаттар мен құрметтер
Лес Полдың көптеген марапаттарының бірнешеуі төменде тізілген. 2007 жылы АҚШ президенті Джордж Буш оған Ұлттық өнер медалін табыс етті. Пол қатты денелі электр гитарын жасағаны үшін Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына (2005) енгізілді. 1988 жылы оны гитарист Джефф Бек рок-н-ролл даңқы залына енгізді, ол: «Мен Лес Полдан мойындағаннан да көп әуендерді көшірдім» деді. Ол сондай-ақ Әнші-күйшілер даңқы залына (2005), Биг-Бэнд және джаз даңқы залына (1990), Нью-Джерси өнертапқыштары даңқы залына (1996) және Нью-Джерси даңқы залына (2010) енгізілді. Оның екі әні «Грэмми» даңқы залына енді: «How High the Moon» және «Vaya Con Dios». 1976 жылы ол және Чет Аткинс «Ең үздік елдік аспаптық өнер» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын алды. 2004 жылы ол инженерлік саласындағы өмірлік жетістіктері үшін «Эмми» сыйлығын және Висконсин мектеп музыкасы қорынан музыка біліміндегі өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды. 2009 жылы Пол «Time» журналы бойынша барлық уақыттардағы ең үздік он электр гитарашының бірі деп танылды. Екі жыл өткен соң, «Rolling Stone» журналы оны барлық уақыттардағы он сегізінші ең үздік гитарист деп атады. Сол жылы оның есімі Нэшвилл Даңқ аллеясына жазылды.
Концерт және көрмелер
2005 жылдың шілдесінде Нью-Йорктегі Карнеги залында Лес Полдің 90 жылдық мерейтойына арналған концерт өтті. Стив Миллер, Питер Фрэмптон, Хосе Фелисиано және тағы да басқалардың өнер көрсетуінен кейін Полға Гибсон Гитара Корпорациясының естелік гитарасы табыс етілді. Үш жыл өткен соң, Огайо штатының Кливленд қаласындағы Мемлекеттік театрда өткен құрмет концертте ол Рок-н-ролл Даңқы залының «Америка музыка шеберлері» сыйлығын алды. 2015 жылдың 9 маусымында Полдің 100 жылдық мерейтойы Таймс-скверде Стив Миллер, Хосе Фелисиано және Нил Шон сияқты музыканттардың өнер көрсетуімен, естеліктер көрмесімен және 9 маусымды Лес Пол күні деп жариялаған Лес Пол қорының мәлімдемесімен басталды. 2007 жылы «Американдық шеберлер» телесериалы аясында «Лес Пол: Ылдамдықты қуалау» атты деректік фильмі көрсетілді. Фильмнің тұсаукесері Милуокидің Даунер театрында Лес Полдың Ваукеша округі тарихи қоғамы мен мұражайы үшін берген концертімен бірге өтті. Фильмде Лес Полмен сұхбаттар, оның триосының 90 жылдық мерейтойдағы өнер көрсетуі, басқа музыканттардың сұхбаттары мен өнерлері болды. 2008 жылдың маусым айында Милуокидегі Discovery World-те Полдің мұрасын көрсетіп, оның жеке коллекциясынан экспонаттарды ұсынған көрме ашылды. Пол көрменің ашылуына орай Милуокиде концерт берді. Полдың туған қаласы Висконсин штатының Ваукеша қаласында 2013 жылдың маусым айында Ваукеша округі мұражайында «Лес Пол тәжірибесі» атты тұрақты көрме ашылды. Көрмеде Лес Пол қорынан алынған артефакттар қойылған. Лес Полдың Ваукеша қаласы бойынша жеке экскурсиялық маршрутын Лес Пол қоры жасады. Махва тарихи мұражайында да Лес Полға арналған тұрақты көрме орналасқан. Лес Пол туралы экспонаттары бар басқа мұражайлар – Финикстегі Музыка жасау мұражайы және Ньюарктегі Грэмми мұражайы. 2009 жылы «Les Paul Live in New York» концерттік фильмі қоғамдық телеарнада көрсетілді, онда Лес Пол Нью-Йорктегі Iridium Jazz Club-та 90 жылдық мерейтойындағы өнер көрсетуінен және архивтік кадрлардан орын алды.
Композициялар
Пауыл да өнімді композитор болған. Оның жазған әндерінің кейбіреулері: "Song in Blue", "Cryin'", "Hip Billy Boogie", "Suspicion", "Mandolino", "Magic Melody", "Don'cha Hear Them Bells", "The Kangaroo", "Big Eyed Gal", "Deep in the Blues", "All I Need is You", "Take a Warning", "Mammy's Boogie", "Up And At 'Em", "Pacific Breeze", "Golden Sands", "Hawaiian Charms", "Mountain Railroad", "Move Along, Baby (Don't Waste My Time)", "Dry My Tears", "I Don't Want You No More", "Doing the Town", "Les' Blues", "No Strings Attached", "Subterfuge", "Lament For Strings", "Five Alarm Fire", "You Can't Be Fit as a Fiddle (When You're Tight as a Drum)", және "Walkin' and Whistlin' Blues".