Кіріспе

Электрлік гитараның пикапы

Хумбукер, хумбукинг пикапы немесе қос катушка – бұл екі сымды катушканы пайдаланып, бір катушкалы пикаптардағы шулы кедергіні жоятын гитара пикапы. Хумбукинг катушкалары динамикалық микрофондарда электромагниттік гулді жою үшін де қолданылады. Хумбукерлер – гитара пикаптарының екі негізгі түрінің бірі. Екіншісі – бір катушкалы пикап.

Тарих

"Қос орамды катушка" 1934 жылы американдық кәсіби аудио компаниясы Electro Voice ойлап тапты, ол Индиана штатының Саут-Бенд қаласында орналасқан. Ал Кан мен Лу Берроуз 1930 жылы портативті үн күшейткіш жабдықтарды, соның ішінде микрофондар мен динамиктерді өндіру мақсатында оны құрды. Арнольд Лести 1935 жылы ойлап тапқан екі орамды гитаралық датчик (пикап) құрылымы хомбакер болып келеді, ал USRE20070 патенті шуды жою және токтың жиынтық принциптерін сипаттайды. Бұл "Электрлік аударма құрылғысы" пикаптың соленоидты орамдарын пайдаланып, күшейткішке ауысу алдында қысқа тұрақты ток зарядын қосу арқылы болат ішектерді магниттеді. 1938 жылы А. Ф. Кноблау екі қабатталған катушкадан тұратын, ішекті аспаптарға арналған пикапты ойлап тапты. Бұл пикапты пианиноларда қолдану жоспарланған, себебі ол сол кезде Baldwin Piano компаниясында жұмыс істеді. 1939 жылғы сәуір айындағы "Radio Craft Magazine" журналында екі бірдей катушканы өздігінен магниттелген темір өзектерге орап, гитара пикабын қалай жасау керектігі көрсетілген, содан кейін біреуін кері бұрып, кері полярлылықты, шуды жойғыш бағытты жасауға болады. Бұл пикаптардың темір өзектері солтүстік-оңтүстік полюстері өзектердің қарама-қарсы ұштарында орналасқан етіп магниттелген, қазіргі кездегі жоғарыдан төменге қарайғы бағыттан гөрі. Гитаралар үшін шу мәселесін шешу үшін Гибсон компаниясының Сет Ловері, сол кездегі президент Тед Маккартидің тапсырмасымен хомбакер пикабын ойлап тапты. Шамамен сол уақытта Рей Баттс ұқсас пикапты жасады, оны Gretsch гитаралары қолданды. Гибсонның патенті Gretsch патентінен шамамен екі жыл бұрын тіркелгенімен, олардың патенті Gretsch патентінен төрт апта кейін жарияланды. Екі патент те кері орамды және кері полярлылықты екі катушка жұбын сипаттайды. 1955 жылы Сет Ловер ойлап тапқан, қазіргі кезде "PAF" (сөзбе-сөз "Патентке өтініш берілді") деп танылатын алғашқы табысты хомбакер пикап болды. Осы себепті және Гибсон Les Paul гитарасында қолданылғандықтан, хомбакердің танымалдығы Гибсонмен тығыз байланысты, бірақ хомбакерлер басқа өндірушілердің көптеген гитара конструкцияларында бұрын қолданылған. Rickenbacker 1953 жылдың соңында хомбакер схемасында екі катушкалы пикаптарды ұсынды, бірақ 1954 жылы бұрмаланған дыбысқа байланысты осы конструкциядан бас тартты, ол күшті орта жиілік диапазонына ие болды. Гибсон Les Paul үлкен көлемде өндірілген хомбакерлерді қолданған алғашқы гитара болды. Келесі онжылдықтарда электр гитараның барлық түрлерінің нұсқалары, тіпті Fender Stratocasters және Telecasters сияқты бір катушкалы пикаптармен байланысты типтер де хомбакерлермен жабдықталды. Атап айтқанда, Stratocaster типті гитарадағы бридж пикапты хомбакермен ауыстыру, нәтижесінде H S S (бридж пикапынан бастап: H – хомбакер, S – бір катушка) конфигурациясы пайда болды, бұл кең танымалдыққа ие болды. Бұл конфигурациядағы гитаралар кейде "Fat Strats" деп аталады, себебі хомбакер пикабы ұсынатын "көлемдірек", "жұмсақ" дыбысқа және "Superstrat" стиліндегі гитарамен тығыз байланысты.

Функция

Кез келген магниттік пикаптың ішінде, пикаптың ішіндегі тұрақты магнитпен магниттелген тербеліп тұратын гитара сымы, оның орамдары арқылы ауыспалы кернеуді тудырады. Дегенмен, сым орамалары да өте жақсы антенналар болып табылады, сондықтан олар электр желілерінен (желілік шу) және трансформаторлар, моторлар, компьютер экрандары сияқты электр құрылғыларынан, әсіресе ескі CRT мониторларынан туындайтын электромагниттік кедергілерге сезімтал. Гитара пикаптары осы шуды қайталайды, ол тұрақты гул немесе сызылу сияқты естіледі. Бұл бұрмалау, фузз, компрессорлар немесе сигналдың төмен деңгейін күшейтетін, сигнал-шу қатынасын төмендететін және жіптерден келетін сигналға қатысты жағымсыз кедергіні күшейтетін басқа да эффектілерді қолданғанда ең анық байқалады. Хамбэкерлер магниттерінің солтүстік полюстері "жоғары" (сымдарға қарай) бағытталған, ал екінші орамның магниттерінің оңтүстік полюстері жоғарыға қарай бағытталған екі орамды жұптастыру арқылы жұмыс істейді. Орамдарды фазадан тыс қосу арқылы кедергі фазалық жою арқылы айтарлықтай азайтылады: екі орамнан да келетін сым сигналдары магниттер қарама-қарсы полярлықта орналасқандықтан, жойылмайды, керісінше қосылады. Бұл сигнал-шу қатынасын күрт жақсартады. Бұл техника электр инженерлері "ортақ режимді жою" деп атайтын нәрсемен ұқсас, сонымен қатар аудио жабдықтарында қолданылатын теңдестірілген желілерде де кездеседі. Әдетте, екі хамбекер орамы да сағат тіліне қарсы оралады. Шуды жою эффектісіне қол жеткізу үшін орамдарды қатар немесе параллель қосуға болады, бірақ хамбекер пикаптары көбінесе қатар қосылады, себебі бұл шуды азайта отырып, сымдардың сигналын екі есеге арттырады. Кейбір хамбекер пикаптарын қолмен бөлуге болады (қосқыш арқылы немесе пикап таңдау құралында) тек бір орамды белсенді ету үшін.

Шағын шұңқырлар

Көптеген қатты корпусты гитараларда тек бір орамды датчиктерге арналған қуыстар болады. Мұндай гитараға толық өлшемді хамбакерлерді орнату үшін ағаштан қосымша ойыс жасау және/немесе аспапта пикгард болса, оны кесу қажет. Егер бұл процесс сақтықпен орындалмаса, аспаптың корпусы мен пикгарды зақымдануы мүмкін. Көп жағдайда гитараның сыртқы түрі мен/немесе функционалдығын сақтау үшін, байланысты қауіптерден аулақ болу мақсатында бұл процедурадан бас тарылады. Осының салдарынан көптеген датчик өндірушілері енді бір орамды датчик өлшеміне сыйғызылған хамбакерлерді шығарады. Сан алуан өндірушілерден көптеген түрлі мини-хамбакерлер қолжетімді, және олар әртүрлі дыбыстарды шығарады. Ең көп таралған конструкция дәстүрлі хамбакерге ұқсас.

Қосқыштар

Мини-хамбэкерлерге ұқсас түсінік ретінде, үйілген пикап бір катушканың одан да нәзік және әдемі дыбысын ұсынады, бірақ хамбэкердің шуды жою қасиеттерін сақтайды. Бір катушкада магнит болмайды, сондықтан осы катушканың инверттік сигналы екінші катушканың ұстаған шуын жоюға ғана қызмет етеді, ал жіптердің нақты сигналы өзгеріссіз қалады. Бұл көбінесе бас-гитараларда қолданылады, онда қолданылатын пикаптың түрі аспаптың жалпы дыбысына күштірек әсер етеді, ал төменгі диапазон ноталары мен олардың негізгі жиіліктері көбінесе шудың әсеріне ұшырайтын жиіліктермен сәйкес келеді. Бұл көбінесе "үйілген" пикап деп аталады, өйткені катушкалар көбінесе тік бойына "үйіледі", магниттері бар катушка жіптерге жақын орналасады.

Рельсті шұңқырлар

Тағы бір конструкция – рельстік хумбакер, онда аспаптың барлық таспа еніне созылатын бір магниттік элемент болады. Бұл пикаптар әдеттегі мини-хумбакер сияқты көрінеді, бірақ магниттік полюстерге сәйкес келетін дәстүрлі нүктелері болмайды. Кейде оны стандартты өлшемдегі "квадрорельге" немесе екі хумбакерге дейін кеңейтеді, бұл тізбектей қосылған 4 катушканы біріктіріп, өте жоғары шығыс беретін пикапты құрайды. Кент Армстронгтың "Матербэкері" – мұндай қуатты пикаптың мысалы. Осындай рельстер стандартты өлшемдегі хумбакерлерде де кездеседі. Хэви-метал гитарисі Димбаг Даррелл осы типтегі пикапты бриджге орнатып, жиі пайдаланған. Бұлар көбінесе толық дыбысты болады және бір катушкалы нұсқаға қарағанда жоғары шығыс деңгейімен және төмен жиілікті дыбыс берумен ерекшеленеді. DiMarzio осындай пикаптардың көптеген түрлерін жасап, сатқан.

Шермелерді бөлу және шермелерді сорғылау

Кейбір гитараларда "катушканы бөлу" функциясы бар, ол пикаптарға "жалған бір катушкалы" ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді, бір катушканы қысқа тұйықтау немесе айналып өту арқылы. Пикаптың электрлік тізбегі нағыз бір катушкалы пикапқа дейін азаяды, сондықтан шуды басу әсері болмайды. Әдетте, бұл мүмкіндік потенциометрге орнатылған кішкентай ауыстырып-қоятын немесе DPDT түрту-тарту түймешігі арқылы іске қосылады. Кейбір гитаралар (мысалы, Peavey T 60 және Fender Classic Player Jaguar HH) гитаристке екінші катушкадан сигналдың айнымалы мөлшерін таңдауға мүмкіндік беретін өзгермелі катушканы бөлу тізбегін пайдаланады, толығымен бір катушкалыдан толық хомбакерге дейін және олардың арасындағы барлық нұсқаларды қамтиды. Ұқсас опция – тізбекті/параллельді ауыстырып-қоятын құрылғы, ол бір күйде катушкаларды тізбектей емес, параллельді қосуға мүмкіндік береді. Бұл хомбакердің шуды басу қасиеттерін сақтайды және бірге қолданылатын екі бір катушкалы пикаптың дыбысына жақын дыбыс береді. Катушканы бөлуді жиі қате түрде "катушканы қосу" деп атайды. Катушканы қосу көбінесе бір катушкалы пикаптарда кездеседі және пикапты жасау кезінде қосымша сымды қосуды қамтиды, бұл гитаристке пикаптың барлық орамдарын тізбекке қосуға мүмкіндік береді, нәтижесінде толық, жоғары шығыс дыбысы мен орта жиіліктердің жоғары деңгейіне ие болады, немесе шығысты "қосу" арқылы толық орамнан кем айналымдарға ие болып, жарқын, төмен шығыс және таза дыбыс алады. Мысалы: толық пикап орамасы 10 000 сым айналымынан тұруы мүмкін, ал "қосу" орны 8000 айналым болуы мүмкін. Катушканы бөлу мен катушканы қосу арасындағы шатасу және катушканы қосудың жалпы сирек кездесуіне байланысты, сатуға қойылған катушканы қосуға болатын бір катушкалы пикаптарды табу қиын. Алайда, пикап өндіруші Seymour Duncan өзінің көптеген Telecaster және Stratocaster пикаптарының қосылған нұсқаларын ұсынады. Бөлінген бір катушкалы пикап Fender және Gibson P 90 сияқты танымал бір катушкалы пикаптарға көп ұқсамайды, себебі пикап құрылысында басқа да айырмашылықтар бар.

Басқа да шуды азайтатын пикаптар

Алғашқы хумбакер ең көп таралған шуды азайту пикап дизайны болып қала берсе де, ойлап табушылар гитара пикаптарындағы шуды азайту үшін көптеген басқа да әдістерді қолданып көрді.

Екі бір орамды пікірталасты біріктіру

Көптеген аспаптар жеке бір орамды пікаптарды шуды азайту үшін біріктіреді, мұнда пікаптардың біреуінің электрлік фазасы кері қайтарылады. Бұл құрылым дөңгелекті пікаптарға ұқсас және шуды тиімді түрде азайтады. Мысалы, 1960 жылы шығарылған Fender Jazz Bass, онда бір-бір орамды екі пікап болған – біреуі көпірге жақын, екіншісі көпір мен мойынның арасында орналасқан. Сонымен қатар, көптеген Stratocaster стиліндегі гитараларда үш пікап болады, олардың ортаңғысы электрлік және магниттік жағынан кері бұрылған. Әдеттегі бес позициялы селектор көпір немесе мойын пікаптарымен қатар ортаңғы пікапты қолданып, екі шуды азайту режимін ұсынады. Егер пікаптар параллель емес, тізбектей қосылса, дыбыс қалыпты дөңгелекті пікапқа жақын болады. Орамдар бір-біріне жақын орналасса, дыбыс дөңгелекті пікапқа одан да жақын болады.

Жеке меншік үлгілер

1957 жылы Fender компаниясы Precision Bass гитарасына екіге бөлінген пікіргешті (pickup) енгізді, онда бір орам E және A тарларына, ал екіншісі D және G тарларына жұмыс істейді. Бұл конфигурация көбінесе «бөлінген катушка» деп аталады, оны жоғарыда айтылғандай, кәдімгі хумбакердің «катушканы бөлу» мүмкіндігімен шатастыруға болмайды. Екі орам да сыртқы электромагниттік бұзылыстарды шамамен бірдей сезеді және олар хумбакинг (hum-cancelling) әдісімен қосылғандықтан, оларды тиімді түрде жоюға болады. Дегенмен, кез келген бір нотаның дыбыстық сигналының көп бөлігі тек бір катушкадан ғана туындайды, сондықтан шығыс деңгейі мен дыбыстық сапасы әдеттегі бір катушкалы пікіргештерге жақын болады. Нәтижесінде пайда болған «P Style» пікіргеші әдетте «P Bass» дыбысының негізгі бөлігі деп есептеледі және көптеген өндірушілер оның дизайнындағы түрлі нұсқаларды ұсынады. Бұл идея кейіннен G&L компаниясының «Z coil» пікіргешіне дамытылды, ол олардың Comanche сияқты стандартты гитараларында қолданылады. 1985 жылы Lace Music Products компаниясы Lace Sensor пікіргешін ұсынды, ол шуды азайту үшін, жекеменшік қоршалған бобиналарды (screened bobbins) пайдаланады, сонымен бірге бір катушканың дыбысын сақтайды. 1980 жылдардың басында DiMarzio Stratocaster және Telecaster гитаралары үшін ауыстыру пікіргештерін енгізді. Бұл пікіргештер жиналған хумбакер дизайнында жасалған, онда төменгі катушканың жалғыз функциясы – шуды жою. 1972 жылы ұсынылған DiMarzio «Super Distortion» пікіргеші, нарықтағы алғашқы ауыстыру гитара пікіргеші болды. Ол кездегі гитараларда орнатылған хумбакерлерге қарағанда өнімділігі әлдеқайда жоғары болғандықтан, ол көптеген хард-рок гитарашыларының сүйіктісіне айналды және ондаған жылдар өткен соң да пікіргешті жаңарту үшін танымал таңдау болып табылады.