Кіріспе

Ирландтық аргентиналықтар - толық немесе ішінара ирландтық тектес болған Аргентина азаматтары. Ирландияның Мидлендс, Вексфорд және көптеген округтерінен ирланд эмигранттары Аргентинаға 1830 жылдан 1930 жылға дейін келді, ең үлкен толқын 1850-1870 жылдары болды. Қазіргі уақыттағы ирланд аргентиналық қауымдастық олардың кейбір ұрпақтарынан тұрады, ал олардың жалпы саны 500 000 мен 1 000 000 арасында деп бағаланады. Аргентинада әлемдегі бесінші ірі ирланд қауымы, ағылшын тілінде сөйлейтін емес елдегі ең үлкені және Латын Америкасындағы ең үлкені бар.

Көшіп кету себептері

Ирландиядан кеткендердің көпшілігі Буэнос-Айреске өмір сүрудің жақсы жағдайларына ықыласты болды, өйткені сол кездегі Ирландиядағы экономикалық, әлеуметтік және саяси жағдайлар өте нашар еді, бірақ эмигранттар экономикалық жағдайлары нашар емес округтер мен әлеуметтік топтардан келді (Вестмит, Лонгфорд, Оффали, Вексфорд). Өз кезегінде, Аргентинаға келген достары мен туыстары ел туралы жағымды сипаттамаларды алғаннан кейін басқалары кетіп қалды. Рио-де-ла-Плата аймағында (Аргентина мен Уругвай) жер иелері болудың нақты немесе түсінілген мүмкіндігі, нәтижесінде Оңтүстік Американың жер иелері абыройына қосылу, бұл аймаққа мыңдаған жас жігіттерді тартудың ең маңызды факторы болды. Басқалары бұдан бұрын саудагерлер, қолөнершілер және жалдамалылар ретінде келген, мысалы, Уильям Браун Аргентинаның тәуелсіздігі және Аргентинаның Бразилияға қарсы соғысы үшін күрескен. Ирландиялық иммигранттар үшін Оңтүстік Американың оңтүстік шоғырларының жаңа жерлері иммиграцияға үлкен жер учаскелерін арзан бағаға сатып алуға қызығушылық тудырды, алдымен жұмысшылар ретінде, содан кейін қой шаруашылығында "жартылай" немесе "үштен бір бөлігінде" жұмыс істейді, ақырында жерді жалға алып, сатып алады.

Көшіп келушілер саны

Көшіп келушілердің нақты санын анықтау қиын. Көптеген ирландтық жаңадан келгендер өздерін ағылшындық деп жариялады, өйткені сол кездегі бүкіл Ирландия әлі де Ұлыбританияның бір бөлігі болды, ал басқаларын билік британиялық деп есептеді. Буэнос-Айрестегі иммиграциялық жазбаларда 1822 жылға дейінгі және 1823, 1824, 1836, 1840, 1841, 1842 және 1855 жылдардағы жазбалар жоқ. Бұл жылдар аралығындағы жазбалар Оңтүстік Америка демографиясында кімнің ирланд, ағылшын және шотланд екендігі туралы қайшылықтарға байланысты толық емес. 1822-1829 жылдар аралығында кем дегенде 7160 ирланд иммигранты келді, 1889 жыл бұл көші-қонның шыңы болды (осы жылдың 15 ақпанында 1774 адам SS Дрезден пароходта келді). Жолаушылар тізімінен алынған деректердің толық емес деректері мен Эдуардо А. Коглан (1982, 1987) жазған халық санағы деректері (Буанос-Айрес 1855, ұлттық 1869 және ұлттық 1895) негізінде зерттеушілер иммигранттардың жалпы санын нақты есептеп шығарды. Хуан Карлос Корол мен Хильда Сабато он тоғызыншы ғасырда ирланд иммигранттарының жалпы саны 10 500 мен 11 500-дің арасында болғанын болжады (Как была ирландская иммиграция в Аргентине, 1981 с. 48). Алайда Патрик МакКенна жүргізген қосымша зерттеулер көрсеткендей, Коглан, Корол және Сабато қайтып оралу және ремиграцияны ескермеген, бұл 1880 жылдан кейін елеулі болды, сондай-ақ 1869 жылғы санақтан бұрын белгілі бір кезеңдерде (мысалы, Буэнос-Айрес провинциясында 1868 жылғы холераның басталуы кезінде) ирланд иммигранттарының өлім-жітімі жоғары болды. Он тоғызыншы ғасырда әр екі ирландтың бірі Аргентинаға көшіп кетеді немесе Америка Құрама Штаттары, Канада, Австралия және басқа да елдерге қайта көшіп кетеді. МакКенна Корол мен Сабатоның "ирланд иммигранттарының санын тым төмен бағалағандарын" айтады және он тоғызыншы ғасырда Аргентинаға келген ирланд иммигранттарының жалпы санын 45 000 мен 50 000 аралығында бағалау керек деп санайды (NUI Maynooth, MA диссертациясы, 1992, 83). Аргентинадағы ағылшын-ирландтық, шотландтық ирландтық және жалпы протестанттық ирландтық иммиграцияның елеусіз қалдырылуы, әсіресе иммиграцияның соңғы шыңы 1920-шы жылдардағы ағылшын-ирландтық тәуелсіздік соғысынан кейін, одан әрі сандарды қосуы керек. Чили мен Аргентинаның ең оңтүстік шеттері, Пунта-Аренас қаласы мен Фолкленд аралдары сияқты жерлер ирландтық және шотландтық иммигранттардың басқа да бағыттары болды, олар жиі бағаланбайды. Эдуардо А. Коглан ХХ ғасырдың басында Буэнос-Айресте және Буэнос-Айрес провинциясында 16 284 ирланд аргентиналықтардың болғанын хабарлады. Олардың тек 4693 -ы ғана Ирландияда, яғни халықтың 28,8% -ы ғана туған, ал тағы 11 591 адам Аргентинада туған. Қазіргі уақытта 650 мыңға жуық аргентиналық ирландтықтар.

Экономикалық қызмет

Ирландиялық иммигранттар негізінен Буэнос-Айресте, сол атымен аталған провинцияда және жағалаудағы провинцияларда қоныстанды. Қалалық аймақтарда жұмысшылар, саудагерлер, қызметкерлер, қолөнершілер, мұғалімдер, мамандар және 1860 жылдан кейін көбірек, әсіресе әйелдер үшін, үй қызметшілері ретінде жұмыс істеді. Ауылдағы ирландтар ауыл шаруасы, мал сатушылар және қойшылар болып жұмыс істеді. 1840-1890 жылдардағы қой шаруашылығының табысты дамыған салаларындағы адамдар қойшылар ретінде жұмыс істеуге және жүн мен қозылардан алынған өнімнің жартысынан үштен бірін бөлісуге мүмкіндік алды. Осылайша олардың кейбіреулері жерді жалға алып, кейін сатып алды. Буэнос-Айрестің Курумалалы мен Санта-Федегі Венда-Туэртода Эдуардо Кейси ауыл шаруашылығының құнарсыз провинцияларын халыққа толтыруға көмектесті, ол Аргентинаға жұмыс істеуге көбірек ирландтық және басқа иммигранттарды шақырды. Бұл ұсыным жүйесі өте белсенді болды және көптеген ирланд иммигранттары қол жетімді жердің шамамен шексіз мөлшерінде экономикалық жағынан өте жақсы болды. Бұл сала басқа жерлерге таралып, Санта-Фе, Энтре-Риос және Кордованың қалған жерлерінде гүлденді.

Мәдениет және спорт

Аргентинада фёрлингке қатысты ең алғашқы мәлімет 1880-ші жылдардың аяғында Аргентинаның ирланд қауымының негізгі орталығы болған Буэнос-Айрестің Мерседес қалашығында жазылған. Алайда, ойын 1900 жылға дейін белсенді түрде жария етілмеген, ол жазушы және газетші Уильям Булфиннің назарына түскен. Бұлфиннің қамқорлығымен 1900 жылы 15 шілдеде Аргентинаның Хёрлинг клубы құрылды. 1900 жылы 17 тамызда Булфин Аргентинаның ирланд қауымының ресми газеті The Southern Cross-те ережені және фёрлинг алаңын сызбасын басып шығарды. Бұл жобаға қатысушылар бірден ынта-жігер танытып, Буэнос-Айрес пен оның маңындағы ауылшаруашылық аудандарында топтар құрылды. Пассионистер мен Палотин ордендері ойынды насихаттауда үлкен рөл атқарды. 1914 жылға дейін әр демалыс сайын ойналатын және тіпті Аргентинаның испан тіліндегі La Nacion сияқты газеттерінен жиі жарияланатын. Алайда Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Ирландиядан шұңқырларды алу мүмкін емес болды. Аргентинаның жергілікті тау күлін пайдалануға тырысты, бірақ ол тым ауыр және иілгішсіз болып шықты. Соғыс аяқталғаннан кейін ойын қайта жаңғыртылғанымен, Аргентинаның алтын дәуірі өтті. Екінші дүниежүзілік соғыс ақырында осы дәуірді аяқтады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ирландиядан көшіп келушілердің саны азайды. Сонымен қатар, жергілікті туылған ирландтық аргентиналықтар басқа жерлерге қарағанда әлдеқайда тез ассимиляцияланды, олардың есімдері испаниялық және қауымнан тыс жерлерде жиі үйленіп, бұрын-соңды болмаған нәрсе. Ойын 1960 жылдары кейде ойналып жүрсе де, бұрынғы танымалдығын ешқашан қайтадан иеленбеді. 1980 жылы Aer Lingus Hurling Club үш апталық турне өткізді және бірнеше жерлерде, соның ішінде Буэнос-Айрестің Булоньдегі Christian Brothers мектебінде матчтар өткізді. 2002 жылдың қаңтар айында алғаш рет 2000 және 2001 жылдардағы "Херлинг" барлық жұлдыздар командасы Аргентинаның "Херлинг" клубына келді. 2009 жылдың ақпан айында GAA Джордж О'Коннор мен Мартин Линчті жазғы лагерьге жіберді, ол соншалықты сәтті өтті, одан кейін келесі жылдары тағы екеуі өткізілді. Соңғы жазғы лагерьді 2012 жылдың қазан айында Дэмиен Коулман өткізді, ол 2013 жылы Галвейде өткен Gathering турниріне қатысқан команданың негізін қалады. Жоғарыда айтылғандай, 2013 жылы команда Галвейге барып, финалға жетіп, АҚШ-тың Денвер Гельске қарсы бір ұпайға жеңілді. Аргентиналық Хёрлинг клубында қазір Хёрлинг және Гейл футбол командалары бар, соңғысы Абу-Дабиде өткен алғашқы Дүниежүзілік ойындарда ирландтық емес дивизионда жеңімпаз атанды.

Ирландиялық аргентиналықтар

Қазіргі Аргентинаға алғаш рет 1536 жылы Хуан мен Томас (Джон мен Томас) Фаррел ағайындар келген. Олар Педро де Мендозаның экспедициясының мүшелері болды.

Қазіргі ирланд қауымы

Аргентинадағы ирланд қауымы ағылшын тілінде сөйлейтін емес елдердің ішіндегі ең үлкені және әлемдегі бесінші орында тұр. Аргентинадағы ирланд қауымы әлі күнге дейін мұрагерлік дәстүрлерді сақтауға және уақыт өте келе жоғалған басқа дәстүрлерді құтқаруға тырысады. Бүгінде Аргентинада 650 000-нан астам ирландтық тұқым қуалайтындар бар деп есептеледі.