Кіріспе

Өсімдіктердегі саңырауқұлақтық ауру

Fusarium patch – бұл шөптесін шөптерде кездесетін, қызғылт қар көбеюі немесе Microdochium patch деп аталатын ауру. Солтүстік Америкадағы көптеген салқын маусымдық шөп түрлерінде оның себебі Microdochium nivale саңырауқұлағы болып табылады. Жұқтырған жапырақтардың жапырақшаларындағы ақшыл-қызғылт мицелий – Microdochium nivale патогенінің ерекше белгісі. Fusarium patch гольф алаңдарының шөп жабындарына елеулі зақым келтіруге бейім болғандықтан, шөп индустриясы үшін экономикалық тұрғыдан маңызды саналады, соның салдарынан ойын бетінің сапасы төмендейді. Басқа қар көбелектерінен, мысалы, сұр қар көбелегінен өзгеше, Microdochium nivale кең ауқымды жұқпану үшін қар жамылғысының болуын қажет етпейді.

Ұялы ағзалар мен симптомдар

M. nivale барлық салқын маусымдық газондық шөп түрлерін қамти алады. Бір жылдық көк шөп (Poa annua), көп жылдық райграсс (Lolium perenne) және тамырланатын бейіш шөбі (Agrostis stolonifera) оған көбірек бейім. Күзде M. nivale жұқпасы диаметрі бірнеше сантиметр болатын кішкентай, қызыл-қоңыр түсті, дөңгелек дақтар түрінде басталады. Қыс және көктем айларында, кесілген газон шөбінде 10–20 см диаметрлі, анық көрінетін, жиынтық дөңгелек дақтарда некротикалық жапырақ тіндері пайда болады. Microdochium nivale көбінесе үш дюйм немесе одан жоғары биіктікте кесілген шөптерде кездеседі. Биік шөпте дақтар көбінесе қысқа кесілген шөпте байқалатын дөңгелек пішінге ие болмайды. Қызғылт қар көбелегі дақтары әдетте дренаж жолдарымен өседі, себебі конидия споралары жаңбыр мен су ағынымен оңай таралады. Ұзақ салқын және ылғалды жағдайда, ауру дақтарының шеттерінде ақ-қызғылт мицелийді байқауға болады.

Аурудың циклі

M. nivale жазда сабанда немесе топырақта гаплоидты мицелий немесе споралар түрінде қыстайды (жаз бойы тіршілік етеді). Күзде немесе қыста салқын, ылғалды ауа райы келген кезде мицелий сабаннан немесе топырақтан өсіп, жапырақтарға жұғады. Бұл орта жағдайлары кондиофорларда конидия деп аталатын жыныссыз споралардың дамуына да мүмкіндік береді. Бұл конидиялар топыраққа жақын жапырақ қабықтары мен жапырақ тілімдерін жұқтырады. Жел мен жер бетіндегі су осы аурудың таралуына көмектеседі, себебі бұл споралардың жақын жердегі сау өсімдіктерге жетуіне жағдай жасайды. Егер ауру жапырақтан өсімдіктің түбіне тараса, ол өте қауіпті болады. Бұл әдетте тек ерекше жағдайларда, әсіресе қар қырынусыз жерді жапқанда болады.

Қоршаған орта

Микродохиум нивале солтүстік жарты шарда күз бен көктемге тән, сондай-ақ жаздың басындағы ұзақ салқын, ылғалды ауа райында проблема тудырады. Бұл атау шатастыруы мүмкін, себебі бұл патогеннің дамуы үшін қар міндетті түрде қажет емес. Дегенмен, егер қар тоңбаған емес топыраққа, жақсы өсіп жатқан шөпке түсетін болса, ауру қар астында да көбейе алады. Жалпы, бұл ауру шөп қалыптыдан баяу өскен кезде тиімді дамиды. Шөптің өсуін азайту және қысқы ұйқыға дайындау мақсатында күзгі азотты тыңайтуды шектеу, қызғылт қар көбеюін азайтуға көмектеседі. Жоғары ылғалдылығы бар және температурасы 0-ден 8 градусқа дейін (32-46 градус Фаренгейт) болатын аймақтарда қызғылт қар көбеюі жылдам дамиды.

Менеджмент

Ауруларды басқарудың әртүрлі тәсілдері бар, оның ішінде агротехникалық, химиялық және биологиялық бақылау. Бұл бақылаулардың кейбіреулері басқаларына қарағанда тиімдірек, бірақ кез келген ауруды, соның ішінде Микродохиум дағын басқарудың ең жақсы тәсілі – Интегралды зиянкестерді басқару (Integrated Pest Management) немесе IPM деп аталатын кешенді тәсіл. IPM пестицидтерге жұмсалатын шығындарды азайту және пестицидтерге төзімділікті төмендету үшін химиялық, агротехникалық және биологиялық бақылаулардың үйлесімін пайдаланады. Микродохиум дағын басқаруда қолданылатын ең маңызды агротехникалық бақылаулардың кейбірін қарастырайық.

Мәдени бақылау

Шөпті кесу биіктігін көтеру – бұл шөптің өсімдігіне түсетін стрессті азайтудың және өсімдікті ауруларға шағылысудан қорғаудың оңай жолы, бірақ мұнда назар аудару керек нәрсе бар. Шөпті тым қысқа немесе тым ұзын кесу өсімдікті ауруларға бейімдетеді. Өсімдікке қол жетімді ылғалды басқару – аурудың таралуын азайтуға көмектесетін тағы бір жол. Микродохиумды қоздыратын патоген ылғалды, салқын жағдайда жақсы өседі, сондықтан инфекцияға жағдай жасаған кезде шөпті тым көп суарудан сақтану өте маңызды. Өсімдіктің қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті мөлшерде ғана су беру – ауру қысымын барынша азайтудың ең жақсы тәсілі. Сонымен қатар, шөптің ылғал жетіспеуіне ұшырату зиянды болуы мүмкін, себебі бұл инфекцияға бейімделуді арттырады. Өсімдікке қол жетімді азот мөлшерін басқару – бұл аурудың таралуын азайтудың тағы бір кілті. Күзде артық азот қолданудан аулақ болу Microdochium nivale ауруының қысымын едәуір азайтады. Бұдан басқа, өсімдік үшін артық азот жер үсті тіндерінің тез өсуіне себеп болады. Бұл тіндердің жасуша қабырғасы жұқа болады және ауруларға бейім. Салам мен топырақтың дренажын басқару – бұл ауруды бақылаудың тағы екі маңызды тәсілі, себебі олардың екеуі де ауруға қолайлы ортаны құру үшін қол жетімді ылғал мөлшеріне әсер етеді. Өсімдікке қалыпты жұмыс істеуі үшін жеткілікті су беру – ауру қысымын барынша азайтуды қамтамасыз етудің ең жақсы тәсілі. Жоғарыда аталған агротехникалық шаралар Microdochium Patch-ті толығымен бақылауға алмайды, бірақ олардың барлығы ауру қысымын азайту үшін қолданылған кезде айқын әсер ете алады және қажетті химиялық бақылау мөлшерін азайтуға көмектеседі.

Химиялық бақылау

Химиялық бақылау (яғни фунгицидтерді қолдану) шөп ауруларын бақылау үшін 1891 жылдан бері қолданылып келеді. Содан бері жақсы бақылау әдістері әзірленді, олардың барлығы дұрыс қолданылғанда жануарлар мен қоршаған ортаға аз зиянды. Микродохиум жамылғысын бақылауға арналған химиялық топтардың кең спектрі бар. Оларға, бірақ олармен шектелмей, тиофанат метил сияқты метилбензимидазол карбаматтары (МБК), ипродион және винклозолин сияқты дикарбоксимидтер, фенаримол және пропиконазол сияқты ДМИ, азоксистробин, пираклостробин және трифлоксистробин сияқты QoI, флюдиоксонил сияқты фенилпиррольдер, ПКНБ сияқты кейбір ароматты көмірсутектер және хлороталонил сияқты хлоронитрилдер кіреді. Бұл химиялық кластарды ауыстырып отыру керек, сонда ауруға таңдау қысымы шектеліп, осы аурудың резистентті штаммдарының пайда болуына жол болмайды. Оператор барлық дозаларды және нұсқауларды оқып, орындауы тиіс. Осы нұсқауларды бұзу және таңбаланған өнімді дұрыс пайдаланбау заңға қайшы. Есіңізде болсын, таңба – заң. Микродохиум жамылғысын бақылаудың ең жақсы тәсілі, әсіресе қысқа дайындалу кезеңінде, бірінші қар жауар алдында үш компонентті спрей қолдану. Ипродион сияқты дикарбоксимид, хлороталонил сияқты хлоронитрил және пропиконазол сияқты ДМИ комбинациясы орташа қыс бойы жеткілікті бақылауды қамтамасыз етеді.

Маңыздылық

Микродохиум жамылғысы – шөп шаруашылығында маңызды мәселе. Спорт алаңдары, шөп өсіретін шаруашылықтар, үйдің газондары мен гольф алаңдары осы аурудың салдарынан зардап шегуі мүмкін. Ауру тудырғыш АҚШ-тың солтүстігінде және Канадаға дейін таралған, демек, бұл ауру тудырғыштың кең аумақта ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін. Бұл аймақтарда аурудың ең көп кездесетін жері – гольф алаңдары, себебі олар жырқыраған Bentgrass (Agrostis stolonifera) және жылдық көк шөп (Poa annua) сияқты сезімтал шөп түрлерінің жоғары деңгейде күтілген аймақтары болып табылады. Гольф алаңдарындағы шөп жоғары құнды өнім саналатындықтан, бұл мәселе ерекше алаңдау тудырады. Microdochium Patch сияқты аурулар шөптің эстетикалық құндылығын төмендетіп, ойынға әсер етеді және жалпы денсаулығын нашарлатады, осылайша өнімнің құнын төмендетеді. Гольф алаңдарының бюджеті көбінесе тығыз болғандықтан, қар көбеюіне қарсы қолданылатын фунгицидтерді азайту бюджеттің басқа да баптарына қаражатты аударуға мүмкіндік береді. Фунгицидтерге жұмсалатын қаражат күтім бюджетінің 10% құрауы мүмкін, сондықтан фунгицидтерді азайту басқа да мақсаттарға жұмсалатын қаражатты айтарлықтай арттыруы мүмкін. Бұдан өзге, фунгицидтерді азайту қоршаған ортаны қорғауға көмектеседі және фунгицидтерге төзімділік қалыптасу мүмкіндігін төмендетеді.