Қожайындық саңырауқұлақтар (smuts) – споралармен көбейетін, қара түсті, Basidiomycota тобына жататын көпжасушалы саңырауқұлақтар. Классификациясы, көбеюі жайлы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саңырауқұлақтың репродуктивті құрылымы
Reproductive structure of fungi
Смуттар – көпжасушалы саңырауқұлақтар, олардың көптеген телиоспораларымен сипатталады. Смуттар өз атауын герман тіліндегі «кір» деген сөзден алған, себебі олардың телиоспоралары қара, қалың қабырғалы және шаңға ұқсас болады. Олар негізінен Ustilaginomycetes (филюм Basidiomycota) класына жатады және субфилюмның 15 қатарының жетісін құрайды. Сипатталған көптеген смуттар екі қатарға жатады: Ustilaginales және Tilletiales. Смуттар жыныстық көбеюге байланысты басқа базидиомицеттермен ортақ қасиеттері болғандықтан, олармен бірге топтастырылады.
The smuts are multicellular fungi characterized by their large numbers of teliospores. The smuts get their name from a Germanic word for 'dirt' because of their dark, thick walled, and dust like teliospores. They are mostly Ustilaginomycetes (phylum Basidiomycota) and comprise seven of the 15 orders of the subphylum. Most described smuts belong to two orders, Ustilaginales and Tilletiales. The smuts are normally grouped with the other basidiomycetes because of their commonalities concerning sexual reproduction.
Үй иелері
Олар өсімдік ауруларын тудырады және бірнеше монокотиледонды және дикотиледонды өсімдіктер отбасыларының кең ауқымындағы қожайындарды жұқтыра алады. Smuts – астық және егін патогендері, олар ең көп көбінесе шөптер (Poaceae) және сабандар (Cyperaceae) тұқымдасына әсер етеді. Экономикалық тұрғыдан маңызды қожайындарға жүгері, арпа, бидай, сұлы, қант қамысы және мал азырауға арналған шөптер жатады. Олар өсімдіктердің репродуктивтік жүйесін басып алып, қараңғыланып, жарылып, жақын жердегі басқа өсімдіктерді жұқтыратын саңырауқұлақтың телиоспораларын шығаратын ісіктерді қалыптастырады. Жұқпалы ауру пайда болуына дейін, smuts дикариоттық гифтерді (екі гаплоидты жасуша бірігіп дикарионды құрайды) қалыптастыру үшін сәтті жұптасудан өтуі керек.
They can cause plant disease and can infect a broad range of hosts in several monocot and dicot plant families. Smuts are cereal and crop pathogens that most notably affect members of the grass family (Poaceae) and sedges (Cyperaceae). Economically important hosts include maize, barley, wheat, oats, sugarcane, and forage grasses. They eventually hijack the plants' reproductive systems, forming galls which darken and burst, releasing fungal teliospores which infect other plants nearby. Before infection can occur, the smuts need to undergo a successful mating to form dikaryotic hyphae (two haploid cells fuse to form a dikaryon).
Жабайы күріш шөгінділері
Ustilago esculenta – Ustilaginaceae тұқымдасына жататын саңырауқұлақтың бір түрі, жүгерінің қара шөбі, арпаның ұсақ шөбі, жалған ұсақ шөп, арпаның қабық шөбі, сұлының ұсақ шөбі және басқа да шөп ауруларын тудыратын тұқымдастармен бірдей. Бұл шөп тек маньчжурлық жабайы күрішінде (Zizania latifolia, сондай-ақ маньчжурлық күріш шөбі, Азиялық жабайы күріш немесе сулы күріш деп те аталады) ғана өсе алады. Маньчжурлық жабайы күріш Азиядағы ауыл шаруашылығы дақылдары ретінде басқа жабайы күріш түрлерінен гөйін үшін емес, сабақтары үшін өсіріледі. Дақылдың өнімділігі Ustilago esculenta-ға байланысты. Саңырауқұлақ қожайын өсімдікке енген кезде гипертрофия тудырады – қожайынның жасушалары көлемі мен саны жағынан ұлғаяды. (Саңырауқұлақ өсімдіктің гүлдеу құрылымдарын да жояды, сондықтан тұқым түзмейді, бірақ өсімдіктер тамырсабақ арқылы көбейе алады.) Күріш алқаптары сияқты ортада жабайы күріштің жаңа өскіндері споралармен оңай жұғады; саңырауқұлақ тікелей тамырсабақ арқылы да таралуы мүмкін. Саңырауқұлақпен зақымданғанда шырынды ісікке айналатын жабайы күріш сабақтары көкөніс ретінде жиналады, Қытайда оны «мошо» немесе «юэцзин» деп, ал Жапонияда «макомотаке» деп атайды. Оның дәмі мен текстурасы жоғары бағаланады, дәмі жаңа бамбук түбірлеріне ұқсайды. Оны шикі немесе пісірілген күйінде жеуге болады және қуырылғанда да хрустящей болып қалады.
Ustilago esculenta is a species of fungus in the Ustilaginaceae, the same genus as those that cause corn smut, loose smut of barley, false loose smut, covered smut of barley, loose smut of oats, and other grass diseases. This smut is only able to grow on Manchurian wild rice (Zizania latifolia, also known as Manchurian ricegrass, Asian wild rice, or wateroat). Manchurian wild rice is grown as an agricultural crop across Asia – not for its grain, as with other wild rice species, but for the stems. The success of the crop depends on Ustilago esculenta. When the smut invades the host plant it causes hypertrophy – the host's cells increase in size and number. (The fungus also destroys the flowering structures of the plant, so it does not make seed, but the plants can still be propagated asexually by rhizome.) In an environment such as a rice paddy, new sprouts of wild rice are easily infected by spores; the fungus can also be transmitted directly through the rhizome. The wild rice stems, which grow into juicy galls when infected with the smut, are harvested as a vegetable, known as or in China, and as makomotake in Japan. It is popular for its flavor and texture; the taste resembles fresh bamboo shoots. It can be eaten raw or cooked, and it stays crisp when stir fried.
Қант құмырасының лас тұқымы
Шәкәр құмырысы Споризориум сцитаминеум саңырауқұлағынан туындайды, бұрын Ustilago scitaminea деп аталған. Бұл қант қамысының экономикалық құнына елеулі шығын келтіреді. Жақында Австралияның шығыс теңіз жағалауында қант құмырысы анықталды, бұл әлемдегі ең жоғары өнімді қант өндіретін аймақтардың бірі. Қант қамысының бұл ауруға шағу үшін көп мөлшерде споралар қажет. Саңырауқұлақтың құрамында "құмырыс қамшысы" деп аталатын, жапырақ шоғырынан шығатын, әдетте үш ай ішінде ауруды басқа өсімдіктерге таратуға көмектесетін қисық қара түйін бар. Инфекция тараған сайын, топырақтан жаңа шыққан жас қант қамысының бүршіктері ең осал болады. Споралардың өнуі үшін су қажет, ал суару әдістері аурудың таралуына себеп болатын фактор болып табылады. Сондықтан, құмырыстың таралуын болдырмау үшін суару кезінде арнайы сақтық шараларын қабылдау қажет. Қант қамысында аурудың пайда болуын болдырмаудың тағы бір жолы – фунгицид қолдану. Бұл қант қамысын отырғызу алдында фунгицидке батыру арқылы немесе отырғызғаннан кейін фунгицидпен шашырату арқылы жасалуы мүмкін. Өсімдікті отырғызу алдында фунгицидке батыру аурудың алдын алуда ең жақсы нәтижелерді көрсетеді, бірақ үлкен қант қамысы егістіктері үшін отырғызғаннан кейін шашыру тиімді нұсқа болып табылады.
Sugarcane smut is caused by the fungus Sporisorium scitamineum, previously known as Ustilago scitaminea. It causes significant losses to the economic value of a sugarcane crop. Sugarcane smut has recently been found in the eastern seaboard areas of Australia, one of the world's highest yielding sugar areas. For the sugarcane crop to be infected by the disease, large spore concentrations are needed. The fungus includes a structure known as a 'smut whip', a curved black structure which emerges from the leaf whorl, which helps to spread the disease to the other plants, usually over a period of about three months. As the inoculum is spread, the younger sugarcane buds just coming out of the soil will be the most susceptible. Water is necessary for the spores to germinate, and irrigation methods have been shown to be a factor in spreading the disease. Therefore, special precautions need to be taken during irrigation to prevent spreading the smut. Another way to prevent the disease from occurring in the sugarcane is to use fungicide. This can be done by either soaking the sugarcane in fungicide before planting it, or spraying with fungicide after planting. Pre plant soaking has been proven to give the best results in preventing the disease, but post plant spraying is a practical option for large sugarcane cultivations.
Жүгері шөгіндісі
Жүгері шөгіндісі (Ustilago maydis) жүгеріні қоздырады. Ол дақылдың қабықшаларында өсіп, дәндерін қара, ұнтақты саңырауқұлақ тініне айналдырады. Мексикалықтар huitlacoche деп, ал бұрынғы ацтектер cuitlacoche деп атаған бұл шөгінді Мексикада базарларда әртүрлі тағамдарға – сорпа, қайнатпа, стейк соустары және крептерге қолданылатын деликатес есептеледі. Ал әлемнің басқа аймақтарында (АҚШ-ты қоса алғанда) тағам ретінде қабылданбайды. Жүгері шөгіндісіндегі ақуыз мөлшері бастапқы жүгеріден де, сондай-ақ, сұлы мен қырыққабаттан да артық.
Corn smut (Ustilago maydis) infects maize. It grows in the ears of the crop and converts the kernels into black, powdery fungal tissues. The smut, called huitlacoche by Mexicans and formerly called cuitlacoche by the Aztecs, is a delicacy in Mexico sold in the markets for use in various dishes including soups, stews, steak sauces, and crepes, while in other parts of the world (including the United States) it is not accepted as a food. The amount of protein in corn smut is greater than what was in the original corn, and also greater than that of oats and clover hay.