Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моральдық немесе заңдық тұрғыдан бұрыс саналатын және қоғамдық наразылық тудыратын әрекет.
An action regarded as morally or legally wrong and causing public outrage
Скандал – бұл адам немесе адамдардың әлеуметтік норманы бұзған деген күдік туғанда, айыптаулар немесе қаңқулар тараған кезде немесе пайда болғанда туындайтын ашу-ыза, гнев немесе таңғалу сияқты күшті әлеуметтік реакциялардың жиынтығы. Бұл реакциялар көбінесе қыжылдап, қайшылыққа толы болады және оларға қатысы бар адамның немесе ұйымның беделі мен сенімділігіне теріс әсер етеді. Қоғам моральдық нормалардың немесе заң талаптарының бұзылуы туралы білгенде, әсіресе бұл бұзушылықтар біраз уақыт бойы жасырын қалған немесе жасырылған жағдайда, қатты наразылық білдіреді. Мұндай бұзушылықтар көбінесе ашкөздік, құштарлық немесе билікті теріс пайдаланудан туындайды. Скандалдар саяси, сексуалдық, моральдық, әдеби немесе көркемдік сипатта болуы мүмкін, бірақ көбінесе бір саладан екіншісіне таралады. Скандалдың негізі шындыққа сәйкес немесе жалған болуы мүмкін, немесе екеуінің де үйлесімі болуы мүмкін. Қазіргі заманда скандалдық жағдайды әшкерелеу көбінесе бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жүзеге асырылады. Заманауи БАҚ бұрынғы ғасырларға қарағанда скандал туралы ақпаратты кеңірек таратуға қабілетті, ал қоғамдық қызығушылық танымал адамдарға қатысты жасалған негізсіз скандалдардың, сондай-ақ саясат пен бизнеске қатысты нақты скандалдардың көбеюіне ықпал етті. Кейбір скандалдарды ұйымдар немесе топтар ішіндегі заңсыздықтарды анықтаған құпия ақпарат берушілер (мысалы, 1970 жылдардағы Уотергейт скандалы кезіндегі АҚШ-тағы Deep Throat – Уильям Марк Фелт) ашады. Құпия ақпарат берушілер өз мекемелеріне зиян келтіретін қылмыстар мен әрекеттер туралы ақпарат алу үшін қолданылатын заңдармен қорғалуы мүмкін. Дегенмен, скандалға ұшырау мүмкіндігі әрқашан қоғамның қылмысты ашуға тырысуы мен оны жасыруға ұмтылуы арасында шиеленіс тудырады, ал даулы жағдайды жасыру (немесе оны әшкерелеу) әрекетінің өзі скандалға айналуы мүмкін.
A scandal can be broadly defined as the strong social reactions of outrage, anger, or surprise, when accusations or rumours circulate or appear for some reason, regarding a person or persons who are perceived to have transgressed in some way a social norm. These reactions are usually noisy and may be conflicting, and they often have negative effects on the status and credibility of the person(s) or organization(s) involved. Society is scandalized when it becomes aware of breaches of moral norms or legal requirements, often when these have remained undiscovered or been concealed for some time. Such breaches have typically erupted from greed, lust, or the abuse of power. Scandals may be regarded as political, sexual, moral, literary, or artistic, but often spread from one realm into another. The basis of a scandal may be factual or false, or a combination of both. In contemporary times, exposure of a scandalous situation is often made by mass media. Contemporary media has the capacity to spread knowledge of a scandal further than in previous centuries and public interest has encouraged many cases of confected scandals relating to well known people as well as genuine scandals relating to politics and business. Some scandals are revealed by whistleblowers who discover wrongdoing within organizations or groups, such as Deep Throat (William Mark Felt) during the Watergate scandal in the 1970s in the United States. Whistleblowers may be protected by laws which are used to obtain information of misdeeds and acts detrimental to their establishments. However, the possibility of scandal has always created a tension between society's efforts to reveal wrongdoing and its desire to cover them up, and the act of covering up (or indeed of revealing) a contentious situation may become a scandal.
Академиялық және әдеби
Академиялық адалсыздық, сондай-ақ академиялық бұзушылық деп те аталады, – бұл ресми академиялық тапсырмаға қатысты кез келген түрдегі алдау. XIX ғасырдың басында аңыз бен ғылымға қатысты сындардың орынсыз екендігі туралы пікір болғанымен, кейбіреулер әдебиеттегі шамалы сындар адамдардың қызығушылығын арттырады деп санайтын, себебі сындар "көптеген адамдардың талғамына сай" келеді. Дегенмен, сындар туралы көптеген кітаптар жазылған. Сындарға байланысты ең танымал туындылардың қатарында Ричард Бринсли Шериданның "Скандал мектебі" (1777) және Натаниел Хоторнның "Қызыл әріп" (1850) кітаптары бар. Әдеби сындар алдаудың салдарынан туындайды; авторлар өздерін кім деп көрсеткенінен өзгеше болуы мүмкін, немесе фактілер бұрмаланған, немесе олар басқа біреуді қаралайды. Мысалы, Холокосттан аман қалғандардың екі кітабы – Герман Розенблаттың "Қоршаудағы періште" және Миша Дефонсеканың "Холокост жылдарындағы естеліктері" жалған мәліметтерге негізделгені анықталды, ал романист Хелен Дарвиллдің 1994 жылы жеңіп алған жүлдесі автордың жалған ата-тегі туралы сындар тудырды.
Academic dishonesty, also referred to as academic misconduct, is any type of cheating that occurs in relation to a formal academic exercise. Although in the early part of the 19th century held the view that scandal does not mix with literature and science, some opined that a scattering of some amount of scandal in literature could enhance interest of people as scandal suits "the taste of almost every palate." Scandal, has however, been the subject of many books. Among the most famous of fictional stories about scandal are School for Scandal (1777) by Richard Brinsley Sheridan and The Scarlet Letter (1850) by Nathaniel Hawthorne. Literary scandals result from some kind of fraud; either the authors are not who they say they are, or the facts have been misrepresented or they contain some defamation of another person. For example, two books by Holocaust survivors, Angel at the Fence by Herman Rosenblat and A Memoir of the Holocaust Years by Misha Defonseca, were found to be based on false information, while a prize won by novelist Helen Darville created a scandal in 1994 around the author's fraudulently claimed ancestry.
Саяси
Саяси сыбайлас жемқорлық немесе басқа да қанағаттандырмайтын әрекеттер әшкереленгенде саяси дау пайда болады. Саясаткерлер мен мемлекеттік қызметкерлер заңға қайшы, сыбайлас жемқорлыққа немесе адалсыздыққа ұшыраған іс-әрекеттерге қатысқан деп айыпталады. Саяси дау мемлекеттің заңдарын немесе моральдық нормаларын бұзумен және басқа да түрлі дау-дамалармен байланысты болуы мүмкін.
A political scandal occurs when political corruption or other misbehavior is exposed. Politicians or government officials are accused of engaging in illegal, corrupt, or unethical practices. A political scandal can involve the breaking of the nation's laws or moral codes and may involve other types of scandal.
Бизнес
2012 жылы жапондық Olympus компаниясын танымал ете білген Майкл Вудфорд, тіпті компанияның бас директоры болған кезде 1,7 миллиард долларлық қаржылық алаялықты жария етіп, өміріне қауіптеніп Жапониядан қашып кетті. Қудалауға ұшырағанына қарамастан, оның айтқандары шындыққа келді және кінәлілер жазаланды. Жапонияның корпоративтік беделіне нұқсан келтіретін жағдайды бейнелей келе, Вудфорд өзінің естеліктерінде: «Денсаулық сақтау және тұтынушы электроникасы компаниясын басқарамын деп ойладым, бірақ Джон Гришемнің романына тап болдым» деді.
In 2012, Michael Woodford who successfully steered Olympus, a Japanese company to fame, turned a whistleblower when even as a CEO of the firm, he exposed the financial scandal worth $1.7 billion and fled Japan fearing for his life. Though persecuted his revelations proved to be true resulting in booking the culprits. Portraying a damaging status of corporate Japan, Woodford, in his memoirs has said: "I thought I was going to run a health care and consumer electronics company, but found I had walked into a John Grisham novel."
Медиа
Баспа өнерінің дамуынан бері, бұқаралық ақпарат құралдары құпия істерді жария етуге үлкен мүмкіндік алды, ал бұқаралық ақпарат құралдарының пайда болуымен бұл мүмкіндік одан да артты. Бұқаралық ақпарат құралдары ұйымдарды қолдауға және/немесе оларға қарсы шығуға, оларды тұрақсыздандыруға қабілетті, соның салдарынан өздері де құпия істерге қатысып, олар туралы хабарлайды. Америка Құрама Штаттарындағы Уотергейт жанжалынан кейін, ағылшын тілінде сөйлейтін басқа елдер де өздерінің құпия істеріне "-гейт" қосымшасын қолдана бастады.
Since the development of printing, the media has had greater power to expose scandals and since the advent of mass media, this power has increased. The media also has the capacity to support and/or oppose organizations and destabilize them thereby becoming involved in scandals themselves as well as reporting them. Following the Watergate scandal in the United States, other English speaking countries have borrowed the suffix "gate" and added it to scandals of their own.
Журналистика
Журналистік дау-дамайлар белгілі бір оқиғаларға немесе әрекеттерге қатысты, олар мақсатты түрде немесе жайсыздықтан жасалған болуы мүмкін. Олар қалыпты қабылданған журналистика этикасы мен стандарттарын бұзуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл журналистиканың "идеалды" мақсатына – "жаңалықтар мен мәселелерді нақты және әділ жариялауға" қайшы келуі мүмкін.
Journalistic scandals relate to high profile incidents or acts, whether done purposefully or by accident. It could be in violation of normally in vogue ethics and standards of journalism. It could also be in violation of the 'ideal' mission of journalism: to publish "news events and issues accurately and fairly."
Теледидар
1950 жылдары американдық викториналар көрермендер мен қатысушыларда "гипнотикалық қарқындылық" тудырды. 1955 жылдың 7 маусымында CBS телеарнасында басталган "64,000 долларлық сұрақ" және "The Big Surprise", "Dotto", "Tic Tac Dough", "Twenty One" сияқты басқа да шоулар ең көп талқыланған викториналарға айналды, бірақ көп ұзамай бірнеше танымал телешоудың қатысушылары шоу нәтижелерін бұрмалау үшін шоу продюсерлерімен сөз байласып, құпия келісім жасағаны белгілі болғаннан кейін дау туды. Викториналық шоулардағы дау-дамайдың себебі қаржылық пайда табуға ұмтылыс, қатысушылардың көмекпен "ойнауға" дайындығы және ойын шоуларын бұрмалауға тыйым салатын заңның болмауы болды. 1958 жылдың қазан айында прокурор Джозеф Стоун Нью-Йоркте үлкен жюри құрды және мәселе жабық есіктердегі куәліктерді жазу арқылы зерттелді. Осыдан кейін АҚШ Конгресі викторинаны бұрмалауды федералдық қылмыс деп жариялады. Американдық ABC телеарнасындағы "Scandal" атты телесериал "өзіне құмар, әсте салмақты, асыра ойын көрсеткен, мақтанғаныш, монологтарға толы апат" деп сипатталды.
The American quiz show of the 1950s generated "hypnotic intensity" among viewers and contestants. The CBS Television show The $64,000 Question which started on 7 June 1955 and such other shows as The Big Surprise, Dotto, Tic Tac Dough, and Twenty One became the most publicized quiz shows, but soon generated scandals after a series of revelations that contestants of several popular television quiz shows conspired with the show's producers to rig the outcome. The quiz show scandals were driven by a drive for financial gain, a willingness of contestants to "play along" with the assistance, and the lack of regulation prohibiting the rigging of game shows. In October 1958, a New York grand jury was instituted by prosecutor Joseph Stone and the matter was examined with recording of closed door testimony. Following this, the US Congress ruled rigging a quiz show a federal crime. The TV soap opera titled "Scandal" a popular show on the American Television ABC channel has been dubbed a "self absorbed, overblown, overacted, pretentious, soliloquy laden car wreck of a series."
Жыныстық аңыздар
Секс скандалы – бұл адамның әдепсіз сексуалдық әрекеттері туралы айыптаулардың немесе ақпараттың жария болуы. Секс скандалдары көбінесе киножұлдыздардың, саясаткерлердің, танымал спортшылардың және қоғамдық өмірдегі басқа да тұлғалардың жеке өмірімен байланысты болады, және олардың танымал болуы, екіжүзділікке ұқсас мінез-құлқы немесе сексуалдық әрекеттерінің қалыпты емес немесе келісімсіз болуы салдарынан скандалға айналады. Жеке тұлғаға қатысты ең ірі скандалдардың бірі – бұрынғы американдық велошабандыз Лэнс Армстронгтың ұзақ мерзімді алдау арқылы жеткен табысы туралы мәлімдемелердің жария болуынан туындады. 2015 жылғы ФИФА-ның сыбайлас жемқорлық ісі – ең ірі институционалдық спорттық скандалдардың бірі. Допингке қатысты скандалдар Олимпиада ойындарын да мазалады, мысалы, Шығыс Германиядағы допинг скандалы және 1994 жылғы Азия ойындары. Бейсбол және крикет сияқты матчтардағы скандалдар матчтарды түзетуге немесе құмар ойындарға байланысты болуы мүмкін.
A sex scandal is a scandal involving allegations or information about possibly immoral sexual activities being made public. Sex scandals are often associated with sexual affairs of film stars, politicians, famous athletes and others in the public eye, and become scandals largely because of the prominence of the person involved, perceptions of hypocrisy on their part, or the non normative or non consensual nature of their sexual activity. One of the biggest individual scandals flowed from revelations that former American road cycling champion Lance Armstrong had achieved success by consistent, long term cheating. One of the biggest institutional sporting scandals is the 2015 FIFA corruption case. Doping scandals have plagued the Olympic games as well, such as in the Doping in East Germany scandal and the Asian Games in 1994. Scandals in match games such as Major League baseball and cricket may relate to spot fixing or gambling.