Кіріспе
Ұйқы безі (uropygial gland) - құстардың көбісі үшін пайда болатын, ұйқы безінің майын жүн арқылы тарату үшін қолданылатын екі қабатты май безі. Ол құйрықтың түбінде (төртінші құйрық омыртқасы мен пигостильдің арасында) орналасқан және пішіні мен көлемі жағынан өте өзгермелі. Кейбір түрлерде бездің ашылуында майға арналған жетік (төменде қараңыз) қамтамасыз ету үшін кішкентай қауырсын бар. Ол - бұлшық еттерден тұратын түйіндік ұлпа капсуласына салынған голокринді без. Олар май секрециясын жалпы коллекторлық түтікке салады. Әрбір жасушаның ортаңғы қуысы бар, ол қуыстың айналасына радиалды орналастырылған түтікшелерден секрецияны жинайды. Бұл бездің секрециясы көпшілік түрлерде папилланың жоғарғы жағында (мұртша тәрізді құрылым) ашылатын каналдар арқылы жер бетіне жеткізіледі.
The uropygial gland, informally known as the preen gland or the oil gland, is a bilobed sebaceous gland possessed by the majority of birds used to distribute the gland's oil through the plumage by means of preening. It is located dorsally at the base of the tail (between the fourth caudal vertebra and the pygostyle) and is greatly variable in both shape and size. In some species, the opening of the gland has a small tuft of feathers to provide a wick for the preen oil (see below). It is a holocrine gland enclosed in a connective tissue capsule made up of glandular acini that deposit their oil secretion into a common collector tube ending in a variable number of pores (openings), most typically two. Each lobe has a central cavity that collects the secretion from tubules arranged radially around the cavity. The gland secretion is conveyed to the surface via ducts that, in most species, open at the top of a papilla (nipple like structure).
Этимология
: Орта ғасырлардағы латын тілінен, ежелгі грек тілінен οὐροπύγιον (ouropugion), οὐρά (oura) 'құйрық' және πυγή (puge) 'құйрық'.
без секрециясы
Уропигиалдық бездер майды (преен майы) терідің арқалық беті арқылы түбір немесе папилла сияқты майлы сосачок арқылы бөліп шығарады. Май құрамында май қышқылдары мен моногидроксийлік спирттерден тұратын, негізінен алифалық моноэстерлі балауыздардан құралған заттардың күрделі және өзгермелі қоспасы бар. Алайда, кейбір құс топтарының уропигиалдық бездерінің секрецияларында уропигиолдар деп аталатын және гидроксижирлі қышқылдар мен/немесе алкан диолдарын қамтитын диэстерлі балауыздардың кейбір түрлері бар. Кейбір құстардың, бірақ барлық құстардың емес, көк бездерінің секрециясы микробтарға қарсы әсер ететінін көрсетті. Кейбір құстарда олардың көкжиек бездерінде бактериялар бар, олар осы күнге дейін (тек қана) көкжиек бездерінен оқшауланды (мысалы, Enterococcus phoeniculicola және Corynebacterium uropygiale). Осы бактериялардың кейбіреулері микробтарға қарсы қасиеттерді арттырады. Құс әдетте, құс майынан тазаланған майды денесін тазалау кезінде, құстың құйрығы мен басын бездің ашылуына сүрту арқылы, содан кейін жиналған майды дене мен қанаттың қауырсындарына, аяқ пен аяқ терісіне сүрту арқылы өткізеді. Кейбір түрлер, мысалы, буджиригарлар, желкеннің айналасындағы қауырсынға май жағу үшін аяқтарды қолданса да, құйрық аймақтары әдетте қарнымен тазартылады.
Тарих
Император Фридрих II XIII ғасырда құс аулау туралы жазған трактатында құстардың уропигиалдық безінің қызметін алғаш рет талқылаған. Ол оның өнімі тек қана қанатты майламайды, сонымен қатар, ол бүркіт пен құсқұстардың тырнақтары арқылы енгізілген уды қамтамасыз етеді, осылайша олжаларын тез өлімге әкеледі. Алайда 1678 жылы уропигиалдық без секрециясының уыттылығы туралы зерттеулер Фредериктің пікірін растайтын дәлел таппады.
Функция
Бірнеше зерттеушілер салыстырмалы без салмақтарының айырмашылығы туралы хабарлаған, оларды маусымдық өзгерістер, тіршілік ету ортасы, дене салмағы, жеке адамдар арасындағы өзгерістер және жыныстық қатынас сияқты факторларға жатқызады. Көптеген түрлерде аталық және аналық бездердің салыстырмалы өлшемі бойынша елеулі айырмашылықтар бар, бірақ бұл нәтижелерге әлі күнге дейін нақты түсіндірме табылған жоқ.
Қауырсын мен дененің бүтіндігі
Бұл майы қауырсынның тұтастығын сақтауға көмектеседі деп есептеледі. ғылыми зерттеулермен расталмаған. Құс тұяғының (Upupa epops) мойын безінде симбиозды бактериялар бар. In vitro зерттеулер бойынша, көгершіннің (Columba livia) көккөбік майы құсқа қарсы тиімді, алайда in vivo зерттеулер бойынша құстардың көккөбігін алып тастау 4 ай бойы құс өгіздер санының өсуіне айтарлықтай әсер етпеді (бірақ қауырсынның сапасын төмендетеді), бұл көккөбік майы осы түрдің көккөбігіне қарсы маңызды қорғаныс құралы бола алмайтынын көрсетеді.
Косметикалық әсер
Үлкен фламинголардың (Phoenicopterus roseus) уропигиалдық бездерінің секрецияларында каротиноидтер бар, олар органикалық пигменттер, олар фламинголарға қызғылт түсті береді. Ұрықтану кезінде үлкен фламинголар ұрық сырын көбірек таратып, қауырсынның түстерін арттырады. Уропигиялық секрецияларды косметикалық қолдану "макияж" ретінде сипатталған.
Химиялық құрамы
Прен майының биохимиялық құрамы құстар арасында бірнеше жағынан айтарлықтай өзгереді: мысалы, ұшқыш қоспалардың сапалық және сандық құрамы, диолдар тізбектерінің ұзындығы, липидтер концентрациясы, эфир толығуы, май қышқылдарының түрі және олардың пайыздық құрамы. Бұл өзгерістер түр, жас, жыныс және маусым сияқты көптеген факторларға байланысты. Тоқтыларда жүргізілген зерттеулердің шектеулі саны ет тауықтарындағы майлы майдың май қышқылдарының құрамына диетаның нақты әсерін зерттеді. Ет тауығының майлы майына толы май қышқылдары басым, олар жалпы май қышқылдарының 97% -ын құрайды, 13 түрлі орташа және ұзақ тізбекті толы май қышқылдары (C8: 0-ден C22: 0-ге дейін) анықталды. Преен майы бірнеше біркелкі тізбекті май қышқылдарын қамтиды, бұл олардың уропигиалдық без және/немесе оның микробиомы липолизінен алынған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Тамақ пен жыныстың майлы майдың қаныққан май қышқылдарының деңгейіне әсері аз, бірақ елеулі. Майлы қышқылдардың құрамындағы майлы май майлы майдың құрамындағы майлы қышқылдардың құрамындағы әртүрлілік диета немесе толық қанды білдірмейді. Сондықтан бұл майлы қышқылдар профилін өлшеу ет тауықтардың қанының майлы қышқылдар құрамын болжау үшін қолайлы балама әдіс емес екенін анық көрсетеді.