Кіріспе
Асқазан қуысының немесе дене қуысының қабығын құрайтын серозды мембрана – перитоней. Перитоней – амниоттар мен кейбір омыртқасыз жануарларда, мысалы, анелидтерде асқазан қуысының немесе дене қуысының қабығын құрайтын серозды мембрана. Ол ішкі мүшелердің көпшілігін жабады және жұқа ұлпа қабатының тірегімен мезотелий қабатынан тұрады. Бұл перитонеальді қабықша көптеген ішкі мүшелерді қолдайды және олардың қан тамырлары, лимфа тамырлары және жүйкелері үшін өткізуге арналған жол қызметін атқарады. Асқазан қуысы (бүйректермен, іш қабырғасы бұлшықеттерімен, диафрагмамен және кіші жамбас түбімен шектелген кеңістік) ішкі перитонеальді кеңістіктен (асқазан қуысының ішінде орналасқан, бірақ перитонеймен оралған) ерекшеленеді. Ішкі перитонеальді кеңістіктегі құрылымдар "ішкі перитонеальді" (мысалы, асқазан мен ішектер) деп аталады, ал асқазан қуысының артында орналасқан құрылымдар "ретроперитонеальді" (мысалы, бүйректер) деп, ал ішкі перитонеальді кеңістіктің астындағы құрылымдар "субперитонеальді" немесе "инфраперитонеальді" (мысалы, несеп көпіршігі) деп аталады.
The peritoneum is the serous membrane forming the lining of the abdominal cavity or coelom in amniotes and some invertebrates, such as annelids. It covers most of the intra abdominal (or coelomic) organs, and is composed of a layer of mesothelium supported by a thin layer of connective tissue. This peritoneal lining of the cavity supports many of the abdominal organs and serves as a conduit for their blood vessels, lymphatic vessels, and nerves. The abdominal cavity (the space bounded by the vertebrae, abdominal muscles, diaphragm, and pelvic floor) is different from the intraperitoneal space (located within the abdominal cavity but wrapped in peritoneum). The structures within the intraperitoneal space are called "intraperitoneal" (e. g., the stomach and intestines), the structures in the abdominal cavity that are located behind the intraperitoneal space are called "retroperitoneal" (e. g., the kidneys), and those structures below the intraperitoneal space are called "subperitoneal" or "infraperitoneal" (e. g., the bladder).
Қабаттар
Перитоней – екі қабаттан және олардың арасындағы ықтимал кеңістіктен тұратын біртұтас жапырақша: перитонеалдық қуыс. Сыртқы қабаты – париеталды перитоней – құрсақ қабырғасы мен жамбас қабырғасына бекітілген. Еркектердің ұрықтық безін жабатын туника вагиналис, париеталды перитонейдің вагиналды өсіндісінен пайда болады. Ішкі қабаты – висцералды перитоней – ішкі мүшелерді қорғау үшін ішкі перитонеалдық кеңістікте орналасқан ішкі мүшелердің айналасына оралған. Ол париеталды перитонейден жұқарақ. Мезентерий – асқазан-ішек жолына бекітілген висцералды перитонейдің екі қабаты. Бұл қабаттардың арасында көбінесе қан тамырлары, жүйкелер және басқа да құрылымдар орналасқан. Бұл екі қабаттың арасындағы кеңістік техникалық тұрғыдан перитонеалдық қаптың сыртында болады, демек перитонеалдық қуыста емес. Бұл екі қабаттың арасындағы ықтимал кеңістік – шамамен 50 мл сырғанақ сероздық сұйықтықпен толтырылған перитонеалдық қуыс, ол екі қабаттың бір-біріне еркін жылғалуына мүмкіндік береді. Оң жақ паракольді шұңқыр оң және сол жақ бауыр асты кеңістіктерімен үздіксіз байланысты. Эпиплоикалық тесік үлкен және кіші қапшықтар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Еркектерде перитонеалдық кеңістік жабық, ал әйелдерде перитонеалдық кеңістік, фаллопий түтіктерінің, жатырдың және кіндік безінің ашылулары арқылы экстраперитонеалдық жамбаспен байланысады. Оментальды тесік арқылы байланысқан перитонеалдық қуыстың екі негізгі аймағы бар. Жоғарыдағы суреттерде қызыл түспен көрсетілген үлкен қапшық. Көк түспен көрсетілген кіші қапшық. Кіші қапшық екі "оментке" бөлінеді: Кіші омент (немесе гепатогастрикалық) асқазанның кіші қисығына және бауырға бекітілген. Үлкен омент (немесе гастроколик) асқазанның үлкен қисығынан төмен қарай ішектердің алдынан иіліп, содан кейін жоғары қарай иіліп, көлденең ішекке бекітіледі. Перитонеалдық бүктемелер эмбрионның вентральды және дорсальды мезентерийінен дамиды.
The lesser omentum (or hepatogastric) is attached to the lesser curvature of the stomach and the liver. The greater omentum (or gastrocolic) hangs from the greater curvature of the stomach and loops down in front of the intestines before curving back upwards to attach to the transverse colon. Peritoneal folds develop from the ventral and dorsal mesentery of the embryo.
Перитонеалдық диализ
Диализдің бір түрі – перитонеалдық диализ. Осы процедурада глюкоза ерітіндісі түтік арқылы перитонеалдық қуысқа жіберіледі. Сұйықтық белгілі бір уақытқа қалдықтарды сіңіру үшін қуыста қалдырылады, содан кейін түтік арқылы алынып тасталады. Мұның себебі – перитонеалдық қуыстағы артериялар мен веналардың көп саны. Диффузия механизмі арқылы қаннан зиянды заттар шығарылады.
Перитонит
Перитонит – құрсақ пердесінің қабынуы. Көбінесе ол құрсақ қуысының зақымдалған органынан туындаған инфекциямен байланысты. Сондай-ақ, асқазан сөлі немесе ұйқы бездің шырыны сияқты химиялық тітіркендіргіштердің болуынан да шақырылуы мүмкін. Перитонит дене температурасының көтерілуіне, іштің сезімтал болуына және ауырсынуға себеп болады, бұл ауырсыну оқшау немесе тараған болуы мүмкін. Емдеуге дегидратацияны жою, антибиотиктер енгізу және бастапқы себебін хирургиялық жолмен түзету кіреді. Қарлы жастағы адамдарда және ауру ұзаққа созылған жағдайда өлім-жітім көрсеткіші жоғары.
Ірте жүрек қатерлі ісігі
Біріншілік қарын қуысы қатерлі ісігі – қарын қуысын жабатын жасушалардың қатерлі ісігі.