Кіріспе

1939 1941 жылы британ армиясының жауынгерлік құрамасы 1976 - 1982 жылдар аралығында болған сол есімді құрама 2-ші бронетанкті дивизия - Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы кезеңдерінде белсенді болған британ армиясының дивизиясы. Дивизияны құру 1939 жылдың басынан бастап талқыланды, оны 1-ші бронетанкті дивизияны бөлу арқылы құру ниетімен. Танкілердің жетіспеушілігі бұл іске 1939 жылдың желтоқсанына дейін созылды. Құрылғаннан кейін қысқа уақыт ішінде 1-жеңіл броньды бригада 1-ші броньды дивизиядан және 22-ші ауыр броньды бригададан Оңтүстік командадан тағайындалғанға дейін дивизияда тағайындалған бөлімшелер болмаған. 1940 жылдың басында 1-ші бронедивизияға жабдықтар бойынша басымдық берілді, 2-ші бронедивизияның күші төмен болды және негізінен жеңіл танктермен жабдықталды. Франция шайқасынан кейін, Ұлыбританияға неміс шабуылы қауіп төнген кезде, жабдықтар үшін басымдық 2-ші бронетанкті дивизияға ауысты, ол күшті болды. Бұл дивизияны қорқынышты неміс шабуылшыларының флангтарына қарсы шабуыл жасау үшін пайдалану жоспарланған. 1940 жылдың тамызында дивизияның бронеполкомы Мысырға жеткізіліп, 7-ші бронедивизияға берілді, бірақ оның орнына басқа бір бөлім құрылды. Қазан айында дивизияның қалған бөлігін Мысырға, Таяу Шығыс командалығына күшейту ретінде ауыстыру туралы шешім қабылданды. Мысырға кетер алдында дивизия 1-ші бронетанкті дивизиямен бригада алмасты. Алмастықта алынған бригада тек бір бронеполкондан тұратындықтан, дивизияның күші үш бронеполконга дейін қысқарды. 1940 жылдың желтоқсан айында Мысырға келгеннен кейін дивизия Грекияға экспедициялық күш - "Люстра" операциясына қолдау көрсету үшін одан әрі қысқартылды. Оларға дивизияның үштен екі танкісі, жаяу әскер батальоны және артиллериялық қолдау қосылды. Дивизияның қалдықтары содан кейін Операция Компас кезінде жаулап алынған Италия Ливиясындағы Киренаика провинциясына көшті. Дивизияның қалған танктері тозығы жеткен еді; оларды бірдей ескірген итальяндық модельдермен толықтырды. Наурыз айында неміс-итальяндық қарсы шабуыл дивизияның жойылуына және британдықтардың Тобруктан басқа Киренаикадан шығарылуына әкелді. Тарихшылардың пікірінше, дивизияның бұған жол бермеу үшін аз нәрсе істеген болуы мүмкін, өйткені оның жабдықталуы, нашар жабдықталуы, тиісті дайындықтың болмауы, жеткіліксіз байланыс пен анық емес командалық тізбек болуы.

Өмірбаян

Соғыс аралығы кезеңінде британдық армия Бірінші дүниежүзілік соғыстан алған сабақтарын зерттеді. Маневрлік және броньды соғыс теориясын тәжірибеден өткізу және дамыту қажеттілігі, сондай-ақ қысқа өмір сүретін тәжірибелік механикаландырылған күш құру қажеттілігі көрінді. Ұзақ мерзімді әсері армияның механикаландыруға көшуі болды, соғыс алаңындағы мобильділікті арттыру. 1930 жылдары армия үш түрлі дивизия құрды: жаяу әскер дивизиясы, жылжымалы дивизия (кейін бронедивизия деп аталды) және моторлы дивизия (моторлы жаяу әскер дивизиясы). Жаяу әскер дивизиясының негізгі рөлі жаудың қорғаныс желісіне жаяу әскер танкілерінің қолдауымен ену болды. Кез келген бос орын мобильді бөлімдер арқылы пайдаланылатын болады, ал осылайша басып алынған аумақ жылдам қозғалатын моторлы бөлімдер арқылы қорғалатын болады. Бұл тактика шабуылды қозғалыс қабілетін сақтай отырып, үзіліс жасауға мүмкіндік береді. Мобильді дивизия 1937 жылдың қазан айында құрылды. Оның құрамына алты жеңіл танк полкі, үш орташа танк полкі, екі мотоатқыштар батальоны және екі артиллерия полкі кірді. Жеңіл танк құрамалары тек қана барлау үшін жасалды. Мобильді дивизияны оқыту үшін жауапты генерал Джон Бернет Стюарт, жаяу әскер "танкпен ұстап тұруға және оны ұстап тұруға болмайды, және олар алдыңғы қатардағы танктермен қатар соғысу үшін емес" деп мәлімдеді. Жаяу әскердің рөлі жай ғана болды. Бернет Стюарттың тактикасы британдық ілімге сәйкес келмеді, ол ұрыстарды жеңу үшін біріктірілген қару-жарақпен ынтымақтастықты, сондай-ақ танктердің өздері шешуші қару бола алмайды деген неміс бронежелкен соғысу ілімін қолдады. Алайда, Бернет Стюарттың ойлауы 1942 жылы доктрина реформаланғанға дейін британдық қарулы күштерде басым болды. 1930 жылдары Германия мен Ұлыбритания арасындағы шиеленістер көбейді. 1937 және 1938 жылдары Германияның Чехословакиядағы Судет жерін аннексиялау талабы халықаралық дағдарысқа әкелді. Бұл мәселе 1938 жылы қыркүйекте Мюнхен келісімінің негізінде шешіліп, Германияның аннексиялауына жол берілді. Бұл жағдайдың басы басылмағаны үшін британдық үкімет әскерді соғысқа қалай дайындау керектігін талқылады. 1939 жылдың қаңтар айында соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Лесли Хоре Белиша Мобильді дивизияны екі кішігірім құрамаға бөлуді ұсынды, бірақ бұл қадамға қолдау таппады. Бір айдан кейін бұл мәселе қайта қаралды және министрлер кабинеті оны қағидаттық түрде қабылдады. Көп ұзамай француздарға соғыс жағдайында Британдық экспедициялық күштердің (БЭК) келуінің алдын ала кестесі туралы хабарланды: "1940 жылдың ортасында бір тұрақты бронетанкті дивизия қол жетімді болады, екіншісі кейінірек болады. Осы кезеңде екінші дивизияны құру британдық танк өндірісінің баяу жүруімен қиындатылды.

Үйрету және үй қызметі

2-ші бронедивизия 1939 жылы 15 желтоқсанда белсенділенді, генерал-майор Фредерик Хотблэк бірінші бас офицер (GOC) болды. 1916 жылы Хотблэк Корольдік танк корпусына қосылды, ал 1918 жылы ол армияның неміс танкілері жөніндегі сарапшысы болды. 1930 жылдары ол Германияға жіберілді, онда ол неміс бронетанкілерінің дамуына куә болды және баяндады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1939 жылдың қыркүйегінде, ол БЭФ-тің бронетранспорт құралдары бойынша аға кеңесшісі болды. Дивизия келесі айға дейін 1-жеңіл броньды бригада 1-ші броньды дивизиядан (бұрынғы Мобильді дивизия) және 22-ші ауыр броньды бригада Оңтүстік командалықтан ауыстырылғанға дейін бөлінген ұрыс бөлімшелері болған жоқ. Дивизияға тағайындалғанда 1-жеңіл броньды бригада үш броньды полкке: 1-ші Корольдің драгун гвардиясына (KDG), 3-ші Корольдің өз гусарларына (3H) және 4-ші Корольдің өз гусарларына (4H) кірді. 22-ауыр бригада Глостерширдің корольдік гусарларынан және Лондонның 3-ші және 4-ші графтығынан (Ақ атушылар) құралған. 2-ші қолдау тобы, дивизияның қолдаушы қаруын құрайтын, ақпан айында құрылды. Ол наурыз айына дейін бөлінбеген; ол сол кезде 3-ші далалық эскадрильядан, Корольдік инженерлерден, 12-ші полк, Корольдік ат артиллериясынан (12 RHA), 102-ші (Нортумберленд гусарлары) жеңіл ұшаққа қарсы / танкіге қарсы полк; және екі мотоматтық жаяу әскер бөлімдері - 1-ші батальон, Рейнджерлер, Корольдік атқыштар корпусы және 1-ші батальон, Тауэр Хамлетс атқыштары, атқыштар бригадасы (Принц-консорттың өздері). Соғыс орны - жеңіл броньды бригаданың номиналды толық соғыс күшінің мөлшері 108 жеңіл танк пен 66 крейсер танкі болды. Ауыр броньды бригаданың әскери базасы 157 крейсерлік танкіден тұратын. Британдықтар жеңіл танктерді тек автоматпен қаруланған барлау көліктері деп түсіндірді. Крейсерлік танктер жылдам қозғалатын, қатты броньдалған және автоматпен де, танкке қарсы пулеметпен де жабдықталған. Крейсердің негізгі рөлі қарсыластың қарулы күштерін жою және жою болды. Оның негізгі қаруы - танкіге қарсы 2 фунттық пуля, тек броньды тесіп шығатын снарядтармен жабдықталған. Бұл крейсерлік танктердің жаяу әскерге қарсы немесе жаудың артиллериясын басып-жандыруға тиімсіз екенін білдірді. Соғыс кезінде құрылған болса да, дивизия 1940 жылдың қаңтарында барлығы 77 жеңіл танкіден тұрады. 1940 жылдың басында 1-ші бронетанкті дивизияға Францияға баруға дайын жабдықтар бірінші кезекте берілді. 2-ші бронедивизияның күші тек баяу ғана өсті және оған бірден крейсерлік танктер берілмеді. 14 сәуірде 1-жеңіл броньды бригада 1-ші броньды бригадаға айналды, ал 22-і ауыр броньды бригада 22-ші броньды бригада болып қайта аталды. Атауын өзгерту бронеполконың әскери құрылымындағы өзгерістерден кейін болды. Полк пен бригадалардың қарулануы біртекті болуы керек, әр бригадада 166 крейсерлік танк болуы керек. Бас штабтың танкілерін қоса алғанда, броньды дивизияның құрамында 340 танк, 16 25 фунттық гаубица және 24 2 фунттық танкіге қарсы пулялар болды. Мамыр айына қарай дивизияның 1-ші бронетанкті бригадасында 31 жеңіл танкісі болды. 22-ші бронетанкті бригаданың жарамды танкілері болмағандықтан, жүк көліктерімен қамтамасыз етілді. Дивизияда екі 25 фунттық, төрт бірінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі 18 фунттық далалық пушкалар, төрт QF гаубицасы және екі танкіге қарсы пушкалар болды. 10 мамырда генерал-майор Тилли командалық міндетін қолға алды. Тилли соғысқа дейін 1 танк бригадасының қолбасшысы және бронетанк соғысының нұсқаушысы болды. Дивизия Линкольншир аймағында резервте тұрды. Маусым айында жарамды танктердің саны 178 мен 197 арасында өзгерді. Франция шайқасынан кейін дивизия Нортгемптон, Нортгемптоншир және Ньюмаркет, Саффолк арасындағы позицияға көшірілді. 4 тамызға қарай дивизияда 17 жаңа крейсерлік танк болды, ал жеңіл танктердің саны 226-ға дейін өсті. Тамыз айында, басқыншылық қаупіне қарамастан, Соғыс басқармасы Таяу Шығыс командалығын нығайтуды шешті. 3-гусарлар 7-ші бронедивизияны нығайту үшін Мысырға жіберілді; оны 3-ші Корольдік танк полкі (3-ші RTR) алмастырды. Дивизияның танкілік күші тұрақты түрде өсіп, қыркүйек айының соңында оның құрамында 256 жеңіл танк пен 54 крейсер болды. Қазан айына қарай неміс шабуылының қаупі азайды. Британдықтар Жерорта теңізі мен Таяу Шығыс театрына қосымша күштерді, соның ішінде 2-ші бронетанкті дивизияны жұмсай алады. Жіберу алдында 22-ші броньды бригада 1-ші броньды дивизияның 3-ші броньды бригадасына ауыстырылды. 3-ші броньды бригада тек бір полк, 5-ші Корольдік танк ...

Таяу Шығысқа келу

Конвой Ізгі Үміт түбегін айналып өтіп, желтоқсан айының соңында Суэцке жетті. Дивизия Мысырға тек үш броньды полкпен келді: 4H, 3RTR және 5RTR. Бұрын жеңіл танктермен жабдықталған КДГ дивизияның бронеавтомобиль полкіне айналды. Бұл Палестинадағы 1-ші Корольдік драгундар ролін атқару үшін механикаландырылған кезде, ол олқылықты тоқтату шарасы ретінде қарастырылды. 1941 жылдың қаңтар айында дивизияның Мысырға келгенінен кейін KDG Мармон Херрингтон бронеавтомобильдерімен жабдықталды. Келген кезде Тилли генерал Арчибальд Уэвеллге (Орта Шығыс командасы мен Орта Шығыстағы барлық британдық құрлық әскерлерінің қолбасшысы) "оның екі крейсер полкі" "механикалық жағдайы" деген сұраққа жауап берді, "жолдар іс жүзінде тозған" және "қозғалтқыштар [ол] тасымалдану алдында күрделі жөндеусіз" айтарлықтай арақашықтыққа жеткен. Бұл жолды Мысырға жеткенде ауыстыру жоспарланған еді, бірақ қосалқы бөлшектер пайдасыз болып шықты. 5 қаңтарда Тилли әуе апатынан қайтыс болды. Оның орнына 1941 жылдың 12 ақпанында генерал-майор Майкл Гамбиер Пэрри келді. Гамбие Пэрри Бірінші дүниежүзілік соғыста жаяу әскерде қызмет еткен, 1920 жылдары Корольдік танк корпусына ауысты, 1930 жылдары жаяу әскер бригадасына қолбасшылық етті. ҚХР үкіметінің төрағасы болып тағайындалғанға дейін ол Грекиядағы дипломатиялық миссияның құрамында болды. Дивизия Мысырға қарай жолға шыққанда, "Компас" операциясы басталды. Бұл Италияның Мысырға шабуыл жасауына қарсы қарсылық болды. Бастапқы мақсат шектеулі болды: алдыңғы итальяндық күштерді жою және егер жағдай жол берсе, Ливия шекарасына жақын Солумға дейін ілгерілеу. Дивизия келген кезде Компас итальяндық 10-армияны жеңудің алдында тұрды. Ақпанға қарай шабуыл Италияның Ливиядағы Киренаика провинциясын басып алды. Шабуылдың одан әрі жалғасуы талқыланды, бірақ Триполитания провинциясын қорғауға немесе оны қамтамасыз етуге өте қиын болады деп сенді, егер ол басып алынса, Киренаиканы басып алу Мысырға жеткілікті қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Британдықтар кем дегенде мамыр айына дейін олардың табыстарына қарсы күштердің қауіп төндірмейтіндігіне сенді, бұл уақытта Киренаика гарнизонын нығайту үшін қосымша одақтас күштер қол жетімді болады. Британдық стратегия Грекияны қолдауға және Балқандағы статус-квоны сақтауға ауысты, бұл Германия мен Италияның басқа елдерді басып алуына жол бермеу үшін болды. Грекия үкіметімен келіссөздер жүргізілгеннен кейін, едәуір экспедициялық күш жіберу туралы шешім қабылданды. Бұл Қиренеикадағы гарнизонның азаюымен ішінара өтелді. Бұл күштерді тасымалдау операциясы "Ластер" деп аталды. Нәтижесінде 27 ақпанда 1-ші броньды бригада дивизиядан бөлініп, экспедициялық күшке тағайындалды. 18 наурызда Грекияға екі бронеполкомен, оның ішінде 52 крейсер мен 52 жеңіл танкімен келді. Дивизия сонымен қатар 1-ші батальонды, Рейнджерлерді, 12-RHA және 102-ші (Нортумберленд гусарлары) полкін жорық күшінен айырды. Бұл бөлімшелер кейін Грекия шайқасында шайқасты.

Ливияға көшіп бару

Наурыз айында 2-ші бронетанкті дивизияның қалдықтары Мысырдан Ливияға жол тартты, жол бойында көптеген ақаулар болды. 5RTR саяхатты 58 крейсермен бастады, бірақ 23-імен келді. Ливияға келген соң дивизия КДГ, 3H, 5RTR, 1 Tower Hamlets Rifles және 104th RHA-дан тұрады. Дивизияға Киренаикадағы 6-шы Корольдік танк полкі (6RTR) тағайындалды. 6RTR Операция Компасқа қатысқан болатын, ал операцияның соңында қалған жарамды танкілерінен айырылып, басқа британдық бөлімшелерді нығайтуға жіберілді. Содан кейін ол тұтқынға алынған итальяндық Fiat M13/40 танкілерімен қайта жабдықталды. M13 жақсы 47 мм танкіге қарсы пулеметпен жабдықталғанмен, баяу, ыңғайсыз және механикалық жағынан сенімді емес еді. Британдық танктер де сенімді емес еді, өйткені олардың қозғалтқыштары өмірден өтті. Басқа бөлімшелердің кемшіліктері көлік жетіспеушілігі, жұмысшылар тапшылығы, қосалқы бөлшектердің жетіспеушілігі және радиолардың жұмыс істеу үшін қажетті жабдықтардың болмауы. Наурыз айының соңына қарай дивизияда 102 танк болды: 3H-де 26 MK VI жеңіл танкі және 12 M13 болды; 5RTR, 25 Cruiser Mk IV; 6RTR, 36 M13; 3-ші броньды бригада штабы, 3 MK VI жеңіл танкі. Бенгази порттары майданға ең жақын болды. Алайда, Оқпан әскерлерінің бомбалауынан кейін оны жүк түсіруге жарамсыз болды. Сондықтан 2-ші бронедивизияға Тобруктан құрлық жолдарына сүйенуге тура келді, ол жағалау жолы арқылы шамамен 500 миль (805 км) немесе шөл жолдары арқылы 400 миль (644 км) қашықтықта болды. Көлік құралдарының жетіспеушілігі британдық армияның алдыңғы аймақты қамтамасыз ету үшін статикалық қорлар сериясын құруын білдірді. Бұл Эль-Агейладан батысқа қарай гарнизонды қамтамасыз етуді мүмкін емес етті, бұл ең қолайлы қорғаныс орны болды. Сонымен қатар, 2-ші бронедивизияның мобильділігін шектеді, олар өздерінің жабдықтау қоймаларынан тыс жерге көшуге болмайды. Эль-Агейла мен Бенгази арасындағы жер броньды соғыс үшін өте қолайлы болды және оңай қорғалатын жаяу әскердің орны болмады. Генерал-лейтенант Филипп Ним, GOC Киренаика командалығы, оның позициясы толық жабдықталған броньды дивизиясыз, екі толық жаяу әскер дивизиясы мен жеткілікті әуе қолдауысыз ұсталмас деп сенді. Неймге қолжетімді жалғыз басқа ірі құрама 9-Австралиялық дивизия болды. Ол жеткіліксіз жабдықталған, дайындықсыз және 2-ші бронетанкті дивизиямен тікелей байланыста болмаған. 9-Австралиялық дивизияның бригадаларының бірі Тобрукта қалды. Қалған екеуі Бенгазидің солтүстігінде орналасқан, олар Джебель Ахдардың биік жерін ұстап тұрды. 3-ші бронетанкті бригада 2-ші қолдау тобы орналасқан Мерса Бреганың оңтүстік-шығысында орналасқан. Неймеге шабуыл жасалса, жер беру туралы бұйрық берілді, өйткені оның күшін сақтау маңызды болды. 2-ші бронетанктік дивизияның танктарды жоғалтудан аулақ болу және кез келген шабуылдаушы осьтік бронетанктік күштердің флангтарына қарсы шабуыл жасауға дайын болу сияқты қарама-қайшылық мақсаттары болды. Нейм сондай-ақ, операция басталғаннан кейін 2-ші бронетанкті дивизияның танкілерінің саны тез арада бұзылуларға байланысты азаятынын болжады.

Наурыз

10-армияның жойылуынан кейін Италия оның майдан шебіне күш-жабдық жіберді. Бұл төрт жаяу әскер дивизиясын, 102-ші мотодивизияны "Тренто" және 132-ші бронедивизияны "Ариэте" қамтиды. Германия бұл күш-жігерді екі дивизиядан тұратын Африка Корпсы (генерал-лейтенант Эрвин Роммель) арқылы толықтырды. Наурыздың соңында неміс 5-жеңіл дивизиясы (147 танк) және "Ариет" дивизиясы (46 М13/40) Киренаика шекарасында болды. Британдықтар Осі күш-жігерінің көлемін бағаламады, олар мамыр айының соңына дейін тек төрт дивизия ғана қол жетімді болады деп сенді, оның екеуі ғана жеткізу шектеулеріне байланысты шабуылдық операцияларда пайдаланылуы мүмкін. Корольдік әуе күштері (RAF) әуеде барлау жүргізді, олар Киренаикаға қарай осьтік әскерлердің қозғалысын бақылады және 25 ақпанда жылдамдығы мен қару-жарағы бойынша 2-ші бронетанк дивизиясынан артық неміс бронеавтомобильдерін байқады. Соңғылардың барлау элементтері шығындарды азайту үшін неміс әріптестерімен байланыс жасамауға тырысты. Британдық алдыңғы аймақты 1-ші Тауэр-Хэмлетс мылтығының бір взводы, 9-шы Австралия дивизиясының танкіге қарсы пулеметі және KDG элементтері қорғайды. 23 наурызда дивизияның алғашқы әрекеті болды, ол кезде неміс барлау патрулі тартылып, кері шегінуге мәжбүр болды, Эль-Агейла маңында австралиялықтар үш неміс көлігін нокаутқа ұшыратты деп мәлімдеді. Оқпан әскерлері Эль-Агейла маңындағы тасталған отарлау фортында орналасты және келесі күні 1-ші Тауэр-Хамлетс мылтығының қарауылға тұзақ құрды. Неміс бронеавтомобильдері де шабуыл жасады, ал бірін австралиялық қарушылар ұрып-соқты, олар да зардап шекті. Британдық шабуыл күштері Мерса Брегаға кері шегініп, Эль-Агейланы Осістік державаға берді. Неміс танктері соңынан еріп, бір-екі танкіге қарсы миналардан (бәлкім, тазаланбаған итальяндық миналардан қалған) жоғалып кетті. 31 наурызда Осілік әскерлері алға жылжуды жалғастырды және таң атқаннан кейін шабуылға түсті. Ақпарат көздері британдықтар мен немістердің бір-бірімен ұрысқанын немесе екі рет қақтығысқанын сипаттайды. Неміс 5-жеңіл дивизиясы екі жақта да зардап шекпеген екі рет британдық танкілердің бесін ұрып-соққанын хабарлады. 5RTR-де 5RTR-де 4 жау танкісінің қарауылдағанын хабарлаған, олар үш итальяндық танк жойылған болуы мүмкін деп мәлімдеді, бір британдық танк зақымдалған. 09:00 -де 3-ші броньды бригада жоспарлы түрде кері шегінуді бастады. Сағат 10:00-ден кейін неміс күштері 2-ші қолдау тобына шабуыл жасады. Ұрыс күні бойы жалғасты, британдықтар бірнеше шабуылдан, соның ішінде неміс Junkers Ju 87 Stuka секіруші бомбалаушыларының шабуылдарынан қорғанған. 2-ші бронедивизия екі ұшақтың жойылғандығын мәлімдеді, ал немістер өздерінің танкілерінің достық отқа ұшырағанын тіркеді. 2-ші қолдау тобын нығайтуға 3-ші броньды бригаданы жіберу туралы өтініш қабылданбады. Гамбие Пэрри "оларды қараңғыға дейін қазіргі позициядан әрекетке тартуға жеткіліксіз уақыт болды" деп хабарлады. Қараңғы түскеннен кейін 2-ші қолдау тобы Агедабияға қарай 30 миль (48 км) қашықтықта қайтты. Немістер Мерса Бреганы келесі күні таңертең басқа да оқиғаларсыз басып алды. Жауынгерлік қимылдар дивизияға 59 адам, бір танк, сегіз универсалдық тасымалдаушы және көптеген басқа көліктер шықты.

Сәуір

Немістер соңынан еріп, 2 сәуірде 2-ші қолдау тобына шабуыл жасады. Соңғысы тағы 30 миль (48 км) шегініп, арткы бөлімде немесе қоршауға алынғанда адамдарын жоғалтты. Шөл даланың жағында 3-ші броньды бригада артиллерияны сүйрейтін ең баяу көліктерге сәйкес келуі үшін ғана кері шегінуді жалғастырды. Күні бойы олардың қозғалысына олар анықтай алмаған бронетранспорт көлігі ілесіп жүрді. Түстен кейін, кері қашуды бұзылулар, қарама-қайшы бұйрықтар және демалу мен жанармай құю қажеттілігі одан әрі баяулатты. Бұл соққыдан қашып келе жатқан бронетранспорт құралдарының алға шығуына мүмкіндік берді. 5RTR-дің 9 танкісіне артқы қатарға кіріп, корпусты төменге түсіру бұйрығы берілді. 5RTR көлеңкелі танктер итальяндық деп ойлады, бірақ олар шын мәнінде неміс болды. Неміс танктері 5RTR-ге қарай жебе ұшы формациясында алға жылды. Қатардағылар араға шыққанда, екі жақ та оқ ашты. 5RTR-де 5 танк жоғалып, 24 адам қаза тапты. 5RTR-дің іс-қимылдан кейінгі есебіне қарағанда, қарсыластың кем дегенде сегіз танкісі жойылған, бірақ неміс деректері бойынша, неміс танкілерінің тек үшеуі ғана жойылған, "жарақатталмаған санымен бірге". Қалған британдық танктер достық позицияларға кері шегініп, полк 3 км қашықтықта қайта топтасты. Содан соң бригада кері шегінуді жалғастырды, бірақ неміс көліктері артынан ермеді. Күндіз Гамбиер Парри, Неам және Уэвелл дивизияға қарама-қайшы бұйрықтар мен сұрақтар берді. Бұл мәселелердің бірі - кері қашудың мүмкіндігі, дивизияның жағалаудағы жолды бөгеп тастау мүмкіндігі және дивизияның шоғырланған күйінде қалуы немесе бөлінуі. Талқылау оқиғаларды білмеушілікпен кедергі болды, атап айтқанда Нейм Гамбиер Пэрриге 3-ші бронетанкті бригаданың оның рұқсатысыз жаппай жасақталмауы керектігін хабарлады. 3 сәуірдің басында 3-ші броньды бригада Антелатқа (Агедабиядан солтүстік-шығысқа қарай 50 км, Мсусқа жарты жол) жетті және неміс әуе барлауымен анықталды. Дивизияға беймәлім, неміс 5-жеңіл дивизиясының басым бөлігі Бир-эль-Агерадт маңында тоқтап, қайта жабдықтауға бағытталған, бірақ неміс және итальяндық отрядтарға 2-ші бронетанкті дивизияның оңтүстік флангін зерттеуге және Мсусқа қарай барлауға бұйрық берілді. Түстен кейін 3H және 6RTR қозғалыстары 5RTR-де алаңдату мен шатасу тудырды, олар алдымен оларды неміс деп ойлады. RAF кейіннен Осі күштерінің негізгі дивизиялық жабдықтау қоймасы орналасқан Мсусқа жақындағанын хабарлады. 3-ші броньды бригадаға қолдау тобының кейбір элементтерімен бірге жау күштерін жою үшін Мсусқа көшуге бұйрық берілді. Алайда, дивизияның байланысы бұзылып, оның нәтижесінде өзара қайшылықтар, кешіктірулер және жоғалған бұйрықтар пайда болды. Дивизияның ешқайсысы Мсусқа күндіз келген жоқ. Түстен кейін RAF-тің сол аймақтағы достық көліктерді жау деп қате анықтағаны анықталды. Күннің соңында 3-ші бронетанкті бригада 18 жеңіл танкке, 26 М13 және 12 крейсерге дейін қысқарды. 4 сәуірде Одақтастар күштері Бенағазиге кірді, оны одақтастар тастап кеткен болатын. Күндіз дивизияның артиллериялық атысы Шарруба маңында неміс барлаушыларын тоқтатты. Түстен кейін генерал-лейтенант Ричард О'Коннор (Египеттегі британ әскерлерінің бас қолбасшысы) майданға келіп, Киренаикадағы аға қолбасшылармен, соның ішінде Гамбиер Пэрримен кездесу өткізді. Алайда, Джебель Ахдардан кері шегіну туралы шешім қабылданды, ал 2-ші бронетанктік дивизия Австралиялық жаяу әскерінің шегінуін қорғау үшін Мечилиге шоғырланды. Бригадир Эдвард Воганның жақында келген 3-индиялық моторлы бригадасына дивизия келген кезде оның одақтастар қолында болуын қамтамасыз ету үшін окоппен қоршалған ескі итальяндық тас және саз отарлы фортты Мечилиді қамтамасыз ету тапсырылды. Байланыс бұзылуы дивизияның күні бойы шегінуіне кедергі келтірді, ал бұзылулардан басқа танктер жоғалды. Дивизияға жіберілген жабдықтау конвойына 18 осьтік ұшақ шабуыл жасап, отын жоғалтумен бірге жойылған. Күннің соңында 5RTR-де тоғыз крейсерлік танк, ал 6RTR-де тоғыз М13 болды. Келесі күні, қауіп-қатерлер туралы хабарлар Осі қарулы күштерінің Мсусты басып өткенін көрсетті; бірақ KDG және басқа да одақтас бөлімшелер бұл жағдайдың дұрыс еместігін растады. Ал танкілер 2-ші бронетанкті дивизияның құрамында екен. Шын мәнінде, ең жақын осьтік бөлімше Мсустан 32 шақырым қашықтықта болды.

Жалпы қайтарып алу

6 сәуірде Осі күштерінің жағалауға қарай алға жылжу және солай шегінген одақтас күштерді қоршау ниетімен Мечилиге қарай жылды. Бұл туралы КДГ мен RAF хабарлады. Дивизия күніне 8 крейсерлік танк, 14 жеңіл танк және 2 М13-пен бастады. Күндіз 3-инді моторлы бригадасы дивизияға қосылды. Мечилиде ось артиллериясының атысы болды, ал үнді патрульдері күні бойы перминтерде көптеген ось тұтқындарын ұстады. Нейм бұл оқиғалардан бейхабар, жаңа нұсқауларды жеткізу үшін Гамбиер Париді табу үшін шөлге аттанды. Сонымен қатар, фортқа шабуыл О'Коннорды барлық одақтас күштердің Дерна арқылы Газалаға қарай жалпы шегінуін бұйырды. Қайшылықты және шатастыратын әмірлер шығарылды, бұл дивизияны бөлшектеді, әмірлер 3-индіандық моторлы бригадаға жетпеді. Бастапқыда дивизия шығысқа қарай Мечилиге қарай қозғалды. Оның нұсқауларына сәйкес 2-ші қолдау тобы солтүстікке қарай жағалау жолына қарай бұрылды. Дивизия штабы, оның ішінде Гамбиер Парри және артиллерия батареясы Мечилиге қарай жалғасты. Отын тапшылығынан арылған 3-ші броньды бригада солтүстікке Мараураға қарай қозғалды, бірақ ондағы бензин аз болды. Бригада содан кейін Джованни Берта арқылы Дернаға қарай қозғалды. Сонымен қатар, 3-индиялық моторлы бригада Мечилиден отын конвойын дивизияның күткен жеріне қарай шығарып салды. Түстен кейін Эль-Адемде орналасқан 3-инді моторлы бригадасының патрулі Тобруктың маңындағы Акрома қаласында озық итальяндық әскерлерді басып алды және 18 тұтқынға алды. Мечили маңында Осі күштерінің жиналуы болды. Түске қарай бір неміс офицері гарнизонның берілуін талап етті, бірақ ол бұған келіспеді. Дерна маңында неміс әскерлері қаладан шығысқа қарай жағалаудағы жолға жақын позицияға көшуден бұрын, кейбір шөл жолдарды қысқа уақытқа тоқтата алды. Неміс патрульдері кейбір одақтас конвойларды ұстап алды және оларды бұзды, Нейм мен О'Коннорды тұтқындады, бірақ шығысқа қарай бағыт келесі күнге дейін ашық болды. 7 сәуірдің таңертеңінде ГОК 3-ші броньды бригадасының бригадир Реджинальд Римингтон Дернаға бара жатқан шөл жолда жасалған шабуылынан кейін өлтіріліп, тұтқынға алынды. Таң атқанда 2-ші қолдау тобы мен 3-ші броньды бригада Дернаның батысындағы көлік қозғалысына тығылып қалды; Гамбиер Парри мен 3-ші үнді моторлы бригадасы Мечилиде қоршалған еді; және дивизияның басқа элементтері Дерна маңында жол мен шөлді жолдарды бақылау үшін орналастырылды, олар күні бойы біртіндеп ось күштермен шайқасты. Газалаға жақын Тимимиде осьтің бронемашиналары шегінген австралиялық күштерге тұзақ құрды, бірақ оларды 5RTR-дің жалғыз крейсерлік танкісі кері қайтарып жіберді, оның қалған танктері түстен кейін Дернаға жетті. 14:30-да дивизияның басым бөлігі Дернаға қарай жылжыды. Дернаның оңтүстігінде неміс әскерлері қаланың әуеайлағын басып алып, блокадалық позиция орнатқан. Дивизияның арткы бөлімдері, енді дивизияның қалған бөлігінен бөлініп, осы неміс күштерімен түстен кейін ұзақ шайқасты. Бірнеше неміс шабуылы тоқтатылды, сегіз неміс бронекарттары жойылды. 17:15 шамасында 5RTR неміс позициясына шабуыл жасап, қалған танкілерін жоғалтты, бірақ арткы бөлімнің қалған бөлігін кері қайтаруды сәтті жүзеге асырды. Бартон Моган, Австралияның осы кезеңдегі ресми тарихының авторы, "қалай болғанда да, 5th Royal Tank [олар] ең қажетті жерде болды және сол күні тиімді қолданылуы мүмкін еді" деп жазды. Британдық ресми тарих "акция Дернада қалған кез келген әскерлер үшін жолды тазартты" деп жазды, сонымен қатар арткы бөлімге қашып кетуіне мүмкіндік берді.

Өлім

7 сәуірде Мечилиде немістер британдықтардың позициясын қоршауға күш-жігерін жинады. Гарнизон аралық артиллерия атысына ұшырады, ал периметрдің айналасында шайқастар болды. Екі бөлек неміс елшісі гарнизонның берілуін талап етті, ал екеуін де Гамбиер Пэрри қабылдамады. 22:00-де Гамбиер Парри Киренаика командасымен байланыс орнатқан. Оған дивизиясының қалған бөлігі де, басқа да күштері де қосылмаятыны туралы хабарланды және таңертеңгісін Эль-Адемге жету үшін шығуға бұйрық берілді. Жобаланған шабуылды тек бір крейсерлік танк жүргізетін, оған 3-ші үнді моторлы бригадасының қолбасшылығы қосылатын. Мақсат - таң атқанға дейін осьтің қорғаныс позицияларын тесіп, осьтің танкіге қарсы пушкасының артықшылығын жою үшін кішкентай күшті пайдалану; содан кейін қалған күшті шөлге қарай шығысқа қарай ұрып тастау керек еді. Моган былай деп жазды: "Егер бастапқы жоспар сақталған болса, егер ол батыл орындалған болса, үлкен жетістікке қол жеткізілуі мүмкін еді. Бірақ операция өте нашар болды". 8 сәуірде танк кідіріліп, қараңғылық жоғалды. Осыған қарамастан, 18-ші король Эдуардтың жеке ат әскері (XVIII ат әскері) итальяндық батареяның жеке құрамына шабуыл жасап, шашыратып жібергенде, таңғалдырды. Осы сәттілікті пайдаланғаннан гөрі, құтылу колоннасының қалған бөлігі крейсер танкісінің алға жылжуын күтті. Екінші шабуылды 11-ші Принс Альберт Виктордың жеке атқыштары (шекаралық күш) жасады, олар да осьтің қорғанысын бұзып өтті. Алайда крейсер танкі 18-ші атқыштар батареясына қарай алға жылжу кезінде жойылған; италиялықтар өз қаруларына оралды. Осыдан кейін Одақтасқан мемлекеттер гарнизонға шабуыл жасады. Гамбиер Пэрри одан әрі зардап шекпеу үшін берілуді шешті, ал ұрыстар сағат 08:00-де тоқтады. Мечилиде шамамен 3000 одақтас әскер тұтқынға алынды, оның ішінде Гамбиер Парри мен Воган. Кем дегенде 150 адамнан тұратын 3-ші RHA және 2-ші Лансерлер (Гарднердің аты) күштері берілуден бас тартты. Олар қарусыз көліктермен осьтің позициялары арқылы кіргізілді. Бұл шағын әскердің басым бөлігі Тобрукқа жетіп, жолшыбай тұтқындарды алып кетеді. 6RTR элементтері, олар Тернаға жетпей қалған, солтүстіктегі шөлге қарай қозғалды. Олар 10 сәуірде Эль-Адем маңында британдық барлаушы күштермен кездесіп, түн ортасынан сәл бұрын Тобрукқа жетті. 1941 жылдың 10 мамырында 2-ші бронетанкті дивизия таратылды. Дивизия құрамында болған бөлімдер соғысты басқа құрылымдармен жалғастырды. 1941 жылдың қазан айында XXX корпус құрылды, оның офицерлері негізінен 2-ші бронетанкті дивизия штабының қалдықтарынан құралды.

Бағалау

"Бұл дивизияның тиісті дайындыққа мүмкіндігі болған жоқ. Бұл бірліктер жиынтығы, олардың үшеуі тек дайындыққа емес, тек қосылды. Бақылау мен басқарудың бұзылуы негізінен осы фактіге байланысты болды". 2-ші бронетанкті дивизияның аға офицерлерінің іс-әрекетінен кейінгі қазіргі заманғы баяндамасынан. Дивизияның аты аталмаған офицері кейін дивизияның тағдырын Гамбиер Пэрриге жүктеді, оны "ерекше күтпеген жағдаймен күресе алмайтын, әдеттегі және баяу ойлы солдат" деп атады. Тарихшы Дэвид Френч жазғандай, кейбір сыншылар, мысалы генерал-майор Дэвид Белхем, британдық бронетанкілік құралымдардың шөлде нашар әрекет етуіне ат әскерімен таныс және бронетанкілік соғыс туралы аз білетін офицерлерді кінәлады. Француз "осындай шектеулер тым күшті" деп жазды, Гамбиер Пэрридің өзінің мансабын Корольдік танк корпусына ауысудан бұрын жаяу әскерде бастағанын атап өтті және оны кінәлау қатал деп мәлімдеді. Дивизияның танк күшінің тез төмендеуіне және ось күштеріне қарсы тиімділігінің төмендеуіне бірнеше факторлар себеп болды: жарамсыз танктер, лайықты логистикалық қолдау жүйесі, дайындықтың жетіспеуі, командалық тізбектің ауырлығы және тиімді емес байланыс. 5RTR Ливияда 38 танкісін жоғалтты, бірақ тек тоғыз танкісі ғана жаудың әрекетінен қаза тапты. Термостық бомбаға ұшыраған кезде бірін қоспағанда, қалғандары бұзылған. Алдыңғы порттың немесе теміржолдың жоқтығы керек-жарақты кем дегенде 350 мильге (563 км) жылжыту керектігін білдірді, бірақ дивизияға жеткілікті қорлар жинауға жеткілікті көлік болмады. Бөлімнің қызметкерлері өздеріне тапсырылған тапсырманы орындауға жеткілікті дайындықсыз болды. Батыл болғанмен, танк экипаждары икемсіз болды және тактикалық жаттығуларын орындамады. Британдық тактикалық доктрина қарсы шабуылдарды күтіп ұстауға шақырды, бірақ құрама ештеңе жасай алмады. Эскадрилья мен полк деңгейінде командалық тізбек қозғалыс қабілетін шектейтін, өйткені бір танкті тағайындалған позициядан жылжытуға рұқсат қажет болатын. Бұл жауынгерлік ұрыстың басталуынан бастап танктардың тез жоғалуына әкелді. Жоғары деңгейде дивизия Гамбиер Пэрри, Ним, Уэвелл және О'Коннордан нұсқау алды. Бұл өзара ауыспалы командалық тізбек, дивизияның қабілетін қатты тежейтін, кешіктірілген, түсініксіз, араластырылған және өзгертілген бұйрықтарға әкелді. Осы факторларға байланысты генерал және тарихшы Дэвид Фрейзер "немістер Киренаикалық доғаның жиегін кесіп өтуге шешім қабылдағанда, оларды тоқтататын ештеңе болмады" деп жазды. Оқпан әскерінің алға жылжуы кезінде дивизияның ешқандай қауіп төндірмегені немесе кедергі келтірмегені белгілі. Алайда, олар соғысқа түскенде, екі жақ та икемділік танытпады және өз ілімдеріне қайшы әрекет етті. Сонымен қатар, немістердің 2-ші бронедивизияның не істеп жатқанын түсінбеуінің салдарынан 5-ші жеңіл дивизиясы 2-ші бронедивизияны шөл арқылы қуып шыққаннан кейін жөндеуге арналған цехтарға 83 танкті жіберу керек болды.

Бас қолбасшы

Бас офицер болып тағайындалды: 15 желтоқсан 1939 жылы генерал-майор Ф. Э. Хотблэк17 сәуір 1940 жылы бригадир С. В. М. Норри (орынбасары) 10 мамыр 1940 жылы генерал-майор Дж. С. Тилли (5 қаңтар 1941 жылы қайтыс болды) 16 қаңтар 1941 жылы бригадир Х. Б. Латхам (орынбасары) 12 ақпан 1941 жылы генерал-майор М. Д. Гамбиер Пэрри (қамауға алынды, 8 сәуір 1941)