Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген жауынгерлер қолданған негізгі тактикалық құралым дивизия болды. Бұл өздігінен толыққан, жауынгерлік қимылдарға қажетті барлық күштерге ие, сондай-ақ өз артиллериясымен, инженерлік бөлімшелерімен, байланыс және жабдықтау қызметтерімен жабдықталған құралым еді. 1939 жылғы 3 қыркүйекте, соғыс басталғанда, Ұлыбританияда 2 бронетанктік, 24 жаяу әскерлік және 7 әуе шабуылына қарсы дивизия болды. Әуе шабуылына қарсы дивизиялардың міндеттері, жаяу әскерлік дивизиялар сияқты, тікелей жауынгерлік қимылдарға бағытталған құралымдармен салыстырылмайды. Қыркүйек айында британдық армия Германиямен күресу үшін 55 дивизияны (бронетанктік, жаяу әскерлік және атты әскердің аралас құрамы) құруды жоспарлады. Ұлыбритания осы құралымдардың 32-сін, ал қалғанын Доминиондар мен Үндістан құруға тиіс болды. 1941 жылы бұл мақсат 57 дивизияға түзетілді, оның 36-сын Ұлыбритания қамтамасыз етеді деп жоспарланды. 1941 жылдың соңына қарай Ұлыбритания өз квотасын орындады. Соғыс барысында 85 дивизиялық құралым құрылды, бірақ олардың барлығы бір уақытта болған жоқ және барлығы да жауынгерлік құралымдар емес еді. Мысалы, 12-ші дивизия (SDF) жауынгерлік құралымдардың байланыс желілерін қорғау үшін құрылды. Кейбір дивизиялар бір типтен екінші типке ауыстырылғанда құрылды, мысалы, 42-ші (Шығыс Ланкашир) жаяу әскер дивизиясы 42-ші бронетанктік дивизияға айналдырылды. Басқалары, мысалы, 79-шы бронетанктік дивизия, жауынгерлік құралым ретінде емес, шашыраған бөлімшелерге әкімшілік қолдау көрсету үшін құрылды. 85 дивизиялық құралымның ішінде 2 әуе десанттық, 12 әуе шабуылына қарсы, 11 бронетанктік, 1 атты әскерлік, 10 жағалау қорғанысы (округтік дивизиялар деп аталды) және 49 жаяу әскер дивизиясы болды. Соғыс аяқталған 1945 жылы британдық армияда 24 дивизия болды.
During the Second World War, the basic tactical formation used by the majority of combatants was the division. It was a self contained formation that possessed all the required forces for combat, which was supplemented by its own artillery, engineers, communications and supply units. On 3 September 1939, at the start of the war, the United Kingdom had 2 armoured, 24 infantry and 7 anti aircraft divisions. The anti aircraft divisions were not comparable in role to formations that were intended for combat such as infantry divisions. In September, the British Army stated that 55 divisions (a mix of armoured, infantry and cavalry) would be raised to combat Germany. The UK would provide 32 of these formations and the remainder would be raised by the Dominions and India. In 1941, this goal was adjusted to 57 divisions, with the UK to provide 36. By the end of 1941, the UK had met its quota. Over the course of the war, 85 divisional formations were raised although they did not all exist simultaneously and not all of them were combat formations. For example, the 12th Division (SDF) was raised to protect the lines of communication behind fighting formations. Several divisions were created when a division of one type was converted into another, for example the 42nd (East Lancashire) Infantry Division was converted into the 42nd Armoured Division. Others, such as the 79th Armoured Division, were not intended to act as a fighting formation. Instead, it acted in an administrative capacity for dispersed units that were engaged in combat. The 85 divisional formations included 2 airborne, 12 anti aircraft, 11 armoured, 1 cavalry, 10 coastal defence (known as County Divisions) and 49 infantry divisions. At the end of the war, in 1945, the British Army had 24 divisions.
Өмірбаян
Соғыс аралық кезеңде британдық армия екі тармаққа бөлінді: соғыстың басында 224 000 сарбаз бен 173 700 резервтен тұратын тұрақты армия, және 438 100 сарбаз бен шамамен 20 750 резервтен тұратын жартылай штаттық аумақтық армия. Көптеген жағдайларда батальондық құралымдар негізінде құрылған тұрақты армияның басты мақсаты – Британ империясында тәртіп сақтау және гарнизондық қызмет атқару болды. Басты әскери күштердің негізгі тактикалық бірлігі дивизия болды. Бұл – өз алдына жеке құрылымдалып, жауынгерлік қимылдарға қажетті барлық күштерге ие болған құрама. Оған өз артиллериясы, инженерлік бөлімдері, байланыс және жабдықтау бөлімшелері кірді. Еуропалық қарсыластың құрлығындағы соғысқа қатысу үшін көп дивизиялық экспедициялық күштерді ұсыну мәселесі британдық үкімет тарапынан соғыс аралық кезеңнің көп бөлігінде қарастырылмады, себебі мұндай соғыс болуы екіталай деп есептелді. 1939 жылы тұрақты армия жеті жаяу әскер және екі бронетанкті дивизиядан тұрды. Екі жаяу әскер дивизиясы 1936–1939 жылдардағы Палестинадағы араб көтерілісін басу үшін құрылған. Аумақтық армия армияға қолжетімді дивизиялардың санын арттырудың негізгі жолы болды. Соғыс аралық кезеңде британдық үкімет аумақтық армияның қаржыландыруын және мөлшерін азайтты. 1936 жылы олар оны келесі үш жылдың ішінде еуропалық соғысқа жаңғырту немесе жабдықтау мүмкін емес деген қорытындыға келді және одан әрі қаржыландыруды кейінге шегерді. 1939 жылдың басында аумақтық армияда он екі жаяу әскер дивизиясы болды. 1939 жылдың наурыз айында Чехословакияның қалдықтарын неміс әскерлері басып алғаннан кейін аумақтық армияның саны 24 дивизияға дейін екі есеге артты. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, осы дивизиялардың бір бөлігі құрылған, ал қалғандары құрылып жатты. 1939 жылдың 8 қыркүйегінде британдық армия Германияға қарсы күресу үшін Францияға 55 дивизия жіберетінін, олар Британдық экспедициялық күшінің (БЭК) құрамына кіретінін жариялады. Осы құралымдардың отызы екісі британдық армиядан, ал қалғандары британдық доминиондардың (мысалы, Канада армиясы) және британдық Үнді армиясының әскерлерінен құралуы керек еді. Мақсат – соғыстың бірінші жылында 20 дивизияны, ал екі жылдың ішінде барлық 55 дивизияны толық жабдықтау және орналастыру болды. Британдық контингент кеңейтілген аумақтық армиядан және Ұлыбританияда орналасқан тұрақты армия дивизияларынан құралуы тиіс еді. 1940 жылдың мамырына қарай БЭК-те тек 13 дивизия болды. Кампанияның соңғы кезеңдерінде Боман дивизиясы артқы аймақтардан шақырылған қызметкерлердің есебінен құрылды. Франция шайқасында жеңілгеннен кейін және Дюнкерк эвакуациясынан кейін БЭК қайтып келген соң дивизиялардың бастапқы орналасуы іске аспады. 51-ші (Highland) жаяу әскер дивизиясы Франция шайқасында жойылды және кейіннен 9-шы (Highland) жаяу әскер дивизиясы деп қайта аталды. БЭК Ұлыбританияға оралғаннан кейін төрт жаяу әскер дивизиясы таратылып, басқа құрылымдарды нығайтуға жұмсалды. Британдық армия Африкадағы полктеріне (Нигерия полкі, Алтын жағалау полкі және Корольдің Африкалық мылтық әскері) қосымша сарбаздарды тартты, нәтижесінде 1940 жылдың ортасында Африкада екі дивизия құрылды. 55 дивизияның мақсаты 1941 жылдың қаңтарында 58-ге дейін арттырылды, содан кейін 6 наурызда 57-ге дейін азайтылды; Ұлыбритания олардың 36-сын қамтамасыз етуге міндетті болды. 1941 жылы Солтүстік Африкадағы 2-ші бронетанкті дивизия жаугершілікке түсіп, штабы тұтқындалды. Жыл соңына қарай британдық армияда 37 белсенді дивизия болды (бір әуеде, тоғыз бронетанкті және 27 жаяу әскер). 1942 жылдың 15 ақпанында 18-ші жаяу әскер дивизиясы Сингапур шайқасынан кейін жапондық әскерлерге түсті. Жабдықтың жетіспеушілігі өсуге кедергі келтірді және Ұлыбританияда орналасқан дивизиялардың саны азайтылып, шетелде соғысатын құрылымдарға сарбаздар жіберілді. 1943 жылы майдандық дивизияларды нығайту үшін оларды тарату қажет болды. 1943 жылы африкалық полктардың одан әрі кеңейтілуі нәтижесінде үш жаңа дивизия құрылды. 1944 жылы Ұлыбританияда 35 дивизия болды, оның 18-і оқу үшін немесе күшейту үшін резерв ретінде пайдаланылды. 1944 жылдың ортасына қарай армияда майдандық жаяу әскер бөлімдерінің шығындарын өтеуге жеткілікті сарбаз болмады. Патшалық артиллериясы мен Корольдік әуе күштерінен сарбаздар пехоталық дайындықтан өтуге жіберілді, сондай-ақ қажетті күшейтуді қамтамасыз ету үшін тағы да құрылымдар таратылды. 1944 жылдың соңына қарай армия 26 дивизияға дейін азайды: 5 бронетанкті және 21 жаяу әскер (әуедегі дивизиялар да бар). Соғыстың соңғы жылында дивизиялардың саны 24-ке дейін азайды.
Жаяу әскер
Жаяу әскер британдық армияның негізгі күші болды және қарсыласты жеңу үшін жылдам және жеткілікті артиллериямен жабдықталуы тиіс еді. Соғыс басталғанда жаяу әскер екі топқа бөлінді: жаяу әскер дивизиялары және моторландырылған дивизиялар. Әр жаяу әскер дивизиясында үш жаяу әскер бригадасы және үш артиллерия полкі болды. 1939 жылы осындай дивизиялардың құрамында 13 863 адам, 72 далалық зеңбірек және 2993 көлік болды. Моторландырылған дивизияда екі мотоатқыштар бригадасы және екі артиллерия полкі болды, онда 10 136 адам, 48 далалық зеңбірек және 2326 көлік болды. Жаяу әскер дивизиясының негізгі міндеті – тәуелсіз танк бригадаларының танктерінің қолдауымен жаудың қорғаныс шебін бұзу болды. Содан кейін туындаған кеңістікті броньды дивизиялар пайдаланатын, ал басып алынған аумақты жылдам және мобильді моторландырылған дивизиялар қорғайтын. Моторландырылған дивизия барлық жаяу әскерін тасымалдай алғанымен, адам күші мен атыс қуатының азаюына байланысты жаяу әскер дивизиясынан нашар болды. Франция шайқасынан кейін британдық армия Франциядағы науқаннан алынған сабақтарды ескерді, оның ішінде стандартты дивизияны үш бригаданың негізінде құру және моторландырылған дивизия тұжырымынан бас тарту туралы шешім қабылдады. Осы өзгерістердің нәтижесінде төрт жаяу әскер дивизиясы таратылып, әскерлер бұрынғы моторландырылған дивизияларға қайта тағайындалды. Армия екі тармаққа бөлінді: кәсіби армия және аумақтық армия. Екі тармақ та дивизияларын сақтап қалды. 1939 жылы аумақтық армияның мақсаты – армияның санын кеңейтудің жалғыз жолы болды (Бірінші дүниежүзілік соғыста Киченер армиясын құрудан өзгеше). Аумақтық армияның барлық мүшелері жалпы міндеттемеге бағынуға міндетті болды: егер британ үкіметі шешім қабылдаса, аумақтық сарбаздар жауынгерлік қимылдар үшін шетелге жіберілуі мүмкін еді. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі аумақтық күштердің қиындықтарын болдырмады, олардың мүшелері бастапқыда шетелге қызметке ерікті түрде қатыспаса, Ұлыбританиядан кетуге міндетті емес еді. Соғысқа дейінгі аумақтық армия дивизиялары «бірінші шеп» деп аталды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірінші шеп құрамаларына «көшіру» процесі арқылы жаңа құрамалар құруға бұйрық берілді; жаңа құрамалар «екінші шеп» деп аталды. Жоспарлаушылар бірінші шеп құрамаларының штаттық санын арттыруды (жалақыны көтеру, бұрынғы жұмысқа алуға кедерлес болған жоғарылау шектеулерін алып тастау, жақсы казармалар салу және кешкі ас мөлшерін арттыру арқылы) және кейіннен дивизияларды кеңейтуге болатын кадрлардан екінші шеп құрамаларын құруды көздеді. 1941 жылы дивизиялар жоғары және төменгі штаттық құрамалар болып бөлінді. Біріншілері теңізде және ұрыста орналасу үшін, ал екіншілері стационарлық рөлде ішкі қорғанысқа шектелген және көлемі кішірейтілді. 1941 жылы дивизияда 17 298 адам болды, олар негізінен мылтықтармен жабдықталды. Оларға 451 автоматтары, 768 жеңіл автоматтары, 48 орташа автоматтары, 218 миномет, 72 далалық зеңбірек, 48 танкіге қарсы зеңбірек, 48 әуе шабуылына қарсы зеңбірек және 4166 көлік қосылды. 1944 жылы құрамына 18 347 адам, 6 525 автоматтары, 1162 жеңіл автоматтары, 359 миномет, 436 ПИАТ танкіге қарсы қару, 72 далалық зеңбірек, 110 танкіге қарсы зеңбірек және 4330 көлік қосылды. Дивизиядағы барлық әскерлердің шамамен 7000-ы жаяу әскер болды, ал қалғаны әртүрлі дивизиялық қолдау бөлімдеріне және қызметтерге бөлінді. Дивизияның жалпы күші айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Мысалы, 1941 жылы Тобрукты қоршау кезінде 70-ші жаяу әскер дивизиясының құрамында 28 000 адам болды; 1944 жылдың маусымында қалған бес төменгі дивизияның жалпы күші 17 845 адамды құрады; ал 1944 жылдың шілдесінде жоғары штаттық 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясының құрамында 16 970 адам болды. 1942 жылы британдық армия жаяу әскер құрамаларының форматымен тәжірибе жасады. Бірнешелері бір жаяу әскер бригадасын алып тастап, оның орнына танк бригадасын қосып, «аралас дивизияларға» айналдырылды. Бұл тұжырымдама сәтті деп танылмады және келесі жылы тоқтатылды. 1943 жылы Соғыс басқармасы армияға сегіз танк бригадасын (жаяу әскер танктерімен жабдықталған) беруге ниеттенді. Бұл корпус деңгейіндегі құрал, қажет болған жағдайда оларды жаяу әскер дивизиясына қосуға болады. Жаяу әскер танктерінің жетіспеушілігіне байланысты, мұндай бригадалардың тек үшеуі ғана болды. Алайда, бірнеше тәуелсіз броньды бригадалар (M4 Шерман орта танктерімен жабдықталған) құрылды. Тәуелсіз броньды бригадалар танк бригадалары сияқты пайдаланылды. Солтүстік-Батыс Еуропада жаяу әскер дивизиялары 79-шы броньды дивизияның мамандандырылған танктеріне қол жеткізді. Бұл танк құрамалары қажет болған жағдайда жаяу әскер дивизиясына қосылатын. +Жаяу әскер дивизияларыҚұраманың атауыҚұрылған немесе күні жаңартылғанҚұрама тоқтатылған күніДивизиялық белгіКызмет атқарған жерлерЕскеретін шайқастарТармағыЕскермелерДереккөздеріГвардия дивизиясы12 маусым 1945Ж/ҚСолтүстік-Батыс Еуропашайқасқа қатыспадыКәсіби армияДивизия Германияда Гвардия броньды дивизиясын қайта ұйымдастырудан кейін құрылды.1-ші жаяу әскер дивизиясыЖ/ҚҰлыбритания, Франция, Бельгия, Тунис, Италия, ПалестинаФранция шайқасы, Тунис шайқасы, Италия шайқасыКәсіби армияДивизия Палестинада соғысты аяқтады. Дивизияның бірінші белгісі көрсетілген.1-ші (Африкалық) дивизиясы24 шілде 194020 тамыз 194124 қараша 194023 қараша 1941Британдық Кения, Итальяндық Сомали, Абиссинияшайқасқа қатыспадыКәсіби армияДивизия Нигерияда және Британдық Шығыс Африка колонияларында жұмыс істеген адамдардан құрылды. Дивизия 24 қараша 1940 жылы 11-ші (Африкалық) дивизия болып қайта аталды. Ол 20 тамыз 1941 жылы Кенияда қайта құрылды және 23 қараша 1941 жылы қайта таратылды.1-ші Лондон дивизиясыЖ/ҚҰлыбритания, Ирак, Палестина, Тунис, Италия, Египет, Итальяндық ЛивияТунис шайқасы, Италия шайқасыБірінші шептегі аумақтық армияСоғыстың басында дивизия моторландырылған дивизия болды. 1940 жылдың шілдесінде жаяу әскер дивизиясына айналды және 16 қараша 1940 жылы 56-шы (Лондон) жаяу әскер дивизиясы болып қайта аталды. Ол Италияда соғысты аяқтады.2-ші жаяу әскер дивизиясыЖ/ҚҰлыбритания, Франция, Бельгия, Британдық Үндістан, БирмаФранция шайқасы, Кохима шайқасы, Бирма кампаниясы 1944–45Кәсіби армияДивизия Үндістанда соғысты аяқтады.2-ші (Африкалық) дивизиясы19 шілде 194024 қараша 1940Шығыс Африка, Итальяндық Сомали, Абиссинияшайқасқа қатыспадыКәсіби армияДивизия Алтын жағалауда және Британдық Шығыс Африка колонияларында жұмыс істеген адамдардан құрылды. Дивизия 24 қараша 1940 жылы 12-ші (Африкалық) дивизия болып қайта аталды.2-ші Лондон дивизиясыЖ/ҚҰлыбританияшайқасқа қатыспадыЕкінші шептегі аумақтық армияДивизия 1-ші Лондон дивизиясының көшірмесі ретінде құрылды. Соғыстың басында ол моторландырылған дивизия болды. 1940 жылдың маусымында жаяу әскер дивизиясына айналды және 21 қараша 1940 жылы 47-ші (Лондон) жаяу әскер дивизиясы болып қайта аталды. 1941 жылдың желтоқсанында ол төменгі штаттық дивизияға айналды. Ол 31 тамыз 1944 жылы таратылды және 1 қыркүйекте 47-ші жаяу әскер (резерв) дивизиясы болып қайта құрылды, оқу құралы.3-ші жаяу әскер дивизиясыЖ/ҚҰлыбритания, Франция, Бельгия, Нидерланды, ГерманияФранция шайқасы, Нормандия, Парижден Рейнге шабуыл, Германияға батыс одақты әскерлерінің шабуылыКәсіби армияДивизия Германияда соғысты аяқтады.4-ші жаяу әскер дивизиясыЖ/ҚҰлыбритания, Франция, Бельгия, Тунис, Египет, Италия, ГрецияФранция шайқасы, Тунис шайқасы, Италия шайқасы, Грек азамат соғысыКәсіби армияДивизияның бірінші белгісі көрсетілген. Дивизия Грецияда соғысты аяқтады.5-ші жаяу әскер дивизиясыЖ/ҚҰлыбритания, Франция, Бельгия, Британдық Үндістан, Ирак, Иран, Сирия, Египет, Италия, Палестина, ГерманияФранция шайқасы, Сицилияға одақты әскерлерінің шабуылы, Италия шайқасы, Германияға батыс одақты әскерлерінің шабуылыКәсіби армия...