Кіріспе

Британ армиясының барлау және рейдтік бөлімі, бірақ күштерді екі есеге арттыру жаңа ауыр бөлім құруға мүмкіндік берді. 1940 жылдың қараша айында LRP атауы "Long Range Desert Group" (LRDG) деп өзгертілді. Көбінесе гвардиялық бригадалар мен йоманри полктерінен келген британдық еріктілер өздерінің жеке патрульдеріне енгізілді.

Патрульдер

Ұзақ қашықтыққа жүретін патруль Багнольд басшылығымен 15 адамнан тұрды. Үш бөлімше болды: капитан Дональд Гэвин Стил басқаратын «R» патрулі, капитан Патрик Клейтон басқаратын «T» патрулі және капитан Эдвард «Тедди» Сесил Митфорд басқаратын «W» патрулі. «T» және «W» патрульдері жауынгерлік бөлімшелер болса, «R» патрулі қолдау бөлімшесі ретінде көзделген. 1940 жылдың қараша айында LRP қайта ұйымдастырылып, Ұзақ қашықтыққа жүретін шөл далалық тобы (Long Range Desert Group) деп атау өзгертілді. Ол алты патрульге дейін кеңейтілді: «T», «W» және «R» патрульдеріне «G», «S» және «Y» патрульдері қосылды. Әрбір патруль бір полк тобына жатуы тиіс болды, бірақ тек Гвардиялық бригадасы мен Йоманри полктері өздерінің «G» және «Y» патрульдерін құрды. «Y» патрулінің сарбаздары капитан П.Д.МакКрейттің басшылығымен Ноттингемшир Йоманриінен, сондай-ақ Корольдік Нортумберленд фузилерлерінен және Аргилл мен Сазерленд Хайлендерлерінен қосымша сарбаздардан алынды. 1940 жылдың желтоқсанында «W» патрулі таратылды және оның құрамы «R» және «T» патрульдерін толықтыруға жұмсалды. 1941 жылдың маусымына қарай LRDG екі эскадрильяға қайта ұйымдастырылды: «S», «T» және «R» патрульдерімен Жаңа Зеландия және Родезия «A» эскадрильясы, және «G», «H» және «Y» патрульдерімен «B» эскадрильясы. Бас штаб, байланыс, барлау және жеңіл жөндеу бөлімдері де болды. Бастапқыда төрт 6 тонналық Marmon Herrington жүк көлігімен жабдықталған ауыр бөлім, 1942 жылдың шілдесінен бастап патруль командирі мен патруль сержанты үшін Willys джиптері беріле бастады. Тағы бір қолданылған Vickers пулеметі – ауыр Vickers .50 пулеметі, ол көліктің артқы бөлігіне орнатылатын. Барлық көліктер кем дегенде бір қарумен жабдықталған; әр көлікте алтыдан сегіз қару орнатуға арналған орын болған, бірақ көбінесе олардың екеуі немесе үшеуі ғана қолданылатын. Армиядан берілген қару-жарақпен толықтырылған LRDG Корольдік әуе күшінен (RAF) артық қалған ұшақ пулеметтерін алды, олардың атыс жылдамдығы жоғары болғандықтан сатып алынды. Олардың арасында ең көп қолданылған Vickers K пулеметі, кейде жұптап орнатылатын. 1941 жылдың ортасынан бастап LRDG RAF қорынан .303 Browning Mk II пулеметтерін алды, сонымен қатар жұптап орнатылып, минутына 2400 оқтың біріктірілген атыс жылдамдығына ие болды. 1942 жылдың наурыз айында жаңа көліктер берілгенде, олардың бірнешеуі 20 мм-лік Breda Model 35 пулеметтерін тасымалдауға бейімделді, олар Bofors 37 мм пулеметін алмастырды, ал әрбір жарты патруль бір Breda «Gun truck» көлігімен жабдықталды. 1942 жылдың қыркүйегінде .50 Browning AN/M2 ауыр пулеметі Vickers пулеметтерінің екі калибрін де және Boys танкіге қарсы мылтығын алмастыра бастады. LRDG сарбаздары стандартты британдық Екінші дүниежүзілік соғыстың жеңіл қаруларын, қысқа ұңғылы Lee–Enfield (SMLE) No.1 Mk III* мылтығын негізгі мылтық ретінде қолданды. (4 Mk I үлгісі 1942 жылдың көктеміне дейін пайдалануға енгізілмеген және LRDG шөлде оны сирек немесе ешқашан қолданбаған). Әртүрлі қол гранаталары қолданылды: Миллс бомбасы, No. 68 танкіге қарсы гранатасы және No. 69 гранатасы. Әрбір жүк көлігі Lee–Enfield EY мылтығының қосымша құрылғысымен, No. 36M Миллс гранатасын атуға арналған ұңғымен жабдықталған. LRDG сонымен қатар жер миналарын орнатты, ең көп таралғаны Mk 2 минасы болды. Басқа да жарылғыш заттар, Леуес бомбалары, Нобель 808 қолданылып жасалған арнайы қару, ұшақтар мен басқа да нысаналарды жою үшін қолданылды, ал жау машиналарын жою үшін жабысқақ бомбалар қолданылды. Төңкерілген неміс және итальяндық жеңіл қарулары пайдаланылды, оның ішінде Beretta M 1934, Luger P08 және Walther P38 тапаншалары. Неміс MP40 автоматтары, MG34, MG42 және итальяндық Breda M37 және Breda M38 пулеметтері қолданылды.

Байланыс

LRP-де радио операторлардың көпшілігі Жаңа Зеландиялықтар болды, бірақ LRDG радио операторларының барлығы Корольдік сигнал корпусынан шыққандар еді. Бұл адамдар байланыс ісінде білікті болғандықтан, өз жабдықтарын сыртқы көмексіз жөндеуге және күтіп ұстауға қабілетті еді. Тек үш рет ғана бұзылған радио патрульдің штабпен байланыс орнатуына кедергі келтірді. LRDG-нің барлық патрульдері бір көлікке No. 11 сымсыз жинағы және әскери емес Philips 635 үлгісіндегі қабылдағышпен жабдықталған. No. 11 жинағы танктерде пайдалану үшін жасалған және беріліс және қабылдау тізбектеріне ие болған; Корольдік сигнал корпусы No. 11 жинағын 6 футтық (2 м) немесе 9 футтық (3 м) антенналарды пайдалана отырып, 3 мильдік (5 км) және 20 мильдік (32 км) арақашықтықта хабар тарату және қабылдау үшін қолдануды жоспарлаған. No. 11 жинағына қуат беру үшін радио көліктерінде қосымша батареялар тасымалдануы керек еді. #tag:ref Кейде Philips радиосы BBC радиосын немесе Lili Marleen сияқты музыка тыңдау үшін қолданылатын. LRDG 11 көліктен тұратын патрульдерге ұйымдастырылғанда, бұл патруль әрпін ақ түспен көрсетілген көк жалау арқылы қарапайымдастырылды; кейінгі жартылай патрульдер кейде жай ғана жасыл жалауды қолданды. Егер жоспарланған бағыттан ауысу қажет болса немесе жаудың шабуылы болған жағдайда, патрульдің қозғалысы көк және ақ сигнал жалауларын пайдаланатын қарапайым семафорлық жалау жүйесімен басқарылды. #tag:ref Кейбір типтік сигналдар: «Жау көрінді» – тікке көтерілген жалау, және «Тараңдар» – жоғары-төмен желбіретілген екі көлденең жалау. Әрбір патрульде әрқашан екінші жүк көлігінде отыратын навигатор болды. Ол теодолитпен және жұлдызды байқауларды белгілеуге және карталарды жасауға арналған астрономиялық позиция кестелерімен жабдықталған. Сағаттар күн сайын кешке GMT уақыты бойынша тексеріліп, реттелді.

Тарих

1940-1943 жылдар аралығында LRDG-нің Батыс шөл деп аталатын операциялар аймағы Жерорта теңізінен оңтүстікке қарай Тибести және Джебель Увеинат тауларына дейін шамамен 1497 км (930 миль) және шығыстағы Нил аңғарынан батыстағы Тунис пен Алжир тауларына дейін шамамен 1931 км (1200 миль) созылды. Асфальтталған жолдар болған жоқ, тек шағын жолдар мен бағыттар ғана аймақты кесіп өтетін. Күндізгі температура мұзды теңдестіре алатын, ал түнгі температура нөлден төмен түсе алатын. Аймақтағы жалғыз су көзі – бірнеше шағын оазистер, олардың ішінде ғана өсімдіктер өседі. Капитан Клейтон басқаратын "Т" патрулі Куфра мен Увеинат арасындағы басты маршрутты барлап, содан кейін "W" патрулімен кездесу үшін оңтүстіске қарай бағытталды. Екі бөлімше де екі итальяндық жүк көлігі мен ресми хат-хабарларды қолға түсіргеннен кейін базаға оралды. Итальяндықтардың бұл шабуылдарға жауабы – майдандық күштерін азайту және аймақты гарнизонмен қамтамасыз ету үшін күштер санын қыркүйектегі 2900 адамнан 1940 жылдың қарашасына қарай 5500 адамға дейін арттыру болды. 1940 жылдың 27 желтоқсанында "G" және "T" патрульдері Каирден шығып, шөлді кесіп, Куфраның солтүстік-батысына жетті. Олар келген кезде Чадтағы Бос француз күштерінің өкілдерімен кездесіп, 11 қаңтарда Мурзук қаласындағы итальяндық бекінісіне бірлескен шабуыл жасады. Екі сағаттық шайқастан кейін бекініс итальяндықтардың бақылауында қалды, бірақ оған жақын орналасқан әуежай қиратылды. Содан кейін бөлімшелер Зуардағы Бос француз бекетіне қарай оңтүстікке шегінді. 31 қаңтарда оларды LRDG-ге ұқсас итальяндық "Compagnia Autosahariana di Cufra" бөлімі Гебель Шериф аңғарында тоқтатып алды. LRDG бір адамын жоғалтып, үш адамын, соның ішінде майор Клейтонды тұтқынға алды, сондай-ақ шайқас кезінде үш жүк көлігін жойды. Итальяндықтардың жоғалтулары – бес қаза тапқан және үш жараланған, ал бір жүк көлігі тасталып кетті. LRDG-нің төрт мүшесі он күн ішінде 322 км (200 миль) қашықтықты азық-түліксіз және тек екі галлон сумен қана қауіпсіз жерге жетті. Патруль 9 ақпанда Мысырға оралды; олар шамамен 7242 км (4500 миль) жол жүріп, алты жүк көлігін жоғалтты, төртеуі жаудың әрекетінен, ал екеуі техникалық бұзылулар салдарынан. Бір көліктің артқы осі сынып қалғандықтан, оны жөндеуге дейін шамамен 1448 км (900 миль) сүйреп әкелуге тура келді. Барлығы үш адам қаза тауып, үш адам тұтқынға алынды. Майор Клейтон Ең батыл қызмет орденімен марапатталды. "Компас" операциясы итальяндықтарды Киренаикадан ығыстырғаннан кейін LRDG-ні Каирден Куфраға (Ливияның Оңтүстік-Шығысы) көшіру туралы шешім қабылданды. Сонымен қатар, LRDG "Y" және "S" патрульдерімен толықтырылды. LRDG-нің әуе байланысы майор Гай Ленокс Прендергаст Куфраны басып алған кезде құрылды. Ұшақтың барлау, байланыс, жараланғандарды эвакуациялау және Каирдегі Бас штабқа ұшу үшін маңызды екенін түсінген ол ұзақ қашықтыққа арналған жанармай бактерілерімен жабдықталған екі "Waco" ұшағын жасады. Прендергаст өзінің бірін, сержант Р. Ф. Т. Баркер екіншісін басқарды. 1941 жылдың тамызында Багнольд Каирдегі Бас штабқа тағайындалғаннан кейін Прендергастқа LRDG басшылығы тапсырылды. 24 қарашада "Крусейдер" операциясын қолдау мақсатында LRDG-ге осьтік күштердің тыл аймақтарына шабуыл жасау бұйрығы берілді. Бұрыннан-ақ патрульде жүрген "Y1" және "Y2" патрульдері Мечили, Дерна және Газала аймақтарындағы нысаналарға шабуыл жасады. "Y1" көлік паркінде 15 көлікті зақымдады, ал "Y2" шағын бекіністі және шамамен 20 итальяндықты басып алды. "S2" және "R2" патрульдері Бенгази, Барсе және Марава аймақтарындағы нысаналарға шабуыл жасап, тоғыз көлікке тұзақ қойды. "G1" және "G2" патрульдері Агедабия маңындағы басты жолға тағайындалды, онда "G1" жол қозғалысына екі рет шабуыл жасап, бірнеше көлікке оқ атты. Осьтік күштер Киренаикадан шегінгеннен кейін LRDG Джало оазисіне, Аждабиядан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 225 км қашықтықта орналасқан базаға көшті.

Жол күзетi

LRDG Сивада орналасқан кезде олар Via Balbia (Триполи мен Бенгази арасындағы жол) бойындағы «Жол күзеті» деп аталатын іс-шараға қатысты. Жол күзетінің орны Мраморлық арка ескерткішінен шамамен 8 шақырым жерде болды. Жол күзетшілері жолдан 3,2 шақырымдай қашықтықта тоқтап, жүк көліктерін маскировкалық торлармен, жергілікті өсімдіктермен және құммен жабатын. Күн сайын таң атпай екі адам жолдан шамамен 3,2 шақырым қашықтықтағы жақсы маскировкаланған позицияға иеленетін. Күндіз олар барлық көліктер мен әскерлердің қозғалысын тіркеп алатын, ал түнде жолдан шамамен 1,6 шақырымға жақындап, дыбысы мен сылуэті бойынша қандай көліктер өтіп бара жатқанын анықтауға тырысатын. Таң атқанда олардың орнын сол күні жол күзетін жалғастыратын басқа екі адам ауыстыратын. LRDG жол күзетінде ешқандай адам мен көліктерді жоғалтпады, бірақ олар бірнеше қауіпті жағдайларға тап болды. 21 наурызда «R1» патрулі 27 көлік пен 200-ге жуық адамнан тұратын конвоймен қоршалып алынды, олар күзетшілер мен көліктері арасында түнеуге тоқтады. Жол 1942 жылдың 2 наурызынан 21 шілдесіне дейін тәулік бойы үнемі бақылауда болды. Газала шайқасы мен Тобруктың түсуінен кейін 28 маусымда LRDG Сивадан шығуға мәжбүр болды. «А» эскадрильясы жабдықтау үшін Каирге көшті, содан кейін Куфраға оралды, ал «Б» эскадрильясы Файюмға орналасты.

Барсе

Сегізінші армия Эль-Аламейн желісін ұстап тұрғаннан кейін, Остің жабдықтау жолдарына және Бенгази мен Тобрук порттарына шабуыл жасау жоспарлары ұсынылды. 1942 жылдың қыркүйегінде британдық коммандостар Тобрукқа құрлық және теңізден шабуыл жасады (Келісім операциясы). SAS Бенгазиге шабуыл жасады (Бигамия операциясы), ал Судан қорғаныс күштері Жало оазисін басып алды (Никет операциясы). Ресми итальян деректері бойынша 16 ұшақ жойылды және жетісі зақымдалды. 1942 жылдың 30 қыркүйегінде LRDG 8-ші армияның бағынышынан шығып, GHQ Middle East-тің тікелей бағынысына өтті. Солтүстік Африкадағы LRDG-нің соңғы операциясы Тунис территориясында Марет шабуылы кезінде болды, онда олар 1943 жылдың наурыз айында 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясын Марет желісінің айналасымен жүргізді.

1943 жылдан кейінгі операциялар

1943 жылғы мамыр айында LRDG тау соғысына қайта даярлау үшін Ливанға жіберілді. Бірақ, 1943 жылы Италияның қару тоқтатуынан кейін, олар Додеканез аралдарының бірі – Лерос аралына, қалыпты жаяу әскер ретінде жіберілді. Кейін олар Лерос шайқасына қатысты, онда командир Джон Ричард Исонсмит қаза тауып, оның орнына Дэвид Ллойд Оуэн келді. Шайқас аяқталғаннан кейін соңғы жаңа зеландиялықтар – екі офицер және шамамен 46 сарбаз LRDG құрамынан шығарылып, өз бөлімдеріне қайтарылды. 1943 жылғы желтоқсанда LRDG сегіз патрульден тұратын екі эскадрильяға қайта ұйымдастырылды. Әрбір патрульде бір офицер және 10 қатарлы әскер болды. Майор Моир Стормонт Дарлинг британдық эскадрильяға, ал майор Кеннет Генри Лазарус – Родезия эскадрильясына командир болып тағайындалды. Содан кейін патрульдер Римнің солтүстігіне парашютпен түсіріліп, неміс әскерлерінің қозғалысы туралы ақпарат жинады, сондай-ақ Далмация аралдары мен Корфуға шабуылдар жасады. 1944 жылғы тамызда британдық эскадрильяның патрульдері Югославияға парашютпен түсірілді. Бір патруль үлкен теміржол көпірінің 12 метрлік екі бөлігін қиратып, неміс әскерлерінің және жабдықтарының қозғалысын кең ауқымда бұзды. 1944 жылғы қыркүйекте командир подполковник Оуэн және 36 сарбаздан тұратын топ Албанияға парашютпен түсірілді. Олардың міндеті – немістердің шегінуін қадағалап, албандық қарсылық топтарына оларға шабуыл жасауға көмектесу болды. 1944 жылғы қазанда екі британдық эскадрильяның патрульдері Грекияның Флорина аймағына парашютпен түсірілді. Олар шегініп келе жатқан немістердің жүрген жолын миналап, үш көлікті жойды және жолды тосқаулады. Жағалай конвойға жақын төбеден оқ атып, конвойдың қалған бөлігін жою үшін RAF ұшақтарын бағыттады.

Мұра

Ұзақ қашықтықтағы шөл тобы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін таратылды. Бүгінде британдық армияда осыған ұқсас бөлімшелер – Арнайы әуе күштерінің (SAS) мобильдік тобы. Арнайы әуе күштерінің әрбір әскери эскадрильясында мобильдік тобы бар. LRDG сияқты, олар да көлік құралдарын пайдалануда мамандар, көліктерінің кез келген ақауын жою үшін жоғары деңгейдегі автомеханикалық білімге ие және шөлдегі соғыс өнерінде сарапшылар. Ұзақ қашықтықтағы шөл тобы – Арнайы әуе күштері қауымдастығының Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі өкілдік еткен бөлімшелерінің бірі. Соғыс жылдарындағы басқа бөлімшелерге SAS полктері, Арнайы шабуыл жасағы, Арнайы қайық қызметі (соғыс уақыты), Фантомдық сигнал жасағы, Шабуыл жасағын қолдау жасағы және грек қасиетті жасағы кіреді. Жаңа Зеландия армиясы Папакура әскери лагеріндегі Жаңа Зеландияның Арнайы әуе күштері казармасында LRDG-ге арналған тұрақты ескерткіш орнатты. 2009 жылдың 7 тамызында LRDG-де қызмет еткен әрбір жаңазеландиялық әскери қызметкер туралы мәліметтері бар екі құрмет тақтасы ашылды. LRDG-нің Chevrolet WB жүк көлігінің бірі Лондондағы Императорлық соғыс мұражайында көрсетілуде. Ол 1983 жылы Ливия шөлінен табылғаннан кейін, сол кезде зейнеткер генерал-майор және қауымдастықтың төрағасы болған Дэвид Ллойд Оуэн арқылы LRDG қауымдастығы мұражайға тапсырды. Ол табылған күйінде сақталған, тот басқан, бірақ көбінесе толыққанды. 2022 жылдың қазіргі күніне дейін топтың тірі қалған жалғыз мүшесі – Джек Манн.

Танымал мәдениет

Құм теңізі (1958). Эль-Аламейннің екінші шайқасының қарсаңында жау тылында L.R.D.G. патрульдік миссиясын бейнелейтін фильм. "Жынды ойна" (1969). Л.Р.Д.Г. қызметіне негізделген фильм, Африка корпусының нысанына жасалған жау тылындағы шабуылды көрсетеді. Gli scorpioni del deserto (1969–92). Хьюго Пратт және басқалардың комикс сериясы. Ромелді өлтіру (2008). Стивен Прессфилдтің L.R.D.G. қызметін бейнелейтін тарихи көркем романы. Ливияда жоғалған – Ұзақ қашықтықтағы шөл тобын іздеу (2009). 1941 жылы Ливияның оңтүстігіндегі Гебель-Шерифте тасталып қалған үш L.R.D.G. жүк көлігінің тарихын баяндайтын теледокументалды фильм. Фильмде L.R.D.G.-нің әрекеттерінен архивтік кадрлар бар. Алғаш рет 2009 жылдың 25 сәуірінде ANZAC күні Жаңа Зеландия телеарнасында көрсетілді. SAS: Rogue Heroes (2022). Британдық тарихи драмалық телесериал. "Қайсар: Солтүстік Африка" (2020). Солтүстік Африкадағы тарихи шайқастарды, L.R.D.G. мен Италия арасындағы кескілесті бейнелейтін үстел ойыны.