Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз мемлекет қайраткері (1619–1683) оның ұлы
French statesman (1619–1683)
his son
Жан Батист Колбер (ʒɑ̃. ba. tist kɔl. bɛʁ; 29 тамыз 1619 – 6 қыркүйек 1683) – француз мемлекет қайраткері, 1661 жылдан 1683 жылы қайтыс болғанға дейін король Людовик XIV билігі кезінде мемлекеттік хатшы қызметін атқарған. Оның елдің саясатын және нарықтарын ұйымдастыруға жасаған ұзақ мерзімді әсері, Колбертизм деп аталатын, көбінесе меркантилизмнің бір түрі ретінде сипатталатын доктрина, оған «Ұлы Колбер» (lə ɡʁɑ̃ kɔl. bɛʁ) деген лақап атын әкелді. Реймс қаласында туған ол 1661 жылдың 4 мамырында Қаржы интенданты болып тағайындалды. Николас Фуке ұрлық жасағаны үшін тұтқындалғаннан кейін, Колбер жаңадан құрылған Қаржының бас бақылаушысы лауазымын иеленді, бұл оқиға Қаржы министрі лауазымын жоюға әкелді. Ол тарифтерді көтеру және ірі мемлекеттік жобаларды қолдау арқылы ішкі экономиканы дамыту үшін жұмыс істеді, сондай-ақ француз Шығыс Үндістан компаниясының шетелдік нарықтарға қол жеткізуін қамтамасыз етті, осылайша олар кофе, мақта, бояуға арналған ағаш, жүн, бұрыш және қант ала алды. Ол сауда балансын жақсарту және колониялық иеліктерді кеңейту үшін күш салды. Колонияларда құлдық болғандықтан, 1682 жылы Колбер 1683 жылы қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң «Қара кодекс» (Code Noir) болып табылатын жобаны бастауды тапсырды. Сонымен қатар, ол 1669 жылы Францияның сауда флотын (marine marchande) құрды және Әскери-теңіз флотының мемлекеттік хатшысы болды. Оның тиімді нарықтық реформаларының бірі – 1665 жылы венециялық әйнекті импорттауды алмастыру мақсатымен «Manufacture royale de glaces de miroirs» зауытын құру болды, ал 1672 жылы ұлттық әйнек өндірісі қалыпқа келгеннен кейін импортқа тыйым салынды. Францияда фламанд мата өндірісінің техникалық біліктілігін қолдау үшін ол Гобелендерде патшалық гобелендерді жасау жұмыстарын құрды және Боведегі жұмыстарды қолдады. Ол гильдияларды реттеу үшін 150-ден астам жарлық шығарды. Ғылым академиясы 1666 жылы оның ұсынысы бойынша құрылды; ол 1 наурыздан 1667 жылға дейін Франция академиясының мүшесі болды, онда ол 24-орынды иеленді, кейін оған Жан де Лафонтен сайланды. Оның ұлы Жан Батист Колбер, Сеньелей маркізі (1651–1690), оны Әскери-теңіз министрі қызметінен алмастырды.
Jean Baptiste Colbert (ʒɑ̃. ba. tist kɔl. bɛʁ; 29 August 1619 – 6 September 1683) was a French statesman who served as First Minister of State from 1661 until his death in 1683 under the rule of King Louis XIV. His lasting impact on the organization of the country's politics and markets, known as Colbertism, a doctrine often characterized as a variant of mercantilism, earned him the nickname le Grand Colbert (lə ɡʁɑ̃ kɔl. bɛʁ; "the Great Colbert"). A native of Reims, he was appointed Intendant of Finances on 4 May 1661. Colbert took over as Controller General of Finances, a newly created position, in the aftermath of the arrest of Nicolas Fouquet for embezzlement, an event that led to the abolishment of the office of Superintendent of Finances. He worked to develop the domestic economy by raising tariffs and encouraging major public works projects, as well as to ensure that the French East India Company had access to foreign markets, so that they could always obtain coffee, cotton, dyewoods, fur, pepper, and sugar. He acted to create a favorable balance of trade and increase colonial holdings. As there was slavery in the colonies, in 1682, Colbert commissioned the beginning of a project that would become the Code Noir two years after his death in 1683. In addition, he founded France's merchant navy (marine marchande), becoming Secretary of State of the Navy in 1669. His effective market reforms included the foundation of the Manufacture royale de glaces de miroirs in 1665 to supplant the importation of Venetian glass, which was forbidden in 1672 as soon as the national glass manufacturing industry was on sound footing. Also encouraging the technical expertise of Flemish cloth manufacturing in France, he founded royal tapestry works at Gobelins and supported those at Beauvais. He issued more than 150 edicts to regulate the guilds. The Académie des sciences was founded in 1666 at his suggestion; he was a member of the Académie française from 1 March 1667 to his death, where he occupied the 24th seat, to which Jean de La Fontaine was later elected. His son Jean Baptiste Colbert, Marquis de Seignelay (1651–1690), succeeded him as Navy Secretary.
Ерте өмір
Колберттің әкесі мен атасы оның туған жері Реймс қаласында (Франция) саудагерлер болған. Ол өзінің шотланд тегінен екенін айтқан. Оның жастық шағын иезуит колледжінде өткізгені, париждік банкирде жұмыс істегені және Жан Шапеленнің әкесіне қызмет еткені туралы кең таралған (бірақ расталмаған) сенім бар. 20 жасқа толғанға дейін Колберт соғыс кеңсесінде қызмет еткен, бұл лауазым әдетте оның туысының соғыс министрі Мишель ле Теллиердің қарындасымен үйленуімен байланысты. Колбер біраз уақыт әскер инспекторы болып жұмыс істеді, соңында Ле Теллиердің жеке хатшысы болды. 1647 жылы Колберт белгісіз жолмен Пюссорттың туысының тәркіленген мүлкін иеленді. 1648 жылы ол әйелі Мари Шарронмен бірге белгісіз көзден 40 000 крона алды; ал 1649 жылы Колберт мемлекеттік кеңесші, яғни саяси министр болды. 1657 жылы ол Сейнле баронын сатып алды.
Colbert's father and grandfather were merchants in his birthplace of Reims, France. He claimed to have Scottish ancestry. A widespread (but unconfirmed) belief exists that he spent his early youth at a Jesuit college, working for a Parisian banker; as well as working for the father of Jean Chapelain. Before the age of 20, Colbert had a post in the war office, a position generally attributed to the marriage of an uncle to the sister of Secretary of War Michel le Tellier. Colbert spent some time as an inspector of troops, eventually becoming the personal secretary of Le Tellier. In 1647, through unknown means, Colbert acquired the confiscated goods of an uncle, Pussort. In 1648, he and his wife Marie Charron, received 40,000 crowns from an unknown source; and in 1649 Colbert became the councilor of state, i. e. a political minister. In 1657, he purchased the Barony of Seignelay.
Билікке көтерілу
Колберді король Луи XIV-ке Мазарин ұсынған. Кардинал Мазарин елден қуылған кезде Людовиктің Колберге деген сенімі күшейді. 1652 жылы Колберден кардиналдың ісін басқару сұралады. Бұл жаңа жауапкершілік Колбертті соғыс комиссары қызметінен бөліп тастады. Колберт Мазариннің идеяларын қабылдамаса да, кардиналдың мүддесін талмай қорғады. Колберттің салық реформасына жасаған алғашқы әрекеті Мазаринге жолданған мемуар түрінде болды, онда халық төлеген салықтардың жартысынан да азы патшаға жететіні көрсетілді. Сондай-ақ, онда Николя Фукеге шабуыл жасалды. Фукедің тыңшысы, Париж пошта бастығы, хатты оқып, дауға себеп болды, оны Мазарин басуға тырысты. 1661 жылы Мазарин қайтыс болды, ал Колберт Мазариннің жасырын байлығының орнын ашу арқылы "патшаның құрметіне ие болды". 1664 жылдың қаңтарында Колберт ғимараттарды басқарушы болып тағайындалды; 1665 жылы ол қаржының бас контролері болды; 1669 жылы ол теңіз күштерінің мемлекеттік хатшысы болды; сонымен қатар сауда, колониялар және сарай министрі лауазымдарын иеленді. Қысқасы, Колберт соғыс министрлігінен басқа барлық салаларда билікке ие болды. Оның барлық күш-жігері үлкен қаржылық және фискалдық реформаға жұмсалды. Тек ақсүйектер ғана емес, заң бойынша босатылуға құқығы жоқ көптеген адамдар да салық төлемеді, ал ауылдық кедейлердің үлесіне салық жүгі зор түсті. Жасырау король Луи XIV-нің қолдауымен Колберт патшалық қазынаны тонаушы деп айыпталған ең ірі қылмыскер, суперинтендант Николя Фукеге қарсы алғашқы соққыны берді. Фукедің құлауы Колберттің өркендеуіне кепілдік берді.
Colbert was recommended to King Louis XIV by Mazarin. While Cardinal Mazarin was in exile, Louis's trust in Colbert grew. In 1652 Colbert was asked to manage the affairs of the Cardinal while he was away. This new responsibility would detach Colbert from his other responsibility as commissaire des guerres. Although Colbert was not a supporter of Mazarin in principle, he would defend the cardinal's interests with unflagging devotion. Colbert's earliest recorded attempt at tax reform came in the form of a mémoire to Mazarin, showing that less than half of the taxes paid by the people reached the King. The paper also contained an attack on Nicolas Fouquet. The postmaster of Paris, a spy of Fouquet's, read the letter, leading to a dispute which Mazarin attempted to suppress. In 1661, Mazarin died and Colbert "made sure of the King's favor" by revealing the location of some of Mazarin's hidden wealth. In January 1664 Colbert became the Superintendent of buildings; in 1665 he became Controller General of Finances; in 1669, he became Secretary of State of the Navy; he also gained appointments as minister of commerce, of the colonies, and of the palace. In short, Colbert acquired power in every department except that of war. A great financial and fiscal reform now claimed all his energies. Not only the nobility, but many others who had no legal claim to exemption, paid no taxes; the bulk of the burden fell on the rural poor. Supported by the young king Louis XIV, Colbert aimed the first blow at the man accused of being the greatest of the royal embezzlers, the superintendent Nicolas Fouquet. Fouquet's fall secured Colbert's own advancement.
Экономикалық реформа
Суперинтендант лауазымы және оған бағынышты көптеген басқа лауазымдар жойылғаннан кейін Франция қаржысын басқару корольдік кеңеске тиді. Егемен оның президенті қызметін атқарды, бірақ Колберт, алғашқы төрт жыл бойы тек әкімші болса да, кеңестің басты тұлғасы ретінде әрекет етті, өйткені ол корольдің құрметі мен сеніміне ие болды. Оның қызметін атқарудағы қатыгездігі қауіпті үрдіс тудыруы мүмкін, бірақ кеңес жеке мүдделерге бағынуға құқылы емес еді, сондықтан оған қажетті көрінді. Осы саясатты іске асыру әдісі 1669 жылғы орман шаруашылығы туралы жарлықты дайындау және күшіне енгізу кезінде ерекше көзге түсті. Кінәлі лауазымды тұлғаларды қатаң жазалағаннан кейін, ол үкіметтің адалсыз кредиторларына назар аударды. Оның осы салада қарапайым тәсілі болды: ол кейбір мемлекеттік қарыздарды мойындамады және басқаларының пайыздық сыйымдылығын төмендетті. Сыйымдылықты төмендету туралы бастапқы шешімді ол өзі қабылдады, бірақ соңында мемлекетке қарсы барлық талаптарды тексеру үшін құрылған кеңес қабылдады. Әртүрлі топтар арасында салық салуда теңдік орнатуға жасаған тыңайыстары одан да қиындықтарға ұшырады. Жеңілдік алғандардың санын қысқарту мүмкін болмады, бірақ Колберт бос талаптарға қатаң қарсылық көрсетті және жеңілдік алғандардан жасырылмайтын қосымша салықтарды арттыру арқылы тікелей салықты жеңілдетті. Сонымен қатар, ол салық жинау жүйесін жақсартуға кірісті. Колберттің тынымсыз еңбегі мен ұқыптылығы оны құрметті министр етті. Ол француз өндірісінің жағдайын жақсарту және экономиканы банкроттықтан құтқару арқасында беделге ие болды. Дегенмен, барлық күш-жігеріне қарамастан, Франция корольдің соғыстарға шамадан тыс жұмсаған қаржысының салдарынан күйзеліске ұшырады.
After the abolition of the office of superintendent and of many other offices dependent upon it, control of France's finances fell to a royal council. The sovereign functioned as its president, but Colbert, though only an intendant for the first four years, operated as its ruling spirit, enjoying as he did king's favor and confidence. His ruthlessness in the execution of his functions may have set a dangerous precedent, but it probably struck him necessary in that the council could not defer to individual interests. This way of administering his policies was particularly in evidence in his preparation and enforcement of his forestry ordinance of 1669. When he had severely punished guilty officials, he turned his attention to the government's fraudulent creditors. Here he had a simple way of operating. He repudiated some of the public loans and reduced the interest rate on others. The amount of the reduction was initially his own decision but ultimately that of a council he established to examine all claims against the state. Much more serious difficulties met his attempts to introduce equality in taxation among the various classes. Cutting back the number of the privileged proved impossible, but Colbert firmly resisted false claims for exemption and lightened direct taxation by increasing indirect taxes, from which the privileged could not escape. At the same time, he undertook improvements to the way taxes were collected. Colbert's relentless hard work and thrift made him an esteemed minister. He achieved a reputation for improving the state of French manufacturing and bringing the economy back from the brink of bankruptcy. Nevertheless, despite his best efforts, France grew increasingly impoverished because of the King's excessive spending on wars.
Экономикалық теория
Үкімет жұмысына белгілі бір тәртіп пен үнемділік енгізген соң, Колбер сауда арқылы елді байытуды ұсынды. Колберттің басшылық саясаты арқасында Франция түрлі салаларда өндірістік кәсіпорындарды дамытты. Билік жаңа өндірістер құрды, өнертапқыштарды қорғады, шетелдік жұмысшыларды шақырды және француз жұмысшыларының елден кетуіне тыйым салды. Француз тауарларының шетелдік нарықтардағы беделін сақтау және отандық тұтынушыға кепілдік беру мақсатында Колбер әр тауардың сапасы мен мөлшерін заңмен бекітті, ережелерді бұзушыларды жария түрде көрсету және тауарларды жою арқылы жазалады, ал үшінші рет бұзған жағдайда – жазалау орынына (pillory) қойды. Колбер тұтынушыларға қажет болуы мүмкін кейбір тауарлардың өндірісін тоқтатты, сондай-ақ коммерциялық кәсіпорындарға қатаң бақылау орнатты, бұл жақсартуларға кедергі келтіруі мүмкін. Колберттің басқа да жоспарлары кем мінсіз айыптамаға ұшырамады. Ол корпоративтік жүйенің берік тірегі болғандықтан, әрбір сала белгілі бір жеңілдік алған буржуазияның қолында қалды, ал төменгі топтар үшін өркендеу мүмкіндіктері шектелді. Дегенмен, ол ішкі сауданың мүдделерін естігендіктен, провинциялар арасындағы тауар тасымалына салынатын баж салығын толығымен жоя алмаса да, оларды теңестіруге провинцияларды ынталандыруға тырысты. Франция саудасын біріктіруге бағытталған саясатқа қарамастан, провинциялар арасындағы валюта айырбас курстары өзгеріссіз қалды. Оның үкіметі жолдар мен каналдарды жақсартты. Пьер Пол Рике (1604–1680) Колбертің қолдауымен Миди каналын жоспарлап, салдырды. Теңіз арқылы Левант, Сенегал, Гвинея және басқа да елдермен сауданы дамыту үшін Колбер компанияларға жеңілдіктер берді, бірақ атақты француздық Шығыс Үндістан компаниясы сияқты, олардың барлығы сәтсіз аяқталды.
Having introduced a measure of order and economy into the workings of the government, Colbert called for the enrichment of the country by means of commerce. Through Colbert's dirigiste policies, France fostered manufacturing enterprises in a wide variety of fields. The authorities established new industries, protected inventors, invited in workmen from foreign countries, and prohibited French workmen from emigrating. To maintain the character of French goods in foreign markets as well as to afford a guarantee to the domestic consumer, Colbert had the quality and quantity of each article fixed by law, punishing breaches of the regulations by public exposure of the delinquent and destruction of the goods concerned, and, on the third offense, by the pillory. Colbert prohibited the production of certain products that might have suited consumers, and the time consuming supervision he imposed on commercial enterprises may have acted as a hindrance to improvement. Other parts of Colbert's schemes have met with less equivocal condemnation. By his firm maintenance of the corporation system, each industry remained in the hands of certain privileged bourgeois; while the lower classes found opportunities of advancement closed. He did, however, wisely consult the interests of internal commerce. Unable to abolish the duties on the passage of goods from province to province, he did what he could to induce the provinces to equalize them. Currency exchange rates still remained between these provinces despite a policy focusing on the unification of French trade. His régime improved roads and canals. Pierre Paul Riquet (1604–1680) planned and constructed the Canal du Midi under Colbert's patronage. To encourage overseas trade with the Levant, Senegal, Guinea and other places, Colbert granted privileges to companies, but, like the noted French East India Company, all proved unsuccessful.
Өлім
Колберт өмірінің соңғы сағаттарына дейін тынымсыз еңбек етті. Жұмыс – оның діні еді; бірде ол ерте тұрып жұмыс істеудің, әлде кеш сағатқа дейін жұмыс істеудің қайсысы жақсырақ екенін ойлады. Ол ерте тұрып, кеш сағатқа дейін еңбек етудің ең оңтайлы комбинация екеніне келді. Өмірінің соңына қарай ол асқазан ауруларына ұшырады, бұл оған көптеген қиындықтар тудырды. Тамақтаны үшін тауық сорпасына маққан ылғал нан жеуге мәжбүр болды. 64 жасқа келгенде төсекке жатты және туған күнінен жеті күн өткен соң дүние салды. Оны қараған хирургтар оның бүйрегінде тас бар екенін анықтады. Оның зәр жолынан ірі тас табылды, бұл оның ауруының себебін түсіндірді.
Colbert worked incessantly hard until his final hours. Work was his religion; he once pondered whether it was better to rise early and work or retire very late and work. He concluded that rising early and retiring late would be the ideal combination. Towards the end of his life he suffered from stomach aches, which caused him much distress. He was reduced to eating moist bread dipped in chicken broth for his meals. By 64 he was bedridden and died seven days after his birthday. The surgeons who examined him found that he had been suffering from kidney stones. A huge stone was found in his urinary tract, which would explain his pain.
Дін
Кольбер патша мен папа арасындағы бос епископтықтарға қатысты патшалық құқықтар үшін болған күресте екінші дәрежелі рөл атқарды, және ол дін қызметкерлерінің байлығының бір бөлігін тартып алу туралы ұсынысқа көңіл білдірген сияқты. Ол бекерлікке деген жек көрушілігінен он жетіден астам мерекелерді тоқтатуға батылдық танытты, сондай-ақ діни және монахтық өмірге берілген адамдар санын кеміту үшін ант беру жасын ұлғайту жобасын жасады. Алғашқыда ол ереске араласуға құштар емес еді, себебі гугеноттардың (француз протестанттарының) коммерциялық құндылығын түсінді, олар саудагерлер қатарында кеңінен өкілдік еткен; бірақ патша Францияны толығымен Рим католиктеріне айналдыруға және Нант жарлығын жоюға шешім қабылдағанда, ол оның соңынан еріп, өзінің қарауындағыларды мүмкіндігінше дінге қайта оралуға ынталандырды.
Colbert played a subordinate role in the struggle between the king and the papacy as to the royal rights over vacant bishoprics, and he seems to have sympathised with the proposal that suggested seizing part of the wealth of the clergy. In his hatred of idleness he ventured to suppress no less than seventeen fêtes, and he had a project for reducing the number of persons devoted to clerical and monastic life, by increasing the age for taking the vows. He showed himself at first unwilling to interfere with heresy, for he realised the commercial value of the Huguenots (French Protestants), who were well represented among the merchant classes; but when the king resolved to make all France Roman Catholic and revoked the Edict of Nantes, he followed him and urged his subordinates to do all that they could to promote conversions.
Дәйексөздер
"Мемлекеттің ұлылығы мен күші тек қана және толығымен оның ішіндегі ақшаның көптігімен анықталады." "Салық салу өнері – қазды ең аз шылаулау арқылы ең көп қауырсын алу есебінен жүзеге асырылады."
"It is simply, and solely, the abundance of money within a state [which] makes the difference in its grandeur and power." "The art of taxation consists in so plucking the goose as to obtain the largest [number] of feathers with the least possible amount of hissing."