Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Массаның метрикалық бірлігі – массаның бірлігі.
Metric unit of mass
the unit of mass
Грамм (бастапқыда грамм; СИ бірлігінің символы g) – Халықаралық жүйедегі (СИ) килограмға тең мыңнан бір бөлік болатын масса бірлігі. 1795 жылы бастапқыда "метрдің жүзден бір бөлігінің кубына тең таза судың абсолюттік салмағы [1 см³], және мұздың балқу температурасында" деп анықталған, кейіннен анықтама температурасы (≈0 °C) судың ең жоғары тығыздығының температурасы – 4 °C-қа өзгертілді. 19 ғасырдың соңында килограмды негізгі бірлік, ал граммды туынды бірлік етуге ұмтылыс болды. 1960 жылы жаңа Халықаралық жүйе граммды килограмның мыңнан бір бөлігі деп анықтады (яғни, бір грамм 1e-3 тең). 2019 жылдан бастап килограммды Халықаралық салмақтар мен өлшемдер бюросы Планк тұрақтысының (h) бекітілген сандық мәні арқылы анықтайды.
The gram (originally gramme; SI unit symbol g) is a unit of mass in the International System of Units (SI) equal to one thousandth of a kilogram. Originally defined as of 1795 as "the absolute weight of a volume of pure water equal to the cube of the hundredth part of a metre [1 cm3], and at the temperature of melting ice", the defining temperature (≈0 °C) was later changed to 4 °C, the temperature of maximum density of water. By the late 19th century, there was an effort to make the base unit the kilogram and the gram a derived unit. In 1960, the new International System of Units defined a gram as one one thousandth of a kilogram (i. e., one gram is 1e 3). The kilogram, as of 2019, is defined by the International Bureau of Weights and Measures from the fixed numerical value of the Planck constant (h).
SI ресми символы
Халықаралық бірліктер жүйесінде (СИ) граммның мойындалған бірлік символы – сандық мәннен кейін бос орынмен жазылатын "g" болып табылады, мысалы, "640 g" ағылшын тілінде "640 граммды" білдіреді. СИ "gr" (дәндік бірліктің символы), "gm" ("g⋅m" - грамм метрдің СИ символы) немесе "Gm" (гигаметрдің СИ символы) сияқты аббревиатураларды қолдануға тыйым салады.
The only unit symbol for gram that is recognised by the International System of Units (SI) is "g" following the numeric value with a space, as in "640 g" to stand for "640 grams" in the English language. The SI disallows use of abbreviations such as "gr" (which is the symbol for grains), "gm" ("g⋅m" is the SI symbol for gram metre) or "Gm" (the SI symbol for gigametre).
Тарих
Грамм сөзін француз Ұлттық конвенциясы 1795 жылы метрикалық жүйені қайта қарастырған қаулысында, 1793 жылы бір мезгілде енгізілген гревет (оның греветі бөлігі болған) өлшемін алмастырып қабылдады. Оның анықтамасы судың бір куб сантиметрінің салмағы болып қала берді. Француз граммы кеш латынша грамма сөзінен алынған. Бұл сөз грек тіліндегі γράμμα (grámma) – "әріп" деген сөзден шыққан. Бұл сөз кейінгі антикалық дәуірде "бір унцияның жиырма төрттен бір бөлігі" (екі обол) деген мағынаны алған, бұл шамамен 1,14 қазіргі граммға сәйкес келеді. Бұл терминнің қолданылуы 400 жыл шамасында жазылған "салмақтар мен өлшемдер туралы өлең" (carmen de ponderibus et mensuris) шығармасында кездеседі. Сондай-ақ грек тіліндегі γράμμα шамамен сол уақытта, 4 ғасырда, сол мағынада қолданылғаны және осы мағынада ортағасырлық грек тілінде сақталғаны, ал латын термині ортағасырлық латын тілінде жойылып, қайта өрлеу дәуіріндегі ғылымда қалпына келтірілгеніне дәлелдер бар. Грамм 19 ғасырдағы сантиметр-грамм-секунд жүйесіндегі (CGS) массаның негізгі бірлігі болды. CGS жүйесі 1901 жылы алғаш ұсынылған метр-килограмм-секунд жүйесімен (MKS) көп жылдар бойы қатар өмір сүрді, бірақ 1960 жылы MKS жүйесі SI негізгі бірліктері үшін таңдалғанда грамм массаның негізгі бірлігі ретінде килограмммен алмастырылды.
The word gramme was adopted by the French National Convention in its 1795 decree revising the metric system as replacing the gravet (introduced in 1793 simultaneously with a base measure called grave, of which gravet was a subdivision). Its definition remained that of the weight of a cubic centimetre of water. French gramme was taken from the Late Latin term gramma. This word—ultimately from Greek γράμμα (grámma), "letter"—had adopted a specialised meaning in Late Antiquity of "one twenty fourth part of an ounce" (two oboli), corresponding to about 1.14 modern grams. This use of the term is found in the carmen de ponderibus et mensuris ("poem about weights and measures") composed around 400 AD. There is also evidence that the Greek γράμμα was used in the same sense at around the same time, in the 4th century, and survived in this sense into Medieval Greek, while the Latin term died out in Medieval Latin and was recovered in Renaissance scholarship. The gram was the base unit of mass in the 19th century centimetre–gram–second system of units (CGS). The CGS system coexisted with the metre–kilogram–second system of units (MKS), first proposed in 1901, during much of the 20th century, but the gram was displaced by the kilogram as the base unit for mass when the MKS system was chosen for the SI base units in 1960.
Қолданылуы
Грамм – бүкіл әлемде тамақ дайындау және азық-түлік сатып алу кезінде қатты ингредиенттерді өлшеу үшін ең көп қолданылатын өлшем бірлігі. Сұйық ингредиенттер көбінесе масса емес, көлем бойынша өлшенеді. Көптеген стандарттар мен заңнамалық талаптар азық-түлік өнімдерінің құрамындағы заттардың 100 граммға шаққандағы мөлшерін көрсетуді талап етеді, нәтижесінде алынған сан пайыздық көрсеткіш ретінде де оқылды.
The gram is the most widely used unit of measurement for non liquid ingredients in cooking and grocery shopping worldwide. Liquid ingredients are often measured by volume rather than mass. Many standards and legal requirements for nutrition labels on food products require relative contents to be stated per 100 g of the product, such that the resulting figure can also be read as a percentage.
Салыстырулар
1 грамм шамамен 1 кішкентай қағаз қыстырғышының немесе қалам қақпағының массасына тең. Жапондық 1 иен монетасының массасы 1 граммды құрайды, бұл британдық пенниден (3,56 г), АҚШ пенниінен (2,5 г), евроценттен (2,30 г) және австралиялық 5 центтен (2,80 г) жеңіл.
1 gram is roughly equal to the mass of 1 small paper clip or pen cap. The Japanese 1 yen coin has a mass of 1 gram, lighter than the British penny (3.56 g), the United States penny (2.5 g), the Euro cent (2.30 g), and the Australian 5 cent coin (2.80 g).