Кіріспе

Кроу (Кру) әулеті. i) 1486 жылдан бастап Императорлық диетада орын алған және 1594 жылы Киелі Рим империясының князьдері дәрежесіне көтерілген еуропалық атақты абыройлы отбасы. 1533 жылы олар Асершоттың герцогтары (Бельгияда) және 1598 жылы Францияда Крой герцогтары болды. 1913 жылы отбасының Бельгия, Франция, Австрия және Пруссияда филиалдары болды. Принц Марк, (егер бұл шын болса, ол принц Гезаның немересі болуы мүмкін) 1147 жылы Францияға қоныс аударған, онда ол Кроя бароны мұрагеріне үйленді. Крой отбасы Бургундия герцогтарының тұсында танымал болды. Кейін олар Франция, Испания, Австрия және Нидерланд елдерінің күрделі саясатына белсене араласты. Крой әулетінің аса көрнекті мүшелері арасында Камбрейдің екі епископ герцогы, екі кардинал (бірін Толедоның архиепискобы, екіншісін Руанның архиепискобы), бес епископ (Теруан, Турнай, Каммин, Аррас және Ипр), Филипп Ізгідің премьер-министрі, қаржы министрі, архиканцлер, бас адмирал, Киелі Рим императоры Карл V-дің құдайы атасы және тәрбиешісі (өзін басқа Кройдың құдайы), бір Гранд Бутейлер, бір Гранд Мейтр және бір Франция маршалы; Испания корольінің бір Гранд Экуэри, бірнеше императорлық фельдмаршалдар мен жиырма генерал, Нидерландының төрт қаржы министрі, Нидерланды мен Бельгияның екі губернаторы, бір фельдмаршал; көптеген ресейлік министрлер, Франция, Бельгия, Австриядағы елшілер мен сенаторлар және Алтын түлік орденінің отыз екі салтшысы. Үйдің басшысы герцог атағын алады, ал басқа мүшелері принцтер немесе принцессалар болып аталады. Олардың барлығы да "Ақтөбе патшалығы" деген атаққа ие.

Бургундиялық кроялар

Жан I де Крой өзінің отбасының ортағасырлық Бургундиядағы билік басына көтерілуіне жауапты болды. Ол батыл Филипп пен оның ұлы Жоханға кеңесші және палата қызметкері ретінде қызмет етті. 1384 жылы ол бай мұрагер Мария де Кронға үйленді, ол бірінші күйеуінің отбасын оның өліміне байланысты сотқа берді. 1397 жылы Жан Крой әулетінің негізгі иелігіне айналатын Чимай иелігін иеленді. Төрт жылдан кейін ол Артуаның губернаторы болып тағайындалды және герцог әскерін Лиеждің бүлікші азаматтарына қарсы жүргізді. Ол 1412 жылы Буржаны қоршауға алған кезде Франция патшасының Ұлы Бутейлері ретінде тіркелген. Келесі жылы Баварияның Исабеосы оны тұтқындап, Монлери қамалына қамауға алды, бірақ ол қашып кетті. Жан екі ұлымен бірге 1415 жылы 25 қазанда Ажинкур шайқасында қаза тапты. Жан І-нің тұңғыш аман қалған ұлы және мұрагері Антуан І-і Ұлы XV ғасырдағы француз саясатының басты тұлғасы болды. Нидерланды мен Люксембургтің генерал-губернаторы лауазымына ие болған ол Филипп Ізгідің сотында француздық партияның төрағасы болды және 1458 жылы Аленсон герцогының опасыздық ісі бойынша сот процесінде судьялардың бірі болды. Әкесі сияқты ол француз және бургунд әскерлерін Льежге қарсы бастап, ағылшынға қарсы Бруверсхавен шайқасында ерекшеленді. Берри герцогының сотына сапарға шыққан кезінде ол Орлеан герцогы Луи де Валуаның өлтірілуіне қатысы бар еді және соның салдарынан Блоа сарайда азап шекті. Осы қиын жағдайдан құтылып, Антуан өзінің билігін отбасының иелігін кеңейтуге қолданды: 1429 жылы ол Ле Роулькс иелігін алды; үш жылдан кейін ол Лоррейннің ханшайымына үйленді, ол Ааршотты отбасына оның қалыңдық ретінде әкелді; 1446 жылы ол Монкорне замогын сатып алып, оны толығымен қайта салды. 1438 жылы ол Порсьеннің қалтасын сатып алды және 1455 жылы Карл VII оны Порсьен мен Гиннің графы етті. Бір жыл бұрын ол өзінің қызының үйлену тойына Пфальц Цвайбрюкеннің граф-Палатин Людовик І-ге үйленді. Болашақтағы Бургундия герцогы Чарльз Сорлымен, әсіресе олар Жанна д'Харкурттың мұрасы туралы дауласқаннан кейін, ол жанжалға түсті. Карл патша таққа отырғанда Антуанды герцогты құлату үшін астрологтармен бірге сөз байласты деген айып тағылып, Францияға қашуға мәжбүр болды. Францияда ол Людовик XI-нің таққа отырғызу рәсіміне қатысып, болашақ Людовик XII-нің құдасы болып таңдалды. Ол 83 жасқа толғанда ғана Карлмен татуласып, Бургундиядағы меншігін қайтарып алуға рұқсат алды. Ол 1475 немесе 1477 жылы қайтыс болды және Порсьен қаласында жерленді. Агнес де Крой оның қарындасы және герцог Иоанн Қорқытпасның сүйіктісі болды, ол болашақта Камбрейдің епискобы және Трирдің архиепискобы болған табиғи ұлды болды. Бельгия мен Нидерландының бірнеше асыл отбасылары осы прелаттың он бір заңсыз баласынан тараған. Croÿ Arschot Havré және Croÿ Rœulx сызықтары Антуанның екі ұлы Филипп I және Жан III-ден шыққан, ал оның інісі Жан II, отбасының жалғыз сақталған сызығының, Croÿ Solre-дің түп атасы болды. Үш сызықтың барлығы да аралас некелердің күрделі үлгісіне кірісті, сондықтан мүлік пен атақтар мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы отбасы ішінде қалады.

Croÿ-Aerschot желісі

Антуанның орнын оның үлкен ұлы Филипп I де Крой, Люксембург пен Лигни губернаторы, иеленді. Филипп I де Крой 1455 жылы Филипптің Люксембургтің Жакилинге үйленуін ұйымдастырған Чарльз Батылмен бірге өсті. Қалыңдықтың әкесі одаққа қатты қарсы болды және қызын күшпен қайтарып алуға тырысты, бірақ Порсян графы Люксембургтің шекарасын жауып, некеге тұтқанын жариялады. 1471 жылы Филипп 600 салт аттымен бірге Франция патшасына көшті, бірақ Нанси шайқасында Карл үшін күресу үшін Бургундияға оралды. Ол шайқаста тұтқынға алынды. Карл қайтыс болғаннан кейін Филипп де Крой оның мұрагері Маридің император Максимилиан І-ге тұрғанын ұйымдастырды. Өмірінің соңына таман ол императордың қызметінде болды. Филипп Порсьен шатырында керемет шіркеу салуды тапсырды, 1511 жылы ол қайтыс болғаннан кейін онда жерленді. Филипптің ұлдарынан Теруан епискобы Антуан әкесінен бұрын қайтыс болып, Кипрде жерленген. Ең танымал - Гийом де Крой (14581521) (испан құжаттарында Гильермо де Чиевр, Чиевр немесе Ксебр). Испания королі Карлос I-нің (кейіннен император Карл V) ұстазы ретінде Гвильям өзінің оқушысы аз болған кезде Испания тағына билік құрып, өзі үшін Ааршот маркизі және Сория мен Арчи герцогы атақтарын алды. Испанияның аристократиясы оны шетелдік ретінде жек көріп, қазынаны тонау және басқа да заңсыздықтар жасады деп айыптап, Кастилияда азаматтық тәртіпсіздіктің толқынын тудырды. Гийом 1521 жылы 28 мамырда уландырылған Вормс Diet-ке қатысты, көрінеу, неміс дворяндары империя саясатына оның ықпалынан қорқып, уландырады. Гвильямның немересі және атымен бірдей Гвильям III де Крой (14971521) испан гуманисті Хуан Луис Вивестің тәлімгері болды. Ол өзінің ата-бабасы Филипп I жеріне билік иемдену мүмкін емес сияқты көрінді, сондықтан ол шіркеуге бағытталды. Отбасылық мүдделер оның тез жоғарылауын қамтамасыз етті: ол он сегіз жасында Кембре епископы болып сайланды және бірнеше айдан кейін кардинал болды. Бір жыл ішінде Карл V жас досына Толедо архиепископтығын беріп, оны Испанияның әміршісі етіп тағайындады. Бұл іс-әрекет Испанияны азаматтық соғыстың шетіне жеткізді. Гилл ағасы мен Карлға еріп, Вормсқа барды, онда 6 қаңтарда 23 жасында атынан құлап қайтыс болды. Оның қабірі оның әкесі құрған Лувендегі Селестин монастырында орналасқан. Гвильям III-нің аға ағасы Филипп II де Крой (14961549) 1514 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Порсеан графтығына ие болды. Ол өзінің алдыңғылары сияқты, Генолттың губернаторы және Алтын Жүн орденінің аға рыцары болды, бірақ оны Карл V-нің генералы ретінде жақсы есте қалдырады. 1533 жылы Карл V Филиппті Сория мен Арчи герцогы және Испанияның грандесі етіп тағайындады. Бұған дейін ол Ренти маркизі болды және Нормандиядағы Лонгви иелігін Гаврге алмастырды, оны оның ұрпақтары отбасылық орын ретінде дамытатын болды. Оның алғашқы әйелі - Анн де Крой, Чимай ханшайымы. 1539 жылы ол қайтыс болды, ал тоғыз жылдан кейін Филипп Анна Лотарингияға үйленді, екі некеде де ұрпақ қалды. Филипп II-нің үлкен ұлы Карл I де Крой (1522-1551) анасынан Химай княздігін мұра етті және әкесі қайтыс болғаннан кейін Ааршот герцогтігін иемденді. Ол екі жылдан кейін Квиверенде өлтірілді, Луиза Лотарингиялық Гизге үйленгеннен бала қалдырмады. Осыдан кейін Химай мен Ааршот Филипп ІІ-нің екінші ұлы Филипп ІІІ-ге өтті. Филипп де Крой, Аершот герцогы (15261595), Испания королі Филипп ІІ Алтын Жүн орденінің 216-шы рыцары болды. 1567 жылы оның ағасы Антуан III де Крой, 1-ші Порсеан ханзадасы Клевтік Екатеринамен некеде тұрып, ұрпақсыз қайтыс болды, ал Порсеан княздігі Филиппке берілді. Рим-католик шіркеуіне деген құлшынысы, оны ол қасиетті Бартоломейдің қазасына қуанышын білдіре отырып, Филип II-ге оны өте жақсы көруге мәжбүр етті. Ол Антверпен қалашығының басқарушысы болып тағайындалды, бірақ көп ұзамай екінші жаққа көшті. Уильямның үндемеу ықпалына қызғанышпен қарайтын ол сол кезде партияның басшысы болды, ол голландияның егемендігін қолға алуға Архиегер Маттиасты (содан кейін император) итермеледі, көп ұзамай мемлекеттік кеңес оны Фландрияның генерал-губернаторы етіп тағайындады. Гент қаласының азаматтарымен бірге күшті партия жаңа губернаторға сенбеді; Генттегі төңкеріс кезінде тұтқынға алынған Аршотты тек қызметінен кетуге уәде бергенде ғана босатты. Содан кейін ол Испанияның Филиппінің ықыласына ие болуға тырысты және 1580 жылы корольдің кешіріміне ие болғаннан кейін, ол Голландияның үкіметінде қайтадан қатысты; бірақ ол 1594 жылы генерал-губернаторы болған кезде Фуэнтес графын...

Бірінші жол

Шарль Филипп де Крой (1549-1613) - Филипп II-нің екінші әйелі Анна Лотарингиялықтан туған үлкен ұлы. Ол 1594 жылы Киелі Рим империясының ханзадасы атанып, империяның табысты қолбасшысы атанды. Бұл империяның ханзадаларының қатарына қарапайым баронның алғаш рет кіргені еді. Шарль Александр де Крой, маркиз д'Авре (1581-1624) - алдыңғысының ұлы. Ол атасынан Круа ханзадасы, анасынан Фонтеной графтығы Диана де Домпартен, ал баласыз туысы мен күйеу ағасы Карл II-ден Круа герцогтығы (француз жұртында) атағын мұра етті. Ол Ақ тау шайқасында Киелі империяның мұрагерлік маршалы болып қызмет етті және Нидерланды губернаторы Австрияның эрцгерцогы Альбертке өзінің палата қызметкері ретінде кеңес берді. Испанияның Филипп III оны қаржы инспекторы және Испанияның Грандеесі етіп тағайындады. Оның екінші әйелі, графша Женевьева д'Урф, өзінің көптеген қарым-қатынастарымен танымал болған сұлулық еді. 1624 жылы 5 қарашада Шарль Александр Брюсселдегі сарайында атып өлтірілгенде, француз сарай қызметкерлері Женевьева мен оның сүйіктісі деп саналған Спинола маркизіне кінә тақты. Бір кінәсіз адам осы себепті сотталып, 32 жылдан кейін кінәлі адам күнәсін мойындағанша қамалға қамалды. Чарльз Александрының естеліктері 1845 жылға дейін жарияланбаған. Карл Александрның немере інісі Эрнст Богислав фон Крой (1620-1684) төрт жасында Кройдың әміршілік және герцогтық атақтарын мұра етті. Әкесі туылғаннан кейін бір ай өткенде қайтыс болғандықтан, Эрнст Богиславты анасы Анна де Крой (оның туған жерінде Помераниялық Анна деп те белгілі, ол Масов және Нойгартен князі деп аталды) тәрбиеледі. Ол шіркеуге тағайындалып, өз уақытында Каминнің орындығын алса да, Эрнст Богиславтың бірнеше сүйікті әйелінен заңсыз балалары болды. Ол 63 жасында Кенигсбергте қайтыс болды және Столп қасарасында жерленді.

Екінші жол

Мари Клер де Крой (16051664) - Шарль Александрының ханшайым Йоланде де Линнемен некедегі жалғыз қызы. Ол өзінің екі алыстағы туысына, Ренти маркизі Чарльз Филипп де Кройға (1627 жылы), содан кейін оның ағасы Филипп Франсуа де Кройға, Солре графына (1643 жылы) үйленді. Бірінші неке кезінде Испанияның Филипп III оның Гавр маркузатын герцогтікке көтерді, ал ол бірінші герцогиня болды. Бірінші некеден екі баласы болды: Филипп Евгений де Крой, Валенсия епискобы және Мари Фердинанд, Рентий маркизасы, Эгмонд графы Луи Филипптің әйелі. Оның екінші некедегі жалғыз ұлы Фердинанд де Крой Сольре герцог атағын иеленді. Оның балалары арасында 1710 жылы Сарагосада өлтірілген Хаврдің 4-ші герцогы Карл; Мари Тереза Гессен Дармштадттан Ландграф Филиппен некелескенінен кейін балалары қалды; және 5-ші герцог Жан Батист де Крой Мари Анна Ланте Монтефелтро делла Ровер (Антонио Ланте Монтефелтро делла Ровердің қызы)мен некелескенінен кейін балалары қалды. Бұл сызық 1839 жылы Хавр мен Кройдың 7-ші герцогы Парижде тоқсан бес жасында қайтыс болған кезде аяқталды. Оның қызы және мұрагері Еммануэль де Крой Сольре деген алыстағы туысқанына үйленді, ол мұрагерлік иеліктер мен атақтарға ие болды. 7-ші герцогтың әпкесі Луиза Елизавета де Крой Хавре (1749-1832) француз төңкерісі мен одан кейінгі елшіліктің жылдарына арналған естеліктері туралы кітабымен танымал. Мария Антуанеттаның жақын досы, ол болашақ Людовик XVII-нің корольдік гувернантасының бос лауазымына тағайындады. Революция кезінде ол өз қызымен бірге тұтқындалып, құпия әмірші оларды түрмеден тымызын алып шыққанда, гильотинаға кесілді. Оның бір шәкірті таққа отырғаннан кейін Карл X оны мұрагерлік герцогиня етіп қойды. Луиза Елизавета де Крой, 1-ші герцогиня Турзель 15 мамыр 1832 жылы Груссей замогында қайтыс болды.

Croÿ-Roeulx желісі

Роулькс графтарының шежіресі Жан III де Крой (1436-1505) - Антуан-де-Грандтың екінші ұлы және Филипп I-нің кіші інісі. Жан III немересі Адриен де Крой, Роулькс графтарының 1-і, 1553 жылы шайқаста қаза тапқанға дейін Фландрия мен Артуа губернаторы болды. Оның немересі Аlessandro Farnese-нің әдемі сүйіктісі Ла Белль Франшин ретінде есте қалады. 1609 жылы Роулькс графтарының аға желісі жойылып, графты Лиль мен Дуайдың губернаторы Евсташ де Кроя (1608 73) өкілдік ететін кадеттік тармаққа өтті. Евстахияның ұлы Фердинанд Гастон Ламораль де Крой 1684 жылы Крой герцогтігіне күтпеген жерден ие болды, өйткені үйдің ең аға мүшесі Эрнст Богислав фон Крой Кенигсбергте қайтыс болды. Фердинандтың немересі, 6-шы герцог Крой 1767 жылы Ле Роульк қаласында баласыз қайтыс болғаннан кейін, Крой Роулькс сызығының мерзімі аяқталды және Крой Сольре сызығына герцогтік атақпен бірге Роулькс сарайы өтті (төменде қараңыз). Croÿ Rœulx тармағының ең әйгілі мүшесі Эвсташтың немере інісі, Шарль Эжен де Крой (16511702) болды. Ол 1681 жылы Croÿ Millendonck князі атасының атына ие болғанға дейін шведтерге қарсы Лунд шайқасына (1676) қатысты. Карл Евгений түріктерге қарсы императорлық Австрия армиясында сәтті соғысты және 1683 жылы Венаны азат етуге және 1690 жылы Белградқа шабуыл жасауға қатысты. Ол Австрияның корольдігіне жасаған маңызды қызметі үшін императорлық фельдмаршал қызметіне көтерілді. 1697 жылы ол ресейлік қызметке кіріп, Ұлы Солтүстік соғысының алғашқы кезеңінде Ливонияда соғысқан Петр I әскерінің басшысы болды. 1700 жылы 20 қарашада Нарва шайқасында қорлықпен жеңілгеннен кейін Карл Евгений шведтер тұтқындады және 1702 жылы 30 қаңтарда Реваль бекінісінде қайтыс болды. Оның денесі бір ғасырдан астам уақыт бойы (190 жылға дейін 1897 жылға дейін) жерленбеді және мумияланғанда шыны табытта қызығушылық ретінде көрінеді, туристер оның қарызын өтеу үшін төлеген ақысы ретінде төленеді.

Шығу тегі

Croÿ үйінің қазіргі кездегі жалғыз желісі, Croÿ Solre, Антуан-де-Грандтың кіші інісі Жан II де Croÿ (1395-1473) Бургундия герцогтарының атынан Геннаут пен Намурды басқарған. Оның билігі Химай қаласына бағытталған, ол оның алғашқы графы болды. 1430 жылы ол Алтын Тоқал орденінің алғашқы рыцарьларының бірі болды. Жан II немересі, граф Чарльз де Крой Чимай (14551527) 1479 жылы Гвинегейт шайқасында өзін танытты. Ол 1482 жылы Чимай графтығына және бірнеше жылдан кейін анасының иелігіне ие болды. 1500 жылы Карл болашақ император Карл V-тің шомылдыру рәсіміне қатысуға шақырылды. Химей ханзадасының Наварра королі Жан д'Альбреттің қарындасы Луиза д'Альбреттен көптеген балалары болды. Тек екі қызы кәмелетке толды, Анна Химайды мұра етті, ал Маргарита Вавринді алды. Біріншісі өзінің туған ағасы Филипп II де Кройға тұрмысқа шықты, ол Асершот герцогы болды (жоғарыда қараңыз), олардың балалары Химай княздігіне ие болды. Жаков III де Крой Семпи (1508-1587) - Жан II-нің шөбересі және Шарль де Чимайдың немересі. Ол 1529 жылы анасы Люиза Люксембургтік арқылы Фонтейн-ль-Эвеке сарайына ие болды, кейіннен үш некесі үшін сый ретінде көбірек жер алды. Оның соңғы әйелі Йоланде де Ланной Момбели, Сольре және Туркуинг иеліктерін Кроя әулетіне әкелді. Олардың ұлы Филипп Сольре графтығына бірінші болып ие болды. Ол 1612 жылы Богемияда қайтыс болды, екі қызы мен төрт ұлы қалды, олардың ең үлкені Сольредің 2-конты болды. Кіші ұлы Хаврдің 1-ші герцогинясына үйленді, ол 1839 жылы аяқталған Croÿ Havré-дің екінші желісін тудырды (жоғарыда қараңыз).

Қазіргі заман

18 ғасырдың аяғында, отбасының басқа тармақтары аяқталып жатқан кезде, Croÿ Solre желісі көптеген атақтар мен иеліктерді жинақтады. Француз төңкерісі кезінде Анн Эммануэль де Крой, 8-ші герцог Крой (17431803), өзінің орнын Ле Роулькстен Вестфалияның Дульмен қаласына көшірді, бұрын ол оның әйелі, Салм-Кирбургтің ханшайымы иелік еткен. Оның ұлдарынан Крой принсі Густав (1773-1844) кардинал және Руан архиепископы болды. Тағы бір ұлы, Аугуст де Крой, 9-шы герцог Крой, жақсы танымал Ле Бел Аугуст (17651822), Киелі Рим империясының құлдырауында Дюльменнің егемен ханзадасы ретінде араласқан. Бурбондар Франция тағына қайта оралғанда, Август Франция жұртына айналды. Аугусттың үш ұлы - Альфред, Фердинанд және Филипп Франц - Германия мен Францияда тұратын Кроя әулетінің үш тармағын құрайды. 1913 жылы 24 қазанда Карл Рудольф, 13-ші герцог Крой, Питтсбургтің өнеркәсібі Джон Джордж Александр Лейшманның қызы Нэнси Лейшманға үйленді. 1974 жылы Карл Рудольф қайтыс болды және оның орнын оның ұлы Карл, 14-ші герцог Крой (1914-2011) басқарды; Карл Баварияның мұрагерлік принсі Руппрехттің қызы Габриэльге үйленді. Олардың үлкен ұлы Рудольф, 15-ші және қазіргі Кроя герцогы (д. 1955), Милорадовичтар әулетінің мүшесі Александра Милорадовичке үйленді; олардың алты баласы болды. Герцогиня Александра 2015 жылы 23 қыркүйекте қайтыс болды; оның жерлеу рәсімі 2015 жылы 3 қазанда Дульмендегі Санкт-Якобс шіркеуінде өтті. Герцог пен оның отбасы Дульменге жақын жердегі Хаус Мерфельд иелігінде тұрады.