Кіріспе

Шұғыл телефон нөмірі – шалушыға жергілікті төтенше жағдайлар қызметіне көмек сұрауға мүмкіндік беретін телефон нөмірі. Төтенше жағдайға шалу нөмірі елден елге өзгеше болады, әдетте, оны жақсы есте сақтау және жылдам теру үшін үш таңбалы нөмір қолданылады. Кейбір елдерде әртүрлі төтенше жағдайлар қызметтері үшін әртүрлі шұғыл нөмірлер бар; олар көбінесе соңғы таңбамен ғана ерекшеленеді. Көптеген елдерде 112 (Еуропа және Азия, Африка мен Оңтүстік Американың кейбір бөліктерінде қолданылады) немесе 911 (көбінесе Америкада қолданылады) нөмірін теру арқылы төтенше жағдайлар қызметімен байланысуға болады. Жеке елдер үшін төтенше жағдайларға шалу нөмірлерінің тізімін қараңыз.

Конфигурация және жұмыс істеу

Шұғыл телефон нөмірі – елдің телефон нөмірлері жоспарындағы ерекше жағдай. Бұрын шұғыл телефон нөміріне қоңыраулар арнайы, бөлек желілер арқылы бағытталған. Электрондық станциялардың енгізілуімен бұл қоңыраулар көбінесе қалыпты телефон трафигімен біріктірілгенімен, олар басқа трафикқа қол жеткізе алмайтын желілерге де кіре алады. Көбінесе жүйе солай етіп орнатылған, шұғыл телефон нөміріне қоңырау шалғанда міндетті түрде жауап беру керек. Егер шалушы қоңырауды үзіп тастаса, шұғыл қызмет жауап беріп, қоңырауды босатқанша желі ұсталып тұрады. Шұғыл телефон нөміріне қоңырауға телефон операторы немесе шұғыл қызмет диспетчері жауап беруі мүмкін. Содан кейін төтенше жағдайдың сипаты анықталады (полиция, өрт сөндіру, медициналық көмек, теңіз күзеті). Егер қоңырауды телефон операторы қабылдаса, ол тиісті шұғыл қызметке қосып береді, содан кейін қажетті көмек жіберіледі. Егер бір қоңырауға бірнеше қызмет қажет болса, ең жедел қажеттілік анықталып, қажет болған жағдайда басқа қызметтер шақырылады. Шұғыл диспетчерлер шақыруды басқаруға оқытылады, соның арқасында тиісті көмек көрсетуге болады; олар компьютерлік шақыруды басқару жүйелері (CACH) көмегімен де жұмыс істей алады. Шұғыл диспетчер өмірге қауіп төндіретін жағдайларда шұғыл кеңес беруге мұқтаж болуы мүмкін. Кейбір диспетчерлер алғашқы медициналық көмек көрсету немесе жүрек-өкпе реанимациясы (ЖӨР) қағидаларын айту бойынша арнайы оқытудан өтеді. Көптеген елдерде шұғыл қызмет қоңырау шалған телефон нөмірін анықтай алады. Бұл әдетте телефон компаниясының қоңыраулар үшін төлемді есептеуге қолданатын жүйесі арқылы жасалады, бұл нөмір тізімде жоқ немесе қоңырау шалушы идентификациясын жасырған пайдаланушылар үшін де көрінеді. 911 және E112 сияқты ұқсас жүйелер, стационарлық телефондардан шалғандардың орналасқан жерін деректер базасындағы физикалық мекенжайды іздеу арқылы, ал ұялы телефондардан шалғандардың орналасқан жерін мұнаралардан немесе құрылғыдағы GPS-тен триангуляция арқылы анықтай алады. Мұндай талаптар көбінесе елдің телекоммуникация заңдарында нақты көрсетілген.

Оператордың көмегімен қоңырау шалу

Телефонды қоңырау шалу (немесе "қолмен" қоңырау шалу) дәуірінде төтенше жағдай туындағанда, пайдаланушы телефон қабылдағышын алып, оператордың «номеріңізді айтыңыз?» деп жауап беруін күтетін. Пайдаланушы «Мен полиция шақыруым керек», «Өрт туралы хабарлағым келеді» немесе «Маған жедел жәрдем/дәрігер қажет» деп жауап беретін. Тіпті үлкен қалаларда да осы қызметтерді нөмір арқылы сұраудың қажеті болмады. Кішкентай қалаларда операторлар дәрігерлерге, ветеринарларға, құқық қорғау органдарына және өрт сөндірушілерге қашан да қол жеткізе білу арқасында қосымша қызметтер көрсетті. Көбінесе оператор қаланың өрт сигнализациясын іске қосуға да жауапты болды. Қолмен байланыс жүйелері автоматты немесе «нөмір теру» жүйелерімен алмастырыла бастағанда, пайдаланушылар қолмен жұмыс істейтін операторлар ұсынған жекеленген төтенше жағдай қызметтері жоғалып кетеді деген алаңдаушылық жиі туды. Нөмірлер әр байланыс үшін әртүрлі болғандықтан, қоңырау шалушылар операторға қоңырау шалуға немесе телефон нөмірін іздеуге мәжбүр болды. Мысалы, 1960 жылдарға дейін Жаңа Зеландияның Окленд қаласында 111 нөмірі енгізілгенге дейін қалада 40 байланыс болды, олардың әрқайсысының жедел жәрдем нөмірі басқаша болды. Жергілікті байланыс нөмірін табу үшін қаланың 500 беттік телефон анықтамалығын қарау қажет болды. Бұл мәселе Канадада, Ұлыбританияда және АҚШ-та төтенше жағдай туғанда жергілікті операторға «0» нөмірін теру арқылы ішінара шешілді, бірақ полиция немесе өрт сөндіру қызметінің толық нөмірін теретін пайдаланушылар жылдам қызмет алатын. Бұл жүйе 1970 жылдарға дейін Солтүстік Американың көп бөлігінде негізінен өзгеріссіз сақталды.

999-ға дейін

Дүние жүзіндегі алғашқы жедел жәрдем нөмірлер жүйесі 1937 жылғы 30 маусымда Лондонда 999 нөмірін пайдаланып іске қосылды, және кейіннен бұл жүйе бүкіл елге таратылды. 1972 жылы қала жаңадан қабылданған АҚШ-тың жедел жәрдем нөмірімен үйлесімді болу үшін нөмірін 911-ге өзгертті. Ұлыбританиядан басқа, бірнеше ел 999 нөмірін жедел жәрдем нөмірі ретінде қабылдады.

116 - ші бөлім

Оңтүстік Калифорния телефон компаниясы 1946 жылы Лос-Анджелес қаласы үшін 116 нөмірін жедел желі ретінде қолдана бастады.

17, 18

Францияда түнде көптеген телефон станциялары жабылатын, бірақ жедел жәрдем шақыруларын жасау мүмкін болды. Оператор тек жедел жәрдем шақыруларын ғана қосуға міндетті болды. 1913 жылы автоматты жүйе құрылды. Ол полицияға 17 нөмірін теру арқылы, ал өрт сөндіру қызметіне 18 нөмірін теру арқылы шақыру мүмкіндігін берді. Көбінесе қолмен басқарылатын телефон станциялары автоматты түрге ауысып, абоненттердің саны арта келе, осы арнайы нөмірлерге қол жеткізу де жеңілдеді. Алайда, бұл қызмет 1970 жылдарға дейін кеңінен таралмады. Қазір Франция 112 – Еуропалық жедел жәрдем нөмірін, сонымен қатар Францияға тән 17 (полиция) және 18 (өрт сөндіру) нөмірлерін де пайдаланады.

112 - сан

CEPT 1972 жылы 112 нөмірін пайдалануды ұсынды. Кейіннен Еуропалық Одақ 1991 жылдың 29 шілдесінде 112 нөмірін стандарт ретінде қабылдады. Қазір бұл нөмір Еуроодақ елдерінің барлығында және көптеген басқа CEPT елдерінде төтенше жағдайға шақыру нөмірі ретінде қолданылады. Еуроодақтың үш елдің екісінде бұл нөмір басқа жергілікті төтенше жағдайға шақыру нөмірлерімен бірге жұмыс істейді.

ITU стандарты: 112 немесе 911

Халықаралық телекоммуникация одағы елдердің болашақта пайдалануы үшін екі стандарттық төтенше жағдайға шалу нөмірін ресми түрде бекітті. AP ақпарат агенттігі хабарлағандай, мүше мемлекеттер 911 немесе 112 нөмірін төтенше жағдайға шалу нөмірі ретінде тағайындауға келісім берді – қазіргі уақытта 911 Солтүстік Америкада қолданылады, ал 112 Еуроодақ және әлемнің көптеген басқа елдерінде стандартты болып табылады.

IP телефониясы

2008 жылдың қаңтар айында Интернет-инженерлік тобы IP желілеріндегі төтенше жағдайлардағы қоңырауларға қатысты RFC құжаттарын жариялады.

Ұялы телефон

Ұялы телефондар әртүрлі апаттық нөмірлерге ие елдерде қолданылуы мүмкін. Бұл, шетелге саяхатқа шыққан адамға жергілікті жедел жәрдем нөмірлерін білудің қажеті жоқ дегенді білдіреді. Ұялы телефон мен SIM-картада апаттық нөмірлердің алдын ала бағдарламаланған тізімі болады. Егер пайдаланушы GSM немесе 3G телефоны арқылы белгілі бір апаттық нөмірге қоңырау шалуға тырысса, арнайы апаттық қоңырау орнатылады. Нақты нөмір желіге жіберілмейді, бірақ желі апаттық қоңырауды жергілікті жедел жәрдем қызметіне бағыттайды. Көптеген GSM ұялы телефондары телефонның пернетақтасы құлыпталғанда, SIM-картасыз, PIN-код орнына апаттық нөмір енгізілгенде немесе желілік сигнал болмағанда (желінің жұмысты болуы) апаттық нөмірлерге қоңырау шала алады. GSM ұялы телефондарының көпшілігі 112, 999 және 911 апаттық нөмірлерін алдын ала бағдарламалап қойған, олар әрқашан қолжетімді. Оператор берген SIM-картада шетелде роуминг кезінде де қолдануға болатын қосымша елдік апаттық нөмірлер болуы мүмкін. GSM желісі телефон тіркелген кезде белгілі апаттық нөмірлердің тізімін жаңарта алады. GSM телефонымен таныс 112 сияқты апаттық нөмірді пайдалану басқа апаттық нөмірге қарағанда тиімді болуы мүмкін, себебі GSM телефондары мен желілері апаттық қоңырауларға ерекше басымдық береді. Телефон басқа желіге қосылудан бас тартатын болса, егер үй желісіне қосылу мүмкіндігі болмаса, қиындықтар туындауы мүмкін. 112 сияқты белгілі бір апаттық нөмірге қоңырау шалу телефонды кез келген қолжетімді желімен қоңырау шалуға мәжбүр етеді. Кейбір желілерде SIM-картасы жоқ GSM телефонымен апаттық қоңырау шалуға болады, ал GSM телефондарының көпшілігі SIM-картасы жоқ 112, 911, 118, 119, 000, 110, 08 және 999 сияқты апаттық нөмірлердің кең тізімін қабылдайды. Дегенмен, кейбір GSM желілері SIM-картасы жоқ телефондардан апаттық қоңырауларды қабылдамайды немесе тіпті қаражаты бар SIM-картаны талап етеді. Мысалы, Латын Америкасы желілері SIM-картасыз апаттық қоңырауларға рұқсат бермейді, сондай-ақ британдық желілер жалған қоңыраулардың көп болуына байланысты рұқсат бермейді. GSM телефондары бір немесе екі цифрлы кейбір телефон нөмірлерін арнайы қызмет кодтары ретінде қарастыруы мүмкін. 03 немесе 92 сияқты апаттық нөмірлерге ұялы телефон арқылы қоңырау шалу мүмкін емес. Мұндай жағдайда апаттық нөмірге стационарлық телефон арқылы немесе қосымша бірінші/соңғы цифрмен (мысалы, 922 немесе 992, 92 орнына және 003 немесе 033, 03 орнына) қоңырау шалуға болады. АҚШ-та FCC желілеріне барлық ұялы телефондар мен 911 қоңырауларын апаттық қызметтердің қоңырау орталығына бағыттауды талап етеді, оның ішінде ешқашан қызмет көрсетпеген немесе қызмет мерзімі өткен телефондар да. Нәтижесінде, отбасылық зорлық-зомбылық құрбандарына және басқа да апаттық жағдайларға мұқтаж адамдарға сыйға берілген пайдаланылған ұялы телефондарды ұсынатын бағдарламалар бар. 2020 жылдан бастап, жедел жәрдем қызметкерлері үй ішінде 911 телефонына қоңырау шалғандарды жақсырақ анықтай алды, себебі АҚШ-тың сымсыз байланыс индустриясы мұндай қоңыраулардың көпшілігі үшін қоңырау шалушының орналасқан жерін жақсартты. "Орналысқан жердің жоғары дәлдігі" қолдау көрсетілетін желілер мен телефондар арқылы Wi-Fi немесе Bluetooth желісімен қосылған жақын жердегі құрылғылар арқылы қоңырау шалушыны анықтауға мүмкіндік береді. Ұялы телефондар жедел жәрдем операторларына қосымша қиындықтар туғызады, өйткені көптеген телефондар пернетақта құлыпталғанда да апаттық нөмірлерге қоңырау шалуға мүмкіндік береді. Ұялы телефондар әдетте кішігірім қалталарда және сөмкелерде сақталады, сондықтан кілттерді кездейсоқ басып, қаламаған қоңыраулар жасауға болады. Ұлыбританияда қоңырау шалушы автоматтандырылған жүйеге жіберіледі, бұл жүйе шынайы апаттық қоңырауларды қабылдауға операторларға көбірек мүмкіндік береді.

Электромеханикалық мәселелер

Бұрынғы телефон жүйелерінде циклдік үзіліс арқылы нөмір теру қолданылғандықтан, сымдардағы кездейсоқ үзілістерден туындап, қате нөмірді шалу мүмкіндігін болдырмау үшін, олар ұзақ импульстік тізбектерді пайдалануға көңіл бөлінді, мысалы, Ұлыбританиядағы 999 төтенше жағдай нөмірі сияқты.