Кіріспе

Жоғарғы Австрия (Oberösterreich; , ) – Австрияның тоғыз жерінің бірі. Оның астанасы – Линц қаласы. Жоғарғы Австрия Германия және Чехиямен, сондай-ақ Австрияның Төменгі Австрия, Штирия және Зальцбург штаттарымен шектеседі. 19 186 шаршы километр аумағы мен 1,49 миллион халқы бар Жоғарғы Австрия, жер көлемі бойынша Австрияның төртінші, ал халқы бойынша үшінші ірі жері болып табылады.

Шығу тегі

Орта ғасырлардың ұзақ кезеңінде, болашақта Жоғарғы Австрия деп аталатын аймақтың көп бөлігі Бавария герцогтығының Траунгау аймағын құрады. 13 ғасырдың ортасында ол Энс өзенінің үстіндегі княздық (Fürstentum ob der Enns) ретінде белгілі болды, бұл атау алғаш рет 1264 жылы жазылған. (Ол кезде "Жоғарғы Австрия" термині Тирольді және Оңтүстік Германиядағы шашыраңқы Габсбург иеліктерін де қамтыды.)

Ерте заманауи дәуір

1490 жылы аймаққа Киелі Рим империясы шеңберінде белгілі бір тәуелсіздік беріліп, князьдік мәртебесі қойылды. 1550 жылға қарай, аймақта протестанттар көпшілік құрады. 1564 жылы Жоғарғы Австрия, Төменгі Австрия және Богемия аймақтарымен бірге Киелі Рим императоры Максимилиан II-нің билігіне қарады. 17 ғасырдың басында император Рудольф II және оның ізбасары Маттиас тұсында контрреформация жүзеге асырылды. 17 ғасырдың басындағы әскери науқаннан кейін, аймақ бірнеше жыл бойы Баварияның бақылауында болды. 1779 жылғы Тешен шарты бойынша Иннвиертель Бавария сайлаушылығынан Жоғарғы Австрияға өткізілді. Наполеон соғыстары кезінде Жоғарғы Австрия француз әскерімен бірнеше рет оккупацияланды.

20 ғасыр

1918 жылы Австрия-Мажарстанның күйреуінен кейін, жаңа Австрияның провинциясын белгілеу үшін Оберёстрия атауы қолданылды. Австрияны Браунау-ам-Инн қаласында дүниеге келген және Оберёстрияда өскен нацистік диктатор Адольф Гитлер басып алғаннан кейін, Оберёстрия Рейхсгау Обердонау болып өзгерді, бірақ оған Чехословакиядан аннексияланған Судет аймағының оңтүстік бөлігі және Штирияның шағын бөлігі де кірді. 1945 жылы Оберёстрия оңтүстіктегі американдық оккупациялық аймақ және солтүстіктегі советтік оккупациялық аймақ арасында бөлінді.

Өнеркәсіп

Бүгінде Жоғарғы Австрия Австрияның басты өнеркәсіптік аймағы. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, ол елдің экспорттық тауарларының шамамен төрттен бірін құрады.

Демография

2021 жылдың 1 қаңтарына сәйкес штат танымал 1 495 608 адамға мекен еткен, оның ішінде 107 318 (7,17 пайыз) Еуропалық Одақ/Еуропалық Экономикалық Аймақ/Швейцария/Ұлыбритания азаматтары және 96 623 (6,46 пайыз) үшінші елдердің азаматтары болды. Жоғарғы Австрия халқының көп бөлігі христиан дінін ұстанады. 2001 жылы халықтың 79,4 пайызы Рим-католик шіркеуіне, 4,4 пайызы евангелистік-лютеран шіркеуіне, 4,0 пайызы мұсылмандарға, ал 8,8 пайызы дінге жатпайтын адамдарды құрады. 2020 жылдың соңына қарай католиктердің үлесі 62 пайызға дейін төмендеді, ал протестанттардың үлесі Жоғарғы Австрия халқының шамамен 3,1 пайызын құрады.

Халық санының өсуі

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жоғарғы Австрияға миллионнан астам босқын келді. Кеңес және американ әскерлері Жоғарғы Австрияны оккупациялады, ал жүздеген мың адам соғыс майданының екі жағынан қашып құтылды.

Экономика

2018 жылы мемлекеттің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 65,9 миллиард еуроны құрады, бұл Австрияның экономикалық өнімнің 17,1% -ына тең. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 39 500 еуроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 131% -ын құрады.

Саясат

Жоғарғы Австрияның мемлекеттік конституциясы Жоғарғы Австрияны Австрия демократиялық Республикасының тәуелсіз штаты ретінде анықтайды. Конституциясында Жоғарғы Австрия демократиялық, конституциялық, әлеуметтік және федеративтік принциптерге, сондай-ақ субсидиарлық қағидасына негізделген біртұтас Еуропаны қолдайтынын, аймақтардың автономиясын сақтайтынын және олардың еуропалық шешімдерді қабылдауға қатысуын қамтамасыз ететінін жариялайды. Аймақтық конституциясында Жоғарғы Австрия Еуропадағы өз орнын тәуелсіз, болашаққа бағытталған және өзіне сенімді аймақ ретінде анықтайды, ол біртұтас Еуропаның одан әрі дамуына қатысады. Штирия сияқты, Жоғарғы Австрия да жалпыұлттық сайлауларда көбінесе маңызды рөл атқаратын, белгілі бір сипаттамасы бар штат болып табылады. Консервативті Австрия Халық партиясы ауылдық аймақтарда үстемдік құрайды, Австрияның Социал-демократиялық партиясы Линц, Велс және Штайр қалаларында немесе Атнанг-Пуххайм теміржол торабында бекіністерге ие, бірақ оңшыл популистік Австрияның Азаттық партиясы да дәстүрлі түрде күшті өкілдікке ие, мысалы Иннвиерт аймағында.

Әкімшілік бөлімшелер

Әкімшілік тұрғысынан мемлекет 15 ауданға (Bezirke), үш Statutarstädte және 438 муниципалитетке бөлінеді.

Тарихи аймақтар

Тарихи тұрғысынан, Жоғарғы Австрия дәстүрлі түрде төрт өңірге бөлінген: Хаусруквиертель, Иннвиертель, Мюльвиертель және Траунвиертель.