Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия мемлекеті
Австрияның Бургенланд штаты
Austrian state
the Austrian state Burgenland
Бургенланд (; Őrvidék; ; Austro Bavarian: Burgnland; Slovene: Gradiščanska; ) – Австрияның ең шығыс және ең сирек халық тығыздығына ие штаты. Ол екі заңды қала және жеті ауылдық округтен тұрады, барлығы 171 муниципалитет. Оның солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы шамалы, бірақ батыстан шығысқа қарай әлдеқайда тар (Сигграбенде шамамен кең). Аймақ Centrope жобасының құрамына кіреді. Бургенланд атауы 1922 жылы оның аумақтары Австрияның құрамына өткеннен кейін пайда болған.
Burgenland (; Őrvidék; ; Austro Bavarian: Burgnland; Slovene: Gradiščanska; ) is the easternmost and least populous state of Austria. It consists of two statutory cities and seven rural districts, with a total of 171 municipalities. It is long from north to south but much narrower from west to east ( wide at Sieggraben). The region is part of the Centrope Project. The name of Burgenland was invented/coined in 1922, after its territories became part of Austria.
Тарих
Қазіргі Бургенланд аумағы тікелей Рим империясының, Гун империясының, Остготтар патшалығының, Одоакрдың Италия патшалығының, Ломбардтар патшалығының, Авар қағанатының, Франк империясының, Аба отбасына тиесілі Аба билеушілігінің, Аба – Козеги, Венгрия патшалығының, Габсбург монархиясының, Австрия империясының, Австрия-Мажарстанның және соңында Австрияның құрамына кірді. Бургенланд – Австрияның Архгерцогтығының, Киелі Рим империясының, Германия конфедерациясының және Австрия-Мажарстанның Цислейтаниясының құрамына ешқашан кірмеген жалғыз провинциясы.
The territory of present day Burgenland was successively part of the Roman Empire, the Hun Empire, the Kingdom of the Ostrogoths, the Italian Kingdom of Odoacer, the Kingdom of the Lombards, the Avar Khaganate, the Frankish Empire, Dominion Aba belonging to the Aba (family); Aba – Koszegi, the Kingdom of Hungary, the Habsburg monarchy, the Austrian Empire, Austria Hungary, and lastly Austria. Burgenland is the only Austrian province which has never been part of the Archduchy of Austria, Holy Roman Empire, German Confederation nor Austria Hungary's Cisleithania.
Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең
Біздің заманымыздан бұрынғы 4 ғасырдан бастап бұл аймақ кельттердің билігінде болды, ал біздің заманымыздан кейінгі 1 ғасырда Рим империясының құрамына кірді. Рим әкімшілігі тұсында ол Паннония провинциясының бөлігі болды, содан кейін 2 ғасырда Паннония Жоғарғысы және 3 ғасырда Паннония Бірінші провинцияларының құрамына енді. Кейінгі Рим империясы кезеңінде Паннония Бірінші провинциясы Паннония диоцезі, Ильирия преториандық префектурасы және Италия преториандық префектурасы сияқты ірі әкімшілік бірліктердің құрамына кірді.
From the 4th century BC, the area was dominated by Celts and in the 1st century AD it became part of the Roman Empire. During Roman administration, it was part of the province of Pannonia, and later part of the provinces of Pannonia Superior (in the 2nd century) and Pannonia Prima (in the 3rd century). During the late Roman Empire, Pannonia Prima province was part of larger administrative units, such are Diocese of Pannonia, Praetorian prefecture of Illyricum and Praetorian prefecture of Italy.
Ертедегі герман мемлекеттері
Бұл аймаққа алғаш қоныс аударған герман тайпалары 380 жылы Паннонияға келген остготтар болды. Остготтар Римнің одақтастары болды және оларға Паннонияда қоныстануға рұқсат берілді, сондай-ақ Рим шекарасын қорғау міндеті жүктелді. V ғасырда бұл аймақ ғұндар тарапынан басып алынды, бірақ олардың жеңілісінен кейін Паннонияда тәуелсіз Остгот патшалығы құрылды. Қазіргі Бургенланд аймағы Италияның Одоакр патшалығының құрамына кірді, бірақ V ғасырдың соңында Остгот патшасы Теодорик бұл патшалықты жаулап алып, Батыс Паннонияда Остгот әкімшілігін қайта орнатты. VI ғасырда бұл аумақ тағы бір герман мемлекетіне, Ломбардтар патшалығына қосылды. Дегенмен, Ломбардтар кейін Италияға көшіп кетті және аймақ аварлардың бақылауына өтті. VII ғасырда бұл аймақ қысқа мерзімге Самоның славян мемлекетінің құрамына кірді, бірақ одан кейін аварлардың билігіне қайта қарады. VIII ғасырдың соңында аварлардың жеңілісінен кейін бұл аймақ Франк империясының бір бөлігіне айналды. 955 жылы Лехфельд (немесе Аугсбург) шайқасынан кейін жаңа герман қоныс аударушылары осы аймаққа келді.
The first Germanic people to settle in this region were the Ostrogoths, who came to Pannonia in AD 380. The Ostrogoths became allies of Rome and were allowed to settle in Pannonia, being tasked to defend the Roman borders. In the 5th century, the area was conquered by the Huns, but after their defeat, an independent Kingdom of the Ostrogoths in Pannonia was formed. The territory of present day Burgenland became part of the Italian Kingdom of Odoacer, but at the end of the 5th century the Ostrogothic king Theodoric conquered this kingdom and restored Ostrogothic administration in western Pannonia. In the 6th century, the territory was included in another Germanic state, the Kingdom of the Lombards. However, the Lombards subsequently left towards Italy and the area came under the control of the Avars. Briefly in the 7th century, the area was part of the Slavic State of Samo, but was subsequently returned to Avar control. After the Avar defeat at the end of the 8th century, the area became part of the Frankish Empire. After the Battle of Lechfeld (or Augsburg) in 955, new Germanic settlers came to the area.
Ортағасырлық Венгрия патшалығы
1043 жылы Генрих III және Венгрия королі Самуил Аба бейбіт келісім шартына қол қойды. 1058 жылдың 20 қыркүйегінде Пуатудан келген Агнес пен Венгрияның Андрей I шекараны келісу үшін кездесті. Бургенланд аймағы 16 ғасырға дейін ортағасырлық Венгрия Корольдігінің батыс шекарасы болып қала берді. Халықтың көп бөлігі германдықтардан тұрды, шекарадағы марш (Гипе) аймағының венгр шекарашыларын есептемегенде. Орта ғасырларда көршілес Австриядан германдықтардың көші-қоны үздірілген жоқ.
In 1043, Henry III and King Samuel Aba of Hungary signed a peace treaty. On 20 September 1058, Agnes of Poitou and Andrew I of Hungary met to negotiate the border. The area of Burgenland remained the western frontier of the medieval Kingdom of Hungary until the 16th century. The majority of the population was Germanic, except for the Hungarian border guards of the frontier March (Gyepű). Germanic immigration from neighbouring Austria was also continuous in the Middle Ages.
Габсбургтердің әкімшіліктері
1440 жылы қазіргі Бургенланд аймағы Австрияның Габсбургтарының бақылауында болды, ал 1463 жылы оның солтүстік бөлігі (Кёсег қаласымен бірге) Винер-Нойштадт бейбіт шарты бойынша кепілдікке берілді. 1477 жылы Венгрия королі Матиас Корвин бұл аймақты қайта басып алды, бірақ 1491 жылы Богемия және Венгрия королі Владислав II оны император Максимилиан I-ге қайтадан кепілге берді. 1647 жылы император Фердинанд II оны Венгрия Корольдігіне қайтарды (сол кезде ол өзі Габсбургтардың иелігінде болған). 16 ғасырда ортағасырлық Венгрия Корольдігі тәуелсіздігін жоғалтты, ал Осман империясы бағындырмаған солтүстік-батыс бөлігі Габсбург империясының құрамына кірді. Габсбургтардың бұл иелігі Корольдік Венгрия деп аталды және оған қазіргі Бургенланд пен Батыс Венгрия аумақтары кірді. Корольдік Венгрияда әлі де округтар сақталды. Қазіргі Бургенланд сол кезде Венгрияның Мошон, Шопрон және Ваш округтарының құрамында болды. 16 және 17 ғасырларда Германия протестанттары Киелі Рим империясының діни соғыстарынан, әсіресе Австрия аймағындағы Реформацияның қысымынан қашып, Батыс Корольдік Венгрияға паналады, сол кезде Австрияны Рим католиктеріне берілген Габсбургтар биледі. 17 ғасырдың соңында Осман империясына қарсы Хабсбургтардың жеңісінен кейін, Хабсбург Венгрия Корольдігінің аумағы бұрынғы ортағасырлық Венгрия Корольдігінің аумағын кеңейтті. 17 және 18 ғасырларда Батыс Венгрия аймағында Эстерхази және Баттиани сияқты бай католик жер иелері отбасылары үстемдік құрды. 1867 жылы Габсбург империясы Австрия-Венгрияның қос монархиясына айналды.
In 1440 the territory of present day Burgenland was controlled by the Habsburgs of Austria, and in 1463 the northern part of it (with the town of Kőszeg) became a mortgage territory according to the peace treaty of Wiener Neustadt. In 1477 King Matthias Corvinus of Hungary had retaken the area, but in 1491 it was mortgaged again by King Vladislaus II of Bohemia and Hungary to Emperor Maximilian I. In 1647 Emperor Ferdinand II returned it to the Kingdom of Hungary (which itself was a Habsburg possession in this time). In the 16th century, the medieval Kingdom of Hungary lost its independence and its northwestern part that was not conquered by the Ottoman Empire was included in the Habsburg Empire. This Habsburg possession was known as Royal Hungary and it included territory of present day Burgenland and western Hungary. Royal Hungary still had counties. What is today Burgenland was in those times the Moson, Sopron and Vas counties of Hungary. In the 16th and 17th centuries German Protestant refugees arrived in Western Royal Hungary to shelter from the religious wars of the Holy Roman Empire, particularly from the suppression of the Reformation in Austrian territories, then ruled by the staunchly Roman Catholic Habsburgs. After the Habsburg military victory against the Ottomans at the end of the 17th century, the Habsburg Kingdom of Hungary was enlarged to include much of the territory of the former medieval Kingdom of Hungary. In the 17th and 18th centuries the region of Western Hungary was dominated by the wealthy Catholic landowning families, for example the Esterházys and Batthyánys. In 1867, the Habsburg Empire was transformed into the dual monarchy of Austria Hungary.
Австрия-Мажарстанның таралуы
1910 жылғы санақ бойынша қазіргі Бургенланд аумағында 291 800 адам тұрған. Олардың ішінде 217 072 адам неміс тілінде (74%), 43 633 адам хорват тілінде (15%) және 26 225 (9%) адам венгр тілінде сөйлеген. Рома халқы өздерінің ана тілі бойынша саналып тіркелді. 1918 жылдың желтоқсанында австриялық саясаткер Ханс Сукард аймақты Австрияға қосу мақсатымен Хайнценланд Республикасын жариялады. Бірақ, ол екі күн ішінде Венгрияның бақылауына өтті. 1919 жылдың наурыз айынан тамыз айына дейін Бургенланд Венгрия Кеңес Республикасының құрамында болды. Бұл аймақ Югославияға дейінгі чех дәлізінің орналасуы мүмкіндігі де талқыланды. "Неміс Батыс Венгриясы" (Deutsch Westungarn) мәселесі Сен-Жермен және Трианон шарттарында реттелді. Венгрияның дипломатиялық күш-жігеріне қарамастан, Бірінші дүниежүзілік соғыстың жеңімпаздары Бургенландтың Австриямен ресми бірігу күнін 1921 жылдың 28 тамызы деп белгіледі. Алайда, сол күні Венгрияның қолдауымен қарулы топтар Австрия полициясының бақылауын және кеденді орнатуға кедергі келтірді. Полковник Пал Пронай және оның адалдары, Ронгиос Гарда, Австриялық шенеуніктер мен Австрия жандармериясының күштерінен Батыс Венгрияны басып алудан қорғады. Пронайға Австрия билігінде өмір сүргісі келмейтін венгрлер мен хорваттар көмектесті, нәтижесінде 1921 жылы Батыс Венгриядағы көтеріліс болды. Пронай бүкіл аймақты басып алып, Лайтабаньяс мемлекетін құрды.
According to the 1910 census 291,800 people lived on the territory of present day Burgenland. Among them 217,072 were German speaking (74%), 43,633 Croatian speaking (15%) and 26,225 (9%) Hungarian speaking. Roma people were counted according to their native language. In December 1918, the Republic of Heinzenland was declared by Austrian politician Hans Suchard with the goal of the territory being annexed by Austria. However, it was taken over within two days by Hungary. From March to August 1919, Burgenland was part of the Hungarian Soviet Republic. The area had also been discussed as the site of a Czech Corridor to Yugoslavia. The decision on "German West Hungary" (Deutsch Westungarn) was fixed in the treaties of Saint Germain and Trianon. Despite diplomatic efforts by Hungary, the victorious parties of World War I set the date of Burgenland's official unification with Austria for 28 August 1921. However, on that day sharpshooters with the support of Hungary prevented the establishment of Austrian police control and customs. Lieutenant Colonel Pál Prónay and his men, the Rongyos Gárda, defended western Hungary from occupation by Austrian officials and forces of the Austrian Gendarmerie. Prónay had help from Hungarians and Croatians who did not want to live under Austrian rule, leading to the Uprising in West Hungary in 1921. Prónay occupied the whole area and created the state of Lajtabánság.
Австрияның тоғызыншы провинциясы
Италияның дипломатиялық аралықтасуының арқасында, Венеция хаттамасы бойынша дағдарыс 1921 жылдың күзінде шешілді, оған сәйкес Венгрия 1921 жылдың 6 қарашасына дейін қарулы жасақтарын таратуға міндеттелді. Бұл, Бургенландтың астанасы – Оденбург (Сопрон) және оны қоршаған сегіз ауылды қоса алғанда, белгілі бір аумақтарды біріктіру жөніндегі референдумға айырбас жасау болды. Дауыс беру 14-16 желтоқсан аралығында өтті және Сопрон ауданында тұратын халықтың Венгрия құрамында болуы үшін нақты дауыс бергені анықталды (бірақ Австрия күмән келтірді). Нәтижесінде, Сопрон ауданы Венгрияға қосылды, ал қалған аумақ Австрияға енді. Cisleithania құрамында болған Австрияның басқа штаттарынан өзгеше, Бургенланд ерекше Kronland болған жоқ және құрылған кезде Ландтаг (өкілдер жиналысы) және Штатхальтер (императорлық губернатор) сияқты өзіндік аймақтық саяси және әкімшілік институттары болған жоқ. 1922 жылдың 18 шілдесінде Бургенланд парламентіне алғашқы сайлау өтті. Венгрия юрисдикциясынан Австрия юрисдикциясына өтуге байланысты түрлі уақытша шаралар қабылданды. Парламент 1925 жылы Айзенштадтты Бургенландтың астанасы деп белгіледі және 1929 жылы бүкіл елдегі уақытша ғимараттардан жаңа салынған Ландхаусқа көшті. 1923 жылғы Австрияның алғашқы халық санауы Бургенландта 285 600 адамды тіркеді. Облыстың этникалық құрамы сәл өзгерді: 1910 жылмен салыстырғанда неміс тілінде сөйлейтіндердің үлесі артты (227 869 адам, 80%), ал венгр тілінде сөйлейтіндердің үлесі күрт төмендеді (14 931 адам, 5%). Бұл, негізінен, аумақ Австрияға өткеннен кейін венгр мемлекеттік қызметкерлері мен зиялыларының эмиграциясына байланысты болды. 1923 жылы, 19 ғасырдың соңында басталған Америка Құрама Штаттарына эмиграция өзінің ең жоғары шегіне жетті; кейбір жерлерде халықтың төрттен бірі шетелге кетті. Австрияның нацистік Германиямен Аншлюс болғаннан кейін Бургенланд әкімшілік бірлігі таратылды. Солтүстік және орталық Бургенланд Нидердёнау (Төменгі Дунай) округіне, ал оңтүстік Бургенланд Штирияға қосылды. Аншлюс болғаннан кейін Бургенланд еврейлері дереу эмиграцияға мәжбүр болды. Германияландыру саясаты басқа азшылықтарға, әсіресе Бургенланд хорваттары мен венгрлерге де әсер етті. Азшылықтар мектептері жабылып, ана тілдерін қолдануға тыйым салынды. 1944 жылы нацистер, негізінен еврейлердің мәжбүрлі еңбегі мен жергілікті халықтың көмегімен, Südostwall (Оңтүстік-Шығыс қабырғасы) құрылысын бастады. Кеңес әскерлері Вена шабуылы кезінде Венгрия-Австрия шекарасын кесіп өтті және аяқталмаған бекіністердің кешігуіне ұшырады. Нацистік режимнің соңғы күндері еврейлердің мәжбүрлі еңбекшілерінің көптеген жазалаулары мен өлім марштары өтті.
With the help of Italian diplomatic mediation in the Venice Protocol, the crisis was resolved in the autumn of 1921, when Hungary committed to disarm the sharpshooters by 6 November 1921. This was in exchange for a plebiscite on the unification of certain territories, including Ödenburg (Sopron), the designated capital of Burgenland, and eight surrounding villages. The vote took place from 14 to 16 December, and resulted in a clear (but doubted by Austria) vote of the people who inhabited the Sopron district to be part of Hungary. Consequently, the territory was incorporated into Austria, except for the Sopron district which was united with Hungary. In contrast to all the other present Austrian states, which had been part of Cisleithania, Burgenland did not constitute a specific Kronland, and when it was formed it did not have its own regional political and administrative institutions such as a Landtag (representative assembly) and Statthalter (imperial governor). On 18 July 1922, the first elections for the parliament of Burgenland took place. Various interim arrangements were required due to the changeover from Hungarian to Austrian jurisdiction. The parliament decided in 1925 on Eisenstadt as the capital of Burgenland, and moved from the various provisional estates throughout the country to the newly built Landhaus in 1929. The first Austrian census in 1923 registered 285,600 people in Burgenland. The ethnic composition of the province had changed slightly: the percentage of German speakers increased compared to 1910 (227,869 people, 80%) while the percentage of Hungarian speakers rapidly declined (14,931 people, 5%). This was due mainly to the emigration of the Hungarian civil servants and intellectuals after the territory was ceded to Austria. In 1923, emigration to the United States of America, which started in the late 19th century, reached its climax; in some places up to a quarter of the population went overseas. After the Nazi German Anschluss of Austria, the administrative unit of Burgenland was dissolved. Northern and central Burgenland joined the district of Niederdonau (Lower Danube) while southern Burgenland joined Styria. The Jews of Burgenland were forced to emigrate in the immediate aftermath of the Anschluss. The policy of Germanization also affected other minorities, especially Burgenland Croats and Hungarians. Minority schools were closed and the use of their native language discouraged. In 1944, the Nazis began to build the Südostwall (South east wall) with the help of mostly Jewish forced labor and collaborating inhabitants. Soviet troops crossed the Hungarian–Austrian border during the Vienna offensive and were only somewhat delayed by the unfinished fortifications. In the last days of the Nazi regime many executions and death marches of Jewish forced laborers took place.
Кәсібі
1945 жылдың 1 қазанында Бургенланд кеңестік қолдаумен қайта құрылды және Ұлыбритания басып алған Штирияға алмасу шарты бойынша кеңестік күштерге берілді. Кеңес оккупациясы кезінде Бургенланд тұрғындары ауыр зорлық-зомбылыққа ұшырады және экономикалық прогресс өте баяу болды, бұл кеңес әскерлерінің болуымен байланысты, ол инвестицияларды тежеді. Кеңес оккупациясы 1955 жылы Венадағы Австрияның тәуелсіздігі туралы шартқа қол қою арқылы аяқталды. 1956 жылдың 23 қазанындағы венгр революциясы венгр-австрия шекарасында, әсіресе Андау көпірінде (Brücke von Andau) венгр босқындарының үлкен толқынына әкелді. Бургенланд тұрғындары оларды зор қонақжайлықпен қарсы алды. 1957 жылы "фашизмге қарсы қорғаныс кедергісі" құрылысы кеңестік ықпалындағы аумақты сыртқы әлемнен толығымен оқшаулап, Бургенландтың жанындағы венгр-австрия шекарасын миналы далалар мен тікенді сымның қауіпті аймағына айналдырды (шекараның венгр жағында): темір перденің бір бөлігі. Тіпті темір перде дәуірінде Бургенландтың солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы жергілікті пойыздар "коридор пойыздары" (Korridorzüge) ретінде жүріп тұрды – олар венгр аумағынан өтетін кезде есіктерін жапты. 1965-1971 жылдар аралығында миналы далалар тазартылды, себебі адамдар олардың салдарынан зардап шекті, тіпті шекараның австриялық жағында да.
As of 1 October 1945 Burgenland was reestablished with Soviet support and given to the Soviet forces in exchange for Styria, which was in turn occupied by the United Kingdom. Under Soviet occupation, people in Burgenland had to endure a period of serious mistreatment and an extremely slow economic progress, the latter induced by the presence of Soviet troops which discouraged investment. The Soviet occupation ended with the signing of the Austrian Independence Treaty of Vienna in 1955 by the Occupying Forces. The brutally crushed Hungarian Revolution on 23 October 1956 resulted in a wave of Hungarian refugees on the Hungarian Austrian border, especially at the Andau Bridge (Brücke von Andau). They were received by the inhabitants of Burgenland with overwhelming hospitality. In 1957, the construction of the "anti Fascist Protective Barrier" resulted in a complete sealing off of the area under Soviet influence from the rest of the world, turning the Hungarian Austrian border next to Burgenland into a deadly zone of minefields and barbed wire (on the Hungarian side of the border): part of the Iron Curtain. Even during the era of the Iron Curtain, local trains between the north and south of Burgenland operated as "corridor trains" (Korridorzüge) – they had their doors locked as they crossed through Hungarian territory. Between 1965 and 1971, the minefields were cleared because people were often harmed by them, even on the Austrian side of the border.
Жақында болған тарих
Бургенланд (әсіресе Нойзидлер көлі маңындағы аймақ) әрқашан тамаша шарап өндіргенімен, 1980 жылдардың ортасында Бургенландтағы бірқатар шарапшылар шараптарына заңсыз заттар қосты. Бұл мәселе әшкере болғаннан кейін Австрияның шарап экспорты күрт азайды. Осы оқиғадан кейін Австриядағы шарапшылар, Бургенландта ғана емес, сапаға көбірек мән беріп, нашар сапалы шарап өндіруді тоқтатты. 1989 жылдың 27 шілдесінде Австрия мен Венгрияның сыртқы істер министрлері Алоис Мок пен Гюла Хорн Клингенбах ауылында Темір Қоршауды кесіп, символдық маңызы зор әрекет жасады. Сол күні Никельсдорф (Австрия) / Хегиешалом (Венгрия) шекаралық бекетін Венгрия шекара қызметі ашты, бұл Шығыс Германия азаматтарының қашуына жағдай жасады. Олар сым торының артында Австрия Қызыл Кресінің медициналық бригадасының алғашқы көмегін күтіп отырды. Осылайша мыңдаған шығыс немiс батысқа қашып кетті. Бургенланд тұрғындары оларды қонақжайлықпен қарсы алды. Кейін бұл оқиға Германияның бірігуінің бастауы деп есептелді. 1990 жылдан кейін Бургенланд Орталық Еуропаның батыс және шығыс бөліктерін байланыстыратын дәстүрлі көпір рөлін қайта алды. 2003 жылы ол "Centrope" Interreg жобасына қатысты. 2004 жылы Венгрия, Словакия және Чехия Еуропалық Одаққа қосылғаннан кейін шекаралық байланыстар одан әрі нығайды. Бұл үш ел 2007 жылдың соңында Шенген аймағына енді, нәтижесінде аймақта шекара бақылауы тоқтатылды. 2021 жылы Бургенландтың ауданы шамамен 6000 м²-ге артты. Бұл Бургенланд пен Штирия арасындағы шекараның бір бөлігін құрайтын Лафниц өзенінің бойындағы су тасқынынан қорғау шараларының 1970 жылдардың соңында өзгеруіне байланысты болды. Өзеннің бағыты су тасқынынан қорғау шараларының өзгеруімен бірге сәл өзгергендіктен, Штирияға қарасты аудандардың бір бөлігі өзеннің шығыс жағына, ал Бургенландқа қарасты аудандардың бір бөлігі өзеннің батыс жағына көшті. 2010 жылы заң шығарушылар мен жергілікті кеңестер бірлесіп, өзеннің батысындағы аудандар Штирияның, ал өзеннің шығысындағы аудандар Бургенландтың құрамына кіретінін шешті, бұл халықтың пікірлері мен көзқарастарын ескерді. Бұл шешім 2021 жылы заң күшіне енді.
Despite Burgenland (especially the area around the Neusiedler See) always producing excellent wine, some vintners in Burgenland added illegal substances to their wine in the mid 1980s. When this was revealed, Austria's wine exports dwindled dramatically. After recovering from the scandal, vintners in Austria, and not only in Burgenland, started focusing on quality and mostly stopped producing low quality wine. On 27 July 1989, the foreign ministers of Austria and Hungary, Alois Mock and Gyula Horn, cut the Iron Curtain in the village of Klingenbach in a symbolic act with far reaching consequences. At the same time, the border crossing at Nickelsdorf (Austria) / Hegyeshalom (Hungary) was opened by the Hungarian border patrol and this enabled the escape of East Germans. Directly behind the wires special medic troops of the Austrian Red Cross awaited them and provided first assistance. Thousands of East Germans fled to the West in this way. Again, the inhabitants of Burgenland received them with great hospitality. Later, this was often referred to as the beginning of German reunification. After 1990 Burgenland regained its traditional role as a bridge between the western and eastern parts of Central Europe. In 2003 it joined an Interreg project Centrope. Cross border links were further strengthened when Hungary, Slovakia and the Czech Republic joined the European Union in 2004. All three countries became part of the Schengen zone in late 2007, and border controls ceased to exist in the region. In 2021, Burgenland grew by about 6,000 m2. This was due to the change of flood protection measures along the river Lafnitz, which forms part of the border between Burgenland and Styria, in the late 1970s. As the course of the river changed somewhat along with the change of the flood protection measures, some areas belonging to Styria ended up to the east of the river and some areas belonging to Burgenland ended up to the west of the river. In 2010, it was decided by legislators together with the local councils that the areas to the west of the river would be part of Styria and the areas to the east of the river would be part of Burgenland, reflecting the perceptions and attitudes of the population. This decision was put into law in 2021.
География
Бургенланд – Австрияның тоғыз штаттарының арасында үшінші ең кішісі. Аймақтың ең биік нүктесі дәл Венгриямен шекарада, Гешрибенштайн тауында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Бургенландтың толыққан толығымен ішіндегі ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 879 метр биіктікте, ал ең төменгі нүктесі (ол сонымен қатар Австрияның ең төменгі нүктесі) Апеллон муниципалитетінің аумағында орналасқан. Бургенланд оңтүстік-батыста Штирия және солтүстік-батыста Төменгі Австрия штаттарымен шекаралас. Шығыс жағынан Венгриямен (Вас және Гьер-Мошон-Шопрон округтерімен) шектеседі. Солтүстік және оңтүстік бөліктерінде Словакиямен (Братислава аймағы) және Словениямен (Мура статистикалық аймағы) қысқа шекаралар бар. Бургенланд пен Венгрия Нойзидлер көлін (венгр. Fertő tó) бөліседі, ол қамысы мен жағалауының жайлылығымен, сондай-ақ жыл бойындағы қоңыр климатымен танымал. Нойзидлер көлі – Австрияның ең үлкен көлі. Ол туристерді қызықтыратын орын, көлдің солтүстігіне орнитологтарды, жайдармандарды, жел және кайтсерфингшілерді тартады.
Burgenland is the third smallest of Austria's nine states at The province's highest point is exactly on the border with Hungary, on the Geschriebenstein, above sea level. The highest point entirely within Burgenland is 879 metres above sea level; the lowest point (which is also the lowest point of Austria) at , is in the municipal area of Apetlon. Burgenland borders the Austrian states of Styria to the southwest and Lower Austria to the northwest. To the east it borders Hungary (Vas County and Győr Moson Sopron County). In the extreme north and south there are short borders with Slovakia (Bratislava Region) and Slovenia (Mura Statistical Region) respectively. Burgenland and Hungary share the Neusiedler See (Hungarian: Fertő tó), a lake known for its reeds and shallowness, as well as its mild climate throughout the year. The Neusiedler See is Austria's largest lake. It is a tourist attraction, bringing ornithologists, sailors, and wind and kite surfers into the region north of the lake.
Саясат
Бургенланд провинциялық жиналысында (Landtag) 36 орын бар. 2020 жылдың 26 қаңтарында өткен сайлауда Социал-демократиялық партия (SPÖ) 19 орынды абсолютті көпшілікпен жеңіп алды, Австрия Халық партиясы (ÖVP) 11 орынды, Еркіндік партиясы (FPÖ) 4 орынды және Жасылдар партиясы 2 орынды иеленді. 2003 жылы Бургенландтағы аймақтық сайлауларда дауыс беруге жарамды жас 16-ға дейін төмендетілді.
Burgenland's provincial assembly (Landtag) has 36 seats. At the election held on 26 January 2020, the Social Democratic Party (SPÖ) won an absolute majority of 19 seats, the Austrian People's Party (ÖVP) won 11 seats, the Freedom Party (FPÖ) won 4 seats and the Green Party won 2 seats. The voting age for regional elections in Burgenland was reduced to 16 years in 2003.
Экономика
Облыстың жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2018 жылы 9 миллиард евроны құрады, бұл Австрияның экономикалық өнімнің 2,3%-ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 27 300 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 90%-ын құрады. Бургенланд Австриядағы жан басына шаққандағы ЖІӨ ең төменгі провинция болып табылады.
The province's Gross domestic product (GDP) was 9 billion € in 2018, accounting for 2.3% of Austria's economic output. GDP per capita adjusted for purchasing power was €27,300 or 90% of the EU27 average in the same year. Burgenland is the province with the lowest GDP per capita in Austria.
Әкімшілік бөлімшелер
Бургенланд тоғыз аудан, екі дербес қала және жеті ауылдық ауданнан құралған. Солтүстіктен оңтүстікке қарай:
Burgenland consists of nine districts, two statutory cities and seven rural districts. From north to south:
Азшылықтар
Бургенландта едәуір хорват (130 000) және венгр (5 000–15 000) халқы бар.
Burgenland has notable Croatian (130,000) and Hungarian (5,000–15,000) populations.
Хорваттар
Хорваттар 1532 жылы Осман соғысынан кейін, Осман әскері олардың этникалық аумағындағы бірнеше елді мекендерді қиратқаннан кейін келді. Батыс Славонияның қалған католик халқының Бургенландқа ұйымдасқан түрде көшіп кетуіне жер иелері көмектесті. Осы кезеңдегі Сабордың (Хорватия парламенті) мұрағаттарында осындай қоныс аударулар туралы көптеген сілтемелер сақталған. 1538 жылдың көктемінде Хорватияның банi, Петар Кеглевич, өзі Батыс Славонияда үлкен жерлерге ие болған, елдің Осман шекарасындағы халқы көшіп кетуге дайындалып жатқанын хабарлады. Жер иелерінің оларды қоныстандыруы 1584 жылы ғана аяқталды. Олар берік католик дінін және тілін бүгінгі күнге дейін сақтап келеді, ал 19 ғасырда Хорватиядағы ұлттық жаңарудың ықпалымен ұлттық саналары нығайды. 1918 мен 1921 жылдар аралығында хорваттар Батыс Венгрияны Австрияға қосу жоспарына қарсылық көрсетті, ал 1923 жылы жеті хорват ауылы Венгрияға қайта қосылу үшін дауыс берді. 1934 жылы Бургенландтағы Хорват мәдени қауымдастығы құрылды. Нацистік кезеңде (1938–45 жж.) хорват тіліне ресми түрде тыйым салынды және мемлекет германдықтандыру саясатын белсенді түрде жүргізді. 1955 жылғы Австрия мемлекеттік шарты Австриядағы әрбір этникалық азшылыққа құқықтарды кепілдеді, бірақ хорваттар тілінің мектептер мен кеңселерде қолданылуы үшін 1960 және 1970 жылдарға дейін күресуге мәжбүр болды. 2000 жылы Бургенландта 51 жаңа екі тілді ауыл атауы белгілері орнатылды (47-сі хорват, 4-і венгр тілінде). Бургенланд хорват тілі – стандартты хорват тілінен өзгеше 16 ғасырлық диалект. Азшылық мектептері мен БАҚ-та жергілікті диалект қолданылады, ол 17 ғасырдан бері жазбаша түрде сақталған (алғаш рет 1711 жылы осы диалектке Евангелие аударылды). Бүгінде ЮНЕСКО-ның жойылып бара жатқан тілдердің «Қызыл кітабына» сәйкес, тіл ассимиляция қаупінде. Бургенланд хорваттары қазіргі Венгрия шекарасының ар жағындағы туыстарымен бір топқа жатады.
The Croats arrived after the devastating Ottoman war in 1532, when the Ottoman army destroyed some settlements in their ethnic territory. The emigration in great haste of the remaining Catholic population of western Slavonia into Burgenland was – as far as possible – organized by estate owners. The archives of the Sabor (the Croatian parliament) from this period contain numerous references to such resettlements. As reported in the spring of 1538 by the Ban of Croatia, Petar Keglević, who himself owned large estates in western Slavonia, that the country's population at the Ottoman border was preparing to emigrate. Their resettlement by estate owners was finished only in 1584. They have preserved their strong Catholic faith and their language until today, and in the 19th century their national identity grew stronger because of the influence of the National Revival in Croatia. Between 1918 and 1921 Croats opposed the planned annexation of West Hungary to Austria, and in 1923 seven Croatian villages voted for a return to Hungary. The Croatian Cultural Association of Burgenland was established in 1934. In the Nazi era (1938–45) the Croatian language was officially prohibited, and the state pursued an aggressive policy of Germanization. The Austrian State Treaty of 1955 guaranteed minority rights for every native ethnic minority in Austria but Croats had to fight for the use of their language in schools and offices even in the 1960s and 1970s. In 2000 51 new bilingual village name signs were erected in Burgenland (47 Croatian and 4 Hungarian). The Burgenland Croatian language is a 16th century dialect which is different from standard Croatian. In minority schools and media the local dialect is used, and it has had a written form since the 17th century (the Gospel was first translated to this dialect in 1711). Today the language is endangered by assimilation, according to the UNESCO's Red Book of Endangered Languages. The Croats of Burgenland belong to the same group as their relatives on the other side of the modern day border with Hungary.
Венгриялықтар
Венгрлер Oberwart/Felsőőr, Unterwart/Alsóőr және Siget in der Wart/Őrisziget ауылдарында тұрады. Бұл үш ауылды бірге Жоғарғы Őrség (венгр: Felső Őrség, неміс: Wart) деп атайды және олар 11-ші ғасырдан бері тілдік аралды құрап келеді. Oberpullendorf/Felsőpulya маңындағы тағы бір ескі венгр тіліндегі арал қазірге таяу дерлік жойылып кетті. Бургенландтағы венгрлер "őrök", яғни батыс шекарасын қорғаушылар болған, ал олардың ерекше диалектісі Трансильваниядағы секелилердің тіліне ұқсас. Олардың мәдени орталығы – Oberwart/Felsőőr. Тағы бір ерекше венгр тобы – Нойзидлер көлінің солтүстігіндегі ірі меншіктерде жұмыс істеген шартты еңбекшілер. Олар негізінен Рабакоз аймағынан келген. 20-шы ғасырдың ортасында осы меншіктер таратылғаннан кейін бұл топ тоқтатылды.
Hungarians live in the villages of Oberwart/Felsőőr, Unterwart/Alsóőr and Siget in der Wart/Őrisziget. The three villages together are called Upper Őrség (Hun: Felső Őrség, German: Wart), and they have formed a language island since the 11th century. The other old Hungarian language island in Oberpullendorf/Felsőpulya has almost disappeared today. The Hungarians of Burgenland were "őrök", i. e. guards of the western frontier, and their special dialect is similar to the Székelys in Transylvania. Their cultural centre is Oberwart/Felsőőr. Another distinct Hungarian group were the indentured agricultural workers living on the huge estates north of Neusiedler See. They arrived mainly from the Rábaköz region. After the dissolution of the manors in the mid 20th century this group ceased to exist.
Рома және еврейлер
Бұрын Бургенландта немістер, хорваттар және венгрлерден басқа, көптеген рома және еврей халқы да тұрған, бірақ нацистік режим оларды жойды. 1938 жылғы депортацияға дейін, дінге берілген Бургенланд еврейлері Айзенштадт, Маттерсбург, Киттзе, Фрауэнкирхен, Коберсдорф, Лакенбах және Дойчкрейц қалаларындағы танымал "Жеті қауымдастық" (Siebengemeinden/Sheva kehillot) ішінде шоғырландырылды, онда олар халықтың маңызды бөлігін құрады: мысалы, 1869 жылы Лакенбахтағы халықтың 62% еврейлерден тұрды. Соғыстан кейін Бургенланд еврейлері Иерусалимдегі хареди ауданы – Кирьят Маттерсдорфты құрды, ол бұрынғы Маттерсбург атауы мен атақты есілхана орталығы болған оның тарихын еске салады.
In addition to Germans, Croats and Hungarians, Burgenland used to have substantial Roma and Jewish populations, but these were wiped out by the Nazi regime. Before their deportation during 1938, the traditionally very religious Burgenland Jews were concentrated in the famous "Seven Communities" (Siebengemeinden/Sheva kehillot) in Eisenstadt, Mattersburg, Kittsee, Frauenkirchen, Kobersdorf, Lackenbach and Deutschkreutz, where they formed a substantial part of the population: e. g. in Lackenbach, 62% of the population was Jewish as of 1869. After the war, Jews from Burgenland founded the Jerusalem haredi neighbourhood of Kiryat Mattersdorf, reminding of the original name of Mattersburg, once a centre of a famous yeshiva.
Дін
Статистика Австриясының 2021 жылғы мәліметтері бойынша, Бургенланд халқының көп бөлігі христиан дінін ұстанады (80,3%), сондай-ақ Австриядағы протестанттардың ең үлкен үлесі осы аймақта (11,4%) тіркелген. Халықтың 65,5% - римдік католиктер, ал тағы 3,4% басқа христиан діндерінің (көбінесе православиеліктер) жаттықтары. Исламды 2,2% адам ұстанады, ал 0,7% басқа дінді мойындайды. Бургенланд тұрғындарының 16,8% ешқандай дінге немесе діни ағымға жатпайды.
According to 2021 figures of Statistics Austria, Burgenland's population is mostly Christian (80.3%), with the highest proportion of Protestants in Austria (11.4%). 65.5% of the population are Roman Catholic, and further 3.4% are adherents of other Christian denominations (mostly Orthodox Christians). Islam is practiced by 2.2%, while 0.7% profess another religion. 16.8% of Burgenland's inhabitants profess no affiliation with any religion or denomination.
Аттар
Хорват тілінде Бургенланд Gradišće деп аталады; мажар тілінде Őrvidék, Felsőőrvidék немесе Várvidék; словен тілінде Gradiščanska; ал Прекмурье диалектісінде Gradišče. 1921 жылға дейін аймақ аумақтық бірлік болмағандықтан, оның ресми атауы болған жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Венгрия Корольдігінің неміс тілді батыс шекаралық аймағы кейде бейресми түрде Deutsch Westungarn (Германияның батыс Мажарстаны) деп аталды. Тарихи аймаққа Венгрияның Сопрон қаласы (неміс тілінде Эденбург деп аталады) кірді. Vierburgenland (Төрт қамалдың жері) атауын 1919 жылы Сопрон қаласында тұратын веналық Odo Rötig ойлап тапты. Ол Венгрия Корольдігінің төрт vármegye-сінен (неміс тілінде Komitaten, «округтер») – венгр тілінде Pozsony, Moson, Sopron және Vas, ал неміс тілінде Pressburg, Wieselburg, Ödenburg және Eisenburg деп белгілі болған. Поцони/Прессбург (Братислава) қаласы Чехословакияға берілгеннен кейін vier саны drei (= үш) санына ауыстырылуға тиіс болды, бірақ ешбір қамал Бургенланд құрамына кірмейтіні анықталған соң, сан мүлдем алынып тасталды, бірақ аймақтағы көптеген ескі шекаралық қамалдарды еске түсіретіндей болғандықтан Бургенланд атауы сақталды. "Бургенланд" атауын алғашқы провинциялық Ландтаг 1922 жылы қабылдады. Мажар тілінде неміс атауы қабылданған, бірақ шағын топтар қолданатын үш заманауи балама бар. Неміс атауының мажар тіліндегі аудармасы "Várvidék" 1970 жылдары аймақ сарапшысы Ласло Юхас тарапынан ойлап табылды және әсіресе туристік басылымдарда жиі қолданылады. Қалған екі атау "Őrvidék" және "Felső Őrvidék" ең маңызды ежелгі мадьяр тіліндегі аймақ – Felső Őrség атауынан шыққан. Бұл микроаймақ Фелсеор/Оберварт қаласының маңында орналасқан, сондықтан бұл жаңа атаулар шатастыруға мүмкіндік береді, бірақ олар кейде қолданылады. Хорват және словен тілдеріндегі "Gradišće" және "Gradiščansko" атаулары неміс атауының тікелей аудармалары болып табылады. Jennersdorf ауылы Словения және Венгрия шекарасынан 5 шақырымнан аспайды (Біріккен Словения қозғалысын қараңыз). Сербтер, чехтер және словактар Нойзидлер көлінің, Руст қаласына жақын орналасқан көлдің батыс жағалауын Лузиц немесе Лусиц деп атайды. Алайда, Лужиц сербтерінің, босниялықтардың, хорваттардың, чехтардың және словактардың ұрпақтары төрт ғасыр бойы неміс немесе венгр мәдениетіне сіңірілді. Аймақтың ұзақ тарихында славян, австриялық неміс және венгр халқы қоныстанған. Аймақтың ең шығыс бөлігі (Нойзидлер көлінің жағалауы) австриялық неміс тілінде Seewinkel деген топографиялық атауға ие. Бұл аймақ австриялық неміс тіліне ең аз әсер еткен, өйткені Венгрия және Словакия шекаралары 10 километрден аз қашықтықта орналасқан.
In Croatian, Burgenland is known as Gradišće; in Hungarian as Őrvidék, Felsőőrvidék or Várvidék; in Slovene as Gradiščanska; and in the Prekmurje dialect as Gradišče. As the region was not a territorial entity before 1921, it never had an official name. Until the end of World War I the German speaking western borderland of the Kingdom of Hungary was sometimes unofficially called Deutsch Westungarn (German West Hungary). The historical region included the border city of Sopron in Hungary (known as Ödenburg in German). The name Vierburgenland (Land of Four Castles) was created in 1919 by Odo Rötig, a Viennese resident of Sopron. It was derived from the four vármegye of the Kingdom of Hungary (in German Komitaten, 'counties') known in Hungarian as Pozsony, Moson, Sopron and Vas, or in German as Pressburg, Wieselburg, Ödenburg and Eisenburg. After the town of Pozsony/Pressburg (Bratislava) was assigned to Czechoslovakia, the number vier was to be changed to drei (=three), but after it became clear that none of the Burgen would be part of the Burgenland, the number was dropped completely but the name Burgenland was kept because it was deemed to be appropriate for a region with so many old frontier castles. The "Burgenland" name was adopted by the first provincial Landtag in 1922. In Hungarian the German name is generally accepted but there are three modern alternatives used by minor groups. The Hungarian translation of the German name, "Várvidék", was invented by László Juhász, an expert of the region in the 1970s, and it is becoming increasingly popular especially in tourist publications. The other two names "Őrvidék" and "Felső Őrvidék" are derived from the name of the most important old Magyar language island, the Felső Őrség. This microregion is around the town Felsőőr/Oberwart, so these new names are a bit misleading; however they are sometimes used. The Croatian and Slovenian names "Gradišće" and "Gradiščansko" are calques of the German name. The village of Jennersdorf is no more than 5 kilometers from the Slovenian and Hungarian borders (see the United Slovenia movement). Alternatively, the Serbs, Czechs and Slovaks call the western shores of the Neusiedler See, the lake adjoining the town of Rust, Luzic or Lusic. However, the descendants of Luzic Serbs, Bosniaks, Croats, Czechs and Slovaks were eventually assimilated into the ethnic German or Hungarian cultures over four centuries. The province has a long history of Slavic, as well Austrian German and Hungarian Magyar settlement. The province's easternmost portion (the shores of the Neusiedler See) carried its own topographical term Seewinkel in Austrian German. This is the area least influenced by Austrian German since the Hungarian and Slovak borders are less than 10 kilometers away.
Мәдениет
Мәдени ұсыныстар әртүрлі, әсіресе жазда Seefestspiele Mörbisch фестивалі және көптеген халықаралық рок-топтарымен Nova Rock фестивалімен танымал. Форкенштейн сарайындағы тұрақты көрмеде Эстерхазы герцогтарының әсерлі жинағы көрсетілген, олардың сарайында, Эстерхазы сарайында әлемге әйгілі музыкант Жозеф Хайдн жұмыс істеді. Ол Бургенланд хорват халық әнінен – "V jutro rano se ja stanem" ("Ертеңгі таңда ерте тұрам") – "Gott erhalte Franz den Kaiser" ("Құдай император Францты сақтасын") әуенін шығарды, ол кейін Германияның қазіргі ұлттық әнұранына айналды. Хорваттар мен венгрлер сияқты аз ұлттар ұйымдастыратын мәдени шаралар да бар, мысалы, халықтық кештер. Бургенландта қолданылатын диалект Hianzisch деп аталады. Бургенландтықтар Австрияның басқа аймақтарының тұрғындары арасында әзілдердің нысанына айналады, бұл неміс Шығыс Фризиялық әзілдеріне ұқсас. Бұл әзілдерде бургенландтықтар ақымақ немесе тез түсінбейтін болып бейнеленеді.
The cultural offerings are diverse and especially in the summer famous for the Seefestspiele Mörbisch and the Nova Rock Festival with numerous international rockbands. The permanent exhibition at Forchtenstein Castle shows an impressive collection of the dukes of Esterházy, at whose court at Esterházy Palace worked the world famous musician Joseph Haydn, who composed from the Burgenland Croatian folk song "V jutro rano se ja stanem" ("In the morning I rise up early") the melody of "Gott erhalte Franz den Kaiser" ("God save Franz the Emperor"), which became the melody of today's national anthem of Germany. There are also cultural events organized by the minorities such as Croatian or Hungarian folk evenings. The dialect spoken in Burgenland is called Hianzisch. People from Burgenland tend to be the butt of a joke cycle by people from other regions of Austria, similar to the German East Frisian jokes. These jokes portray people from Burgenland as dumb or slow on the uptake.