Кіріспе
Австрияның федералды жері
Зальцбург (;, сондай-ақ Зальцбургерланд деп те белгілі; ) – Австрияның федералды жері. Неміс тілінде ол Бундесленд деп аталады, неміс тілінен ағылшын тіліне аударма сөздігінде бұл «федералды мемлекет» деп аударылады, ал Еуропалық комиссия оны «провинция» деп атайды. Неміс тілінде оның ресми атауы – Зальцбург жері, оны осы атты алып жүретін астанасы Зальцбургтан ажырату үшін қолданылады. Ғасырлар бойы ол Киелі Рим империясының тәуелсіз князь-епископтығы болды. Ол Германия және Италиямен шектеседі.
Орналасқан жері
Зальцбург штатының ауданы Salzach өзенінің бойымен созылады, ол оңтүстіктегі Орталық Шығыс Альп тауларынан басталып, солтүстікте Альп тауларының етегіне дейін жетеді. Бұл Австрияның солтүстік-батысында, Германияның Бавария штатымен шекараға жақын орналасқан; солтүстік-шығысында – Жоғарғы Австрия федералды штаты, шығысында – Штирия федералды штаты, оңтүстігінде – Каринтия және Тироль федералды штаттары жатыр. 561 714 тұрғыны бар, ол халық саны бойынша елдің шағын федералды штаттарының бірі. Оңтүстікке қарай Альп тауларының негізгі сілемдері (ішінде Хоэ Тауэрн таулары) және көптеген үш мыңдықтар өтеді. Дахштейн массиві мен Солтүстік Әктас Альп тауларының Берхтесгаден Альп таулары Зальцбург штатымен шығыс және солтүстік жағынан шектеседі.
Тарих
Тұз аймақтың дамуында маңызды рөл атқарды; Зальцбург атауы "тұз қаласы" деген мағынаны білдіреді.
Сальцбург тәуелсіз мемлекет ретінде
Бавариядан тәуелсіздік 14 ғасырдың соңында бекітілді. Зальцбург архиепископтығы 1803 жылғы неміс медиатизациясына дейін Киелі Рим империясының тәуелсіз князь-епископтығы және мемлекеті болды.
Зальцбург сайлаушылары
Аумақ діни биліктен босатылды және император Франциск II-нің інісі, Тоскананың бұрынғы ұлы герцогы Фердинанд III-ге Зальцбург курфюрсттығы ретінде өтемақы ретінде берілді.
Тәуелсіздіктің аяқталуы
Аустерлиц шайқасында 1805 жылы Австрия жеңілгеннен кейін, Зальцбург Австрияға Бавария Корольдігіне Тирольді беруінің орнына өтемақы ретінде қосылды, ал Фердинанд Вюрцбург Ұлы Герцогтығына ауыстырылды.
Бавариялық Зальцбург
1809 жылы Австрия жеңіліске ұшырағаннан кейін, 1810 жылы федералды мемлекет Баварияға өткізілді.
Бавария мен Австрияның арасында бөлінген ел
1816 жылы Наполеон жеңіліске ұшырағаннан кейін және Вена конгресінде Баварияға лайықты өтемақы төленген соң, Баварияның солтүстік-батыс Рупертвинкелінен басқасы Австрияға қайтарылды. Зальцбург аймағы Жоғарғы Австрияның астанасы Линцтен Сальцах департаменті ретінде басқарылды. 1849 жылы Зальцбург герцогтығы Австрия империясының тәждік жері ретінде құрылды, ал 1866 жылдан кейін Австрия-Мажарстанның құрамына кірді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Зальцбург Австро-Венгрия империясының құрамында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. 49 000 зальцбургтық әскерге шақырылды, олардың 6 000-ы қаза болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Австрия республикалары
1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Зальцбург герцогтігі таратылып, оның орнына Зальцбург мемлекеті құрылды. Бұл мемлекет бастапқыда Германия Австриясының, ал кейіннен Достас мемлекеттердің шешімімен құрылған Австрия Бірінші Республикасының құрамдас бөлігі болды.
Германиядағы Зальцбург
1938 жылы Германия Австрияны аннексиялағаннан кейін, Австрия, Зальцбург штаты да оның ішінде, нацистік Германияның құрамына енді.
Америка бақылауы
1945 жылы нацистік Германия жеңілгеннен кейін одақтастар Австрияны оккупациялады, оны өз басқаруларымен тәуелсіз мемлекет деп мойындады. Зальцбург штаты АҚШ оккупациясында болды.
Австрияның федеративтік мемлекеті ретінде Зальцбург
1955 жылы Австрия қайтадан тәуелсіз мемлекет деп жарияланды, ал Зальцбург Австрияның екінші республикасының жаңадан құрылған федералды штаттарының біріне айналды.
Үкімет
2023 жылғы облыстық сайлаудағы үкімет министрлері және олардың лауазымдары.
Қалалық округтер
Федеративтік мемлекет 119 муниципалитетке, соның ішінде Зальцбург қаласына бөлінген. Олардың 11-і қала статусына ие (Städte), 24-і - нарықтық қалалар (Marktgemeinden), ал қалған 84-і қарапайым муниципалитеттер (Gemeinden). Төменде аудан бойынша бөлінген барлық муниципалитеттердің тізімі берілген:
Халлейн ауданы (Тенненгау) (13 муниципалитет): Абтенау, Аднет, Аннаберг-Лунгоц, Бад-Вигаун, Голлинг-ан-дер-Сальцах, Халлейн, Криспел, Кухль, Обералм, Пух-бей-Халлейн, Русбах-ам-Пасс-Гшютт, Санкт-Коломан, Шефффоу-ам-Тенненгебирге. Зальцбург айналасындағы аудан (Флачгау) (37 муниципалитет): Аниф, Антеринг, Бергейм, Берндорф, Бюрмус, Дорфбюерн, Эбенау, Эликсаузен, Эльсбетен, Эугендорф, Файстеннау, Фушль-ам-Зе, Гросгмайн, Гоминг, Гродиг, Холванг, Хенндорф, Хинтерзе, Хоф-би-Зальцбург, Коппль, Костендорф, Лампрехтсхаузен, Матце, Ноймаркт-ам-Валлерзе, Нусдорф-ам-Хаунсберг, Оберндорф-би-Зальцбург, Обертрум, Плайнфельд, Санкт-Георген, Санкт-Гилген, Шледорф, Зеехам, Зекирхен, Страсвалхен, Штробль, Таль, Вальц-Зиценхайм. Санкт-Йоханн-им-Понгау ауданы (Понгау) (25 муниципалитет): Алтенмаркт-им-Понгау, Бад-Гаштейн, Бад-Хофгаштейн, Бишофсхофен, Дорфгаштейн, Эбен-им-Понгау, Филцмос, Флахау, Форстау, Голдегг, Гроссарль, Хюттау, Хюттшлаг, Кляйнарль, Мюльбах-ам-Хохкониг, Пфаррверфен, Радштадт, Санкт-Йоханн-им-Понгау, Санкт-Мартин-ам-Тенненгебирге, Санкт-Файт-им-Понгау, Шварцах-им-Понгау, Унтертауэрн, Ваграйн, Верфен, Верфенвенг. Тамсвег ауданы (Лунгау) (15 муниципалитет): Гериах, Лессах, Марияпфарр, Маутерндорф, Мур, Рамингштейн, Санкт-Андрэ-им-Лунгау, Санкт-Маргаретен-им-Лунгау, Санкт-Михаэль-им-Лунгау, Тамсвег, Томатал, Твенг, Унтернберг, Вайсприах, Цедерхаус. Целль-ам-Зе ауданы (Пинзгау) (28 муниципалитет): Брамберг-ам-Вайльдкогель, Брук-ан-дер-Гроссглокнерштрассе, Диентен-ам-Хохкониг, Фуш-ан-дер-Гроссглокнерштрассе, Холлерсбах-им-Пинзгау, Капрун, Криммль, Ленд, Леоганг, Лофер, Майшофен, Мария-Альм, Миттерсилл, Нойкирхен-ам-Гроссвенедигер, Нидернсилл, Пизендорф, Раурис, Заальбах-Хинтерглемм, Заальфельден, Санкт-Мартин-бай-Лофер, Штульфельден, Таксенбах, Ункен, Уттендорф, Виеххофен, Вальд-им-Пинзгау, Вайсбах-бай-Лофер, Целль-ам-Зе.
Экономика
Федеративтік мемлекеттің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2018 жылы 29 миллиард евроны құрады, бұл Австрияның экономикалық өнімнің 7,5% -ына тең. Сатып алу қабілетіне түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 46 500 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 154% -ын құрады. Венадан кейін Австрияда жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша ең жоғары көрсеткішке Зальцбург федералды мемлекеті ие.
Сәулет
Зальцбург соборы неміс тілінде сөйлейтін көркемдік әлемдегі алғашқы барокко стиліндегі ғимарат болды. Зальцбург архиепископтары бастаған тағы екі маңызды құрылыс – Хоэнверфен қамалы мен Хоэнсальцбург бекінісі. Зальцбургтің алғашқы архиепискобы – Арно (785–821), оның құрметіне әлемге әйгілі жаяу серуендеу жолы – Арновег аталған. Зальцбург архитектурасының басым стильдік элементтері барокко мен рококо дәуірлерінен бастау алады. Зальцбург қаласының тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілді.
Тіл
Аустрия неміс тілі – жергілікті жазба тілі, және ол әсіресе қалаларда естіледі. Аустрия-Бавария тілі де қолданылады, әсіресе ауылдық аймақтарда және Зальцбург аймағының жалпы тілі ретінде.
Шаңғы курорттары
Алтенмаркет им Понгау, Флахау, Ваграйн, Сент-Жохан, Зелл-ам-Зе (Саальбах-Хинтерглемм), Обертауэрн, Бад-Гаштейн, Раурис, Лофер, Хохкониг, Криспл