Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зальцбург (, ;) – Аустрия мемлекетінің астанасы, Аустриядағы қала.
Capital of Salzburg State, Austria
the city in Austria
Зальцбург – Аустриядағы төртінші ірі қала. 2020 жылы оның халқы 156 872 адамды құрады. Қала римдік Иувавум елді мекенінің орнында салынған. Зальцбург 696 жылы епископтық орын ретінде, ал 798 жылы архиепископтық резиденция ретінде құрылды. Оның негізгі табыс көздері – тұз өндіру, сауда және алтын кенін өндіру болды. Еуропадағы ең ірі ортағасырлық бекіністердің бірі – Хёэнзальцбург бекінісі 11 ғасырға дейін салынған. 17 ғасырда Зальцбург қарсы реформацияның орталығына айналды, көптеген монастырлар мен барокко стильіндегі шіркеулер салынды. Зальцбургтің тарихи орталығы (Альтштадт) барокко архитектурасымен әйгілі және Альп тауларынан солтүстікке қарай сақталған ең жақсы қала орталықтарының бірі болып табылады. Тарихи орталық 1996 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қалада үш университет және көптеген студенттер бар.
Salzburg (, ;) is the fourth largest city in Austria. In 2020, it had a population of 156,872. The town is on the site of the Roman settlement of Iuvavum. Salzburg was founded as an episcopal see in 696 and became a seat of the archbishop in 798. Its main sources of income were salt extraction, trade, as well as gold mining. The fortress of Hohensalzburg, one of the largest medieval fortresses in Europe, dates from the 11th century. In the 17th century, Salzburg became a center of the Counter Reformation, with monasteries and numerous Baroque churches built. Salzburg's historic center (Altstadt) is renowned for its Baroque architecture and is one of the best preserved city centers north of the Alps. The historic center was enlisted as a UNESCO World Heritage Site in 1996. The city has three universities and a large population of students.
Этимология
"Сальцбург" атауы алғаш рет 8 ғасырдың соңында жазылған. Ол екі бөліктен құралған: біріншісі – "Salz", неміс тілінде "тұз" мағынасын береді, ал екіншісі – прото-батыс герман тілінен келген "*burg" сөзі, "қорған" деген мағынаны білдіреді, жаңа жоғары неміс тіліндегі "Burg" сөзінен (lit. "бекініс") ерекшеленеді.
The name "Salzburg" was first recorded in the late 8th century. It is composed of two parts; the first being "Salz " German for "salt" and the second being " burg" from Proto West Germanic: *burg conveying the same meaning as and not that of the New High German: Burg, lit. 'fortress'.
Байырғы заман және Баварияның билігі орта ғасырларға дейін
Қала аумағы неолит дәуірінен бастап қазіргі күнге дейін үздіксіз қоныстанған. Ла Тене дәуірінде ол Норикум корольдігіндегі кельт Алумдарының әкімшілік орталығы болды. 15 жылы римдіктердің басып кіруінен кейін, Зальцбург төбелеріндегі түрлі елді мекендер ескі қала аумағында рим қаласы салынғаннан кейін тастап кетілді. Жаңа құрылған Municipium Claudium Juvavum рим муниципалитеті мәртебесіне ие болды және қазіргі рим провинциясының ең маңызды қалаларының біріне айналды. 488 жылы көші-қон дәуірінің басында Норикум провинциясы құлағанда, роман-кельт халқының бір бөлігі елде қалды. 6 ғасырда олар Баюварлардың билігіне қарады. Әулие Руперт туралы жазбалар 8 ғасырдағы әулиені қаланың жаңа өркендеуімен байланыстырады, шамамен 750 жылы Зальцбург епискобы Руперт Бавария герцогы Теодо II-ден римдік қаланың қалдықтарын және Ноннберг террасасындағы castrum superius (жоғарғы қамал) сыйлық ретінде алды. Оның міндеті – Баварияның шығысы мен оңтүстік-шығысына христиан дінін тарату болды. Руперт базилика орны іздеп, өзенді зерттеді және Ювавумды таңдады. Ол дін қызметкерлерін тағайындап, Пидинг иелігін өзіне қосты. Руперт қазіргі собор орнында Санкт-Петер шіркеуін салдырды және, мүмкін, оның туысы Эрентруде үшін Ноннбергте монастырь мен бенедикттік әйелдер монастырын құрды. Зальцбург епархиялық епископтың және архиепископтың ордасы болды. Францискан шіркеуі ең кеш дегенде 9 ғасырдың басынан бері бар болды. Мариенкирхе 1139 жылы салынды. «Тұз қамалы» деген мағына беретін неміс тіліндегі Зальцбург атауы алғаш рет 8 ғасырда Виллибальдтың Бавария епархияларын ұйымдастыру туралы есебінде қолданылды. Атау, 8 ғасырда Еуропа өзендеріндегі көптеген қауымдар мен қалалардағыдай, Сальцах өзенімен тұз тасымалдайтын баржалардан алынған. 1077 жылы архиепископ Гебхард римдік бекініс орнында қаланың бекінісі – Гогенсальцбург бекінісін салдырып, оны өз резиденциясы етті. Келесі ғасырларда ол едәуір кеңейтілді. Бұл жер Ноннберг маңында орналасқан римдік castrum superius орны емес. Тұз өндірісінің өркендеуі мен миссионерлік қызметтің кең ауқымының арқасында Зальцбург мемлекеті мен округтері Баварияда ықпал мен күш-қуатқа ие болды. 996 жылы Киелі Рим императоры Оттон III архиепископ Хартвигке нарық және монета соғу құқықтарын (сонымен қатар жол ақысы туралы заңды) жалға берді. Гогенсальцбург бекінісінің алғашқы бөлігі 1077 жылы салынды. Қалалық судья туралы алғашқы құжат 1120/30 жылдарға жатады. Сальцах өзенінің сол жағында собор, собордың солтүстік-батысында епископ резиденциясы, собор монастыры оңтүстік жағында, Санкт-Петер монастыры және Фрауэнгартен (1583 жылы таратылған бұрынғы әйелдер монастырының орнында) бар кең рухани аудан құрылды. 12 ғасырда ғана азаматтық қоныстар Гетрайдегассе, Абтсгассе (Зигмунд Хаффнер Гассе) және жағалау бойымен тарала бастады. 1280 жылдары қаланың алғашқы қорғаныс қабырғалары салынды. Қалалық заң туралы ең көне құжат 1287 жылға жатады.
The area of the city has been inhabited continuously since the Neolithic Age until the present. In the La Tène period it was an administrative centre of the Celtic Alums in the Kingdom of Noricum. After the Roman invasion in 15 BC, the various settlements on the Salzburg hills were abandoned, following the construction of the Roman city in the area of the old town. The newly created Municipium Claudium Juvavum was awarded the status of a Roman municipium in and became one of the most important cities of the now Roman province of Noricum. When the province of Noricum collapsed in 488 at the beginning of the migration period, part of the Romano Celtic population remained in the country. In the 6th century they came under the rule of the Baiuvarii. The Life of Saint Rupert credits the 8th century saint with the city's rebirth, when around , Bishop Rupert of Salzburg received the remains of the Roman town from Duke Theodo II of Bavaria as well as a castrum superius (upper castle) on the Nonnberg Terrace as a gift. In return he was to evangelize the east and south east of the country of Bavaria. Rupert reconnoitred the river for the site of his basilica and chose Juvavum. He ordained priests and annexed the manor of Piding. Rupert built a church at St. Peter on the site of today's cathedral and probably also founded the associated monastery and the Benedictine nunnery on Nonnberg for his relative Erentrude. Salzburg has been the seat of a diocesan bishop since and an archbishopric since The first cathedral was built under Archbishop Virgil. The Franciscan Church existed since the beginning of the 9th century at the latest. The Marienkirche dates from 1139. The first use of the German name Salzburg, meaning Salt Castle, can be traced back to when the name was used in Willibald's report on the organization of the Bavarian dioceses by Saint Boniface. The name derives from the barges carrying salt on the River Salzach, which were subject to a toll in the 8th century as was customary for many communities and cities on European rivers. Hohensalzburg Fortress, the city's fortress was built on the site of a Roman fort in 1077 by Archbishop Gebhard, who made it his residence. It was greatly expanded during the following centuries. This site is not the site of the Roman castrum superius, which was located on the Nonnberg nearby. The state of Salzburg and its counties soon gained more and more influence and power within Bavaria due to the flourishing salt mining and the wide ranging missionary activities. In 996 Otto III, Holy Roman Emperor rented Archbishop Hartwig the market rights and minting rights (probably also the toll law). The first part of Hohensalzburg Fortress was built in 1077. A city judge was first mentioned in a document in 1120/30. On the left bank of the Salzach an extensive spiritual district was created with the cathedral, the bishop's residence north west of the cathedral, the cathedral monastery on its south side, St Peter's monastery and the Frauengarten (probably after a former women's convent that was dissolved in 1583). Only during the 12th century did the civil settlement begin to spread into the Getreidegasse, the Abtsgasse (Sigmund Haffner Gasse) and along the quay. Around 1280 the first city fortifications were created. The oldest known city law document dates from the year 1287.
Тәуелсіздік
Бавариядан тәуелсіздік 14 ғасырдың соңында қамтамасыз етілді. Зальцбург – Киелі Рим империясының князь-епископтығы болған Зальцбург архиепископтығының орталығы еді. Реформация қозғалысы күшейген кезде Зальцбург және оның төңірегіндегі шаруалар арасында көтерілістер болды. Қала неміс шаруалары соғысы кезінде оккупацияланды, ал архиепископ қауіпсіздік үшін бекініске қашуға мәжбүр болды. 1525 жылы үш ай бойы қоршауға алынды. Ақырында, жағдай басылды және қаланың тәуелсіздігі байлық пен гүлденуге алып келді, бұл 16-18 ғасырларда князь-архиепископтар Вольф Дитрих фон Райтенау, Маркус Ситтикус және Париз Лодрон басшылығымен толыққанды жетістікке жетті. 17 ғасырда итальяндық сәулетшілер (және барокко стилін оқыған австриялықтар) қала орталығын, сондай-ақ көптеген сарайларды қазіргі түрінде қайта жаңартты.
Independence from Bavaria was secured in the late 14th century. Salzburg was the seat of the Archbishopric of Salzburg, a prince bishopric of the Holy Roman Empire. As the Reformation movement gained steam, riots broke out among peasants in the areas in and around Salzburg. The city was occupied during the German Peasants' War, and the Archbishop had to flee to the safety of the fortress. It was besieged for three months in 1525. Eventually, tensions were quelled, and the city's independence led to an increase in wealth and prosperity, culminating in the late 16th to 18th centuries under the Prince Archbishops Wolf Dietrich von Raitenau, Markus Sittikus, and Paris Lodron. It was in the 17th century that Italian architects (and Austrians who had studied the Baroque style) rebuilt the city center as it is today along with many palaces.
Діни қақтығыс
1731 жылы 31 қазанда 95 тезистің 214 жылдығына орай архиепископ граф Леопольд Антон фон Фирмиан барлық протестант азаматтарына католик емес сенімдерінен бас тартуды бұйырған Эмиграциялық патентке қол қойды. 21 475 азамат сенімдерінен бас тартудан бас тарды және Зальцбургтен қуылды. Олардың көпшілігі Пруссия королі Фридрих Вильгельм І-нің ұсынысын қабылдап, Германияның барлық аймақтарын басып өтіп, Шығыс Пруссиядағы жаңа үйлеріне жетті. Қалғандары Еуропадағы басқа протестант мемлекеттеріне және Америкадағы британдық колонияларға қоныс тепті.
On 31 October 1731, the 214th anniversary of the 95 Theses, Archbishop Count Leopold Anton von Firmian signed an Edict of Expulsion, the Emigrationspatent, directing all Protestant citizens to recant their non Catholic beliefs. 21,475 citizens refused to recant their beliefs and were expelled from Salzburg. Most of them accepted an offer by King Friedrich Wilhelm I of Prussia, travelling the length and breadth of Germany to their new homes in East Prussia. The rest settled in other Protestant states in Europe and the British colonies in America.
Иллюминация
1772–1803 жылдары архиепископ Иероним Граф фон Коллоредо басшылығымен Зальцбург кешкі иллюминаттық ой-сананың орталығы болды. Коллоредо Моцартты жұмысқа алған маңызды тұлғалардың бірі ретінде танымал. Ол Моцартпен жиі дауласып, "Кетсін, маған ол керек емес!" деген сөздерімен оны қызметтен босатып жіберді. Моцарт 1781 жылы отбасымен бірге Зальцбургтен Венаға кетіп, әкесі Леопольд Коллоредомен жақын қарым-қатынаста болғандықтан қалып қойды.
In 1772–1803, under archbishop Hieronymus Graf von Colloredo, Salzburg was a center of late Illuminism. Colloredo is known for being one of the main employers of Mozart. He often had arguments with Mozart and he dismissed him by saying, "Soll er doch gehen, ich brauche ihn nicht!" (He should go; I don't need him!). Mozart would leave Salzburg for Vienna in 1781 with his family, although his father Leopold stayed back as he had a close relationship with Colloredo.
Зальцбург сайлаушылары
1803 жылы архиепископтық император Наполеонмен діни биліктен алынып, секуляризацияланды; ол аумақты Тоскананың бұрынғы ұлы герцогы Фердинанд III-ке, Сальцбург курфюрстігі ретінде тапсырды.
In 1803, the archbishopric was secularised by Emperor Napoleon; he transferred the territory to Ferdinando III of Tuscany, former Grand Duke of Tuscany, as the Electorate of Salzburg.
Австрия мен Баварияның билігі
1805 жылы Зальцбург Берхтесгаден провизориясымен бірге Австрия империясына қосылды. 1809 жылы Ваграм шайқасындағы Австрияның жеңілісінен кейін Зальцбург аумағы Бавария Корольдігіне өтті. 1816 жылғы Мюнхен шартымен Вена конгресінен соң Зальцбург Австрияға қайтарылды, бірақ Рупертигау және Берхтесгаден Баварияда қалды. Зальцбург Сальцах провинциясына енгізілді, ал Зальцбург аймағы Линцтен басқарылды. 1850 жылы Зальцбург Австрия империясының тәждік жері – Зальцбург герцогтығының астанасы мәртебесіне ие болды. 1866 жылы қала Австрия-Мажарстанның құрамына, Австрия империясының тәждік жерінің астанасы ретінде кірді. Романтизм дәуіріне деген құштарлық туризмнің өркендеуіне себеп болды. 1892 жылы Хоэнзальцбург бекінісіне туристердің баруын жеңілдету үшін фуникулер орнатылды.
In 1805, Salzburg was annexed to the Austrian Empire, along with the Berchtesgaden Provostry. In 1809, the territory of Salzburg was transferred to the Kingdom of Bavaria after Austria's defeat at Wagram. After the Congress of Vienna with the Treaty of Munich (1816), Salzburg was definitively returned to Austria, but without Rupertigau and Berchtesgaden, which remained with Bavaria. Salzburg was integrated into the Province of Salzach and Salzburgerland was ruled from Linz. In 1850, Salzburg's status was restored as the capital of the Duchy of Salzburg, a crownland of the Austrian Empire. The city became part of Austria Hungary in 1866 as the capital of a crownland of the Austrian Empire. The nostalgia of the Romantic Era led to increased tourism. In 1892, a funicular was installed to facilitate tourism to Hohensalzburg Fortress.
Бірінші республика
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Австро-Венгрия империясының тарауынан соң, Зальцбург, Австро-Венгрияның бірінің астанасы ретінде, жаңа Германиялық Австрияның құрамына кірді. 1918 жылы ол Австрияның орталық бөліктеріндегі неміс тілінде сөйлейтін қалдық аумақтарды көрсететін болды. 1919 жылы Сен-Жермен-ан-Лай шартынан кейін оның орнына Бірінші Австрия Республикасы келді.
Following World War I and the dissolution of the Austro Hungarian Empire, Salzburg, as the capital of one of the Austro Hungarian territories, became part of the new German Austria. In 1918, it represented the residual German speaking territories of the Austrian heartlands. This was replaced by the First Austrian Republic in 1919, after the Treaty of Saint Germain en Laye (1919).
Нацистік Германияның аннексиясы
Аншлюс (Австрияның, оның ішінде Зальцбургтің нацистік Германияға оккупациялануы және қосылуы) 1938 жылғы 12 наурызда, Австрияның тәуелсіздігі бойынша жоспарланған референдумға бір күн бұрын болды. Неміс әскерлері қалаға кірді. Саяси қарсыластар, еврей азаматтары және басқа да азшылықтар кейіннен тұтқындалып, концлагерлерге жер аударылды. Синагог қиратылды.
The Anschluss (the occupation and annexation of Austria, including Salzburg, into Nazi Germany) took place on 12 March 1938, one day before a scheduled referendum on Austria's independence. German troops moved into the city. Political opponents, Jewish citizens and other minorities were subsequently arrested and deported to concentration camps. The synagogue was destroyed.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Германия Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін қалада Кеңес Одағы және басқа жау елдерінен әскери тұтқындарды ұстау үшін бірнеше лагерьлер құрылды. Нацистік оккупация кезінде Зальцбургтың Максглан ауданында рома халқының лагері салынды. Бұл – жергілікті өнеркәсіпке құлдық еңбек күшін ұсынып тұрған Arbeitserziehungslager ("еңбек арқылы тәрбиелеу" лагері) еді. Ол сонымен қатар Zwischenlager (көшіру лагері) ретінде де жұмыс істеді, шығыс Еуропадағы неміс оккупациясы астындағы лагерьлерге немесе геттоларға депортацияланғанға дейін ромаларды уақытша ұстап тұрды. Сол кезде Зальцбургте Дахау концлагерінің бес қосалқы лагері орналасқан еді. Одақтас әскерлерінің бомбалауы салдарынан 7600 үй қирап, 550 тұрғын қаза тапты. Он бес әуе шабуылы қала ғимараттарының 46 пайызын, әсіресе Зальцбург теміржол станциясы маңындағы ғимараттарды қиратты. Қаланың көпірлері мен собордың күмбезі бұзылса да, барокко архитектурасының көп бөлігі сақталды. Осының нәтижесінде Зальцбург өз стиліндегі қалалардың сирек қалған үлгілерінің бірі болып табылады. 5 мамыр 1945 жылы американдық әскерлер қалаға кірді және ол Аустриядағы американдық оккупациялық аймақтың орталығына айналды. Зальцбургте бірнеше босқындар лагері құрылды, олардың ішінде Риденбург, Герцль (Франц Иосиф казармасы), Мюлльн лагері, Бейт Биалик, Бейт Трамплдор және Жаңа Палестина лагерьлері болды.
After Germany invaded the Soviet Union, several POW camps for prisoners from the Soviet Union and other enemy nations were organized in the city. During the Nazi occupation, a Romani camp was built in Salzburg Maxglan. It was an Arbeitserziehungslager (work 'education' camp), which provided slave labor to local industry. It also operated as a Zwischenlager (transit camp), holding Roma before their deportation to German camps or ghettos in German occupied territories in eastern Europe. Salzburg was also the location of five subcamps of the Dachau concentration camp. Allied bombing destroyed 7,600 houses and killed 550 inhabitants. Fifteen air strikes destroyed 46 percent of the city's buildings, especially those around Salzburg railway station. Although the town's bridges and the dome of the cathedral were destroyed, much of its Baroque architecture remained intact. As a result, Salzburg is one of the few remaining examples of a town of its style. American troops entered the city on 5 May 1945 and it became the centre of the American occupied area in Austria. Several displaced persons camps were established in Salzburgamong them Riedenburg, Camp Herzl (Franz Josefs Kaserne), Camp Mülln, Bet Bialik, Bet Trumpeldor, and New Palestine.
Бүгін
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Зальцбург федералды Зальцбург штатының (Ланд Зальцбург) астанасы болды. 1955 жылы Австрия демократиялық және тәуелсіз мемлекет ретінде қайта құрылып, мәңгілік бейтараптығын жариялағаннан кейін америкалықтар бұл аймақтан кетіп қалды. 1960 жылдары қала "Музыка дыбысы" отбасылық музыкалық фильмінің түсірілім алаңына айналды. 2006 жылдың 27 қаңтарында Вольфганг Амадей Моцарттың дүниеге келгеніне 250 жыл толуына орай, Зальцбургтің 35 шіркеуінің барлығы жергілікті уақыт бойынша сағат 20:00-ден кейін қоңырауларын соқты. Жыл бойына кең ауқымды мерекелік шаралар ұйымдастырылды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Зальцбургтің жан басына шаққандағы ЖІӨ 46 100 евроны құрады, бұл Австрия мен көптеген еуропалық елдердегі орташа көрсеткіштен асып түседі.
After World War II, Salzburg became the capital city of the Federal State of Salzburg (Land Salzburg) and saw the Americans leave the area once Austria had signed a 1955 treaty re establishing the country as a democratic and independent nation and subsequently declared its perpetual neutrality. In the 1960s, the city became the shooting and setting of the family musical film The Sound of Music. On 27 January 2006, the 250th anniversary of the birth of Wolfgang Amadeus Mozart, all 35 churches of Salzburg rang their bells after 8:00 p. m. (local time) to celebrate the occasion. Major celebrations took place throughout the year. As of 2017 Salzburg had a GDP per capita of €46,100, which was greater than the average for Austria and most European countries.
География
Зальцбург Сальцах өзенінің жағасында, Альп тауларының солтүстік шекарасында орналасқан. Оның оңтүстігіндегі таулар солтүстіктегі төбелі жазықтармен қарама-қарсы келеді. Зальцбургқа ең жақын альпілік шыңы – 1972 метрлік Унтерсберг тауы, қала орталығынан көп алыс емес. "Ескі қала" деп аударылатын Алтштадт, барокко стиліндегі мұнаралар мен шіркеулермен және алып Хоэнзальцбург бекінісімен танылады. Бұл аймақты Мёнхсберг және Капуцинерберг есімді екі кішкентай төбе қоршап тұрады, олар қала ішінде жасыл кеңістіктер ұсынады. Зальцбург Мюнхеннен шамамен шығысқа қарай, Люблянадан (Словения) солтүстік-батысқа қарай және Венадан батысқа қарай орналасқан. Зальцбургтың географиялық ендігі Сиэтл қаласымен шамалас. Австрия-Германия шекарасына жақындығының арқасында, Зальцбург агломерациясы кейде ресми емес түрде Германияның іргелес аймақтарын, оның ішінде Фрейлассинг (1923 жылға дейін Зальцбургхофен деп аталған), Айнринг және Пидингті де қамтиды деп есептеледі.
Salzburg is on the banks of the River Salzach, at the northern boundary of the Alps. The mountains to Salzburg's south contrast with the rolling plains to the north. The closest alpine peak, the 1,972‑metre high Untersberg, is less than from the city center. The Altstadt, or "old town", is dominated by its baroque towers and churches and the massive Hohensalzburg Fortress. This area is flanked by two smaller hills, the Mönchsberg and Kapuzinerberg, which offer green relief within the city. Salzburg is approximately east of Munich, northwest of Ljubljana, Slovenia, and west of Vienna. Salzburg has about the same latitude as Seattle. Due to its proximity to the Austrian German border, the greater Salzburg urban area has sometimes been regarded as, unofficially, including contiguous parts of Germany, including Freilassing (until 1923 known as Salzburghofen), Ainring and Piding.
Климат
Кёппен климаттық жіктелімі Зальцбургтің климатын ылғалды континенталды климат (Dfb) деп белгілейді. Дегенмен, ең суық айдың изотермиясын ескергенде, Зальцбургті маусымдар арасындағы айқын температуралық айырмашылығы бар төрт маусымдық теңіздік климат (Cfb) деп санауға болады. Альп тауларының солтүстік жиегінде орналасқандықтан, жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде көп, әсіресе жаз айларында. Жергілікті диалектте бұл ұсақ жаңбырды "Шнурльреген" деп атайды. Қыс және көктем айларында, айқын фён желдері жиі соғып тұрады.
The Köppen climate classification specifies Salzburg's climate as a humid continental climate (Dfb). However, with the isotherm for the coldest month, Salzburg can be classified as having a four season oceanic climate (Cfb) with significant temperature differences between seasons. Due to the location at the northern rim of the Alps, the amount of precipitation is comparatively high, mainly in the summer months. The specific drizzle is called Schnürlregen in the local dialect. In winter and spring, pronounced foehn winds regularly occur.
Тарих
1935 жылы Зальцбург көршілес муниципалитеттерді қосып алғанда, қаланың ресми халқы айтарлықтай өсті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген босқындар қалада жаңа баспана тапты. Соғыстан кейінгі оккупацияның американдық әскерлері үшін жаңа тұрғын үйлер салынды, олар кеткен соң босқындар да сол үйлерді пайдалана алды. 1950 жылға қарай Зальцбург 100 000 тұрғынға жетті, ал 2016 жылы 150 000 тұрғынға жетті.
Salzburg's official population significantly increased in 1935 when the city absorbed adjacent municipalities. After World War II, numerous refugees found a new home in the city. New residential space was constructed for American soldiers of the postwar occupation and could be used for refugees when they left. Around 1950, Salzburg passed the mark of 100,000 citizens, and in 2016, it reached the mark of 150000 citizens.
Роман және готика
Роман және готикалық шіркеулер, монастырлар және ертедегі мәйітханалар ортағасырлық қалада ұзақ жылдар бойы басым болды. Виттельсбах архиепископы Конрадтың кафедралық соборы Альп тауларының солтүстігіндегі ең ірі базилика еді. Францискан шіркеуінің хоры, құрылысын Ханс фон Бургаузен бастап, Стефан Круменауэр аяқтады, Оңтүстік Германияның ең мәртебелі діни готикалық құрылыстарының бірі саналады. Готика дәуірінің соңында Ноннберг аббаттығы, Санкт-Петер аббаттығындағы Маргарет капелласы, Санкт-Георгий капелласы және Гогенсальцбург бекінісіндегі "Хогер-Стоктың" салтанатты залдары салынды.
The Romanesque and Gothic churches, the monasteries and the early carcass houses dominated the medieval city for a long time. The Cathedral of Archbishop Conrad of Wittelsbach was the largest basilica north of the Alps. The choir of the Franciscan Church, construction was begun by Hans von Burghausen and completed by Stephan Krumenauer, is one of the most prestigious religious gothic constructions of southern Germany. At the end of the Gothic era Nonnberg Abbey, the Margaret Chapel in St Peter's Abbey, St George's Chapel, and the stately halls of the "Hoher Stock" in Hohensalzburg Fortress were constructed.
Қайта өрлеу және барокко
Винченцо Скамоццидің ықпалымен ханзада архиепископ Вольф Дитрих фон Райтенау ортағасырлық қаланы кеш Ренессанстың сәулеттік идеалдарына сәйкес қайта жаңартуды бастады. Скамоццидің құрылысын жоспарлаған алып соборы архиепископтың құлағаннан кейін іске аспады. Сантино Солари жоспарлаған екінші собор Зальцбургтегі алғашқы ерте барокко шіркеуі болып салынды. Ол Оңтүстік Германия мен Австриядағы көптеген шіркеулерге үлгі қызмет етті. Маркус Ситтикус және Париж фон Лодрон Хельбрунн сарайы, ханзада архиепископтың резиденциясы, университет ғимараттары, бекіністер және тағы да көптеген ғимараттар сияқты ірі жобалармен қаланы қайта құруды жалғастырды. Джованни Антонио Дарья князь архиепископ Гвидо фон Тунның бұйрығымен тұрғын құдықтың құрылысын басқарды. Джованни Гаспар Зуккалли осы архиепископтың бұйрығымен қаланың оңтүстігінде Эрхард және Каетан шіркеулерін салды. Қаланың жаңа жоспары Иоганн Бернхард Фишер фон Эрлах жобалаған ғимараттармен аяқталды, оларды ханзада архиепископ Иоганн Эрнст фон Тун сыйға берді. Эрнст фон Тун дәуірінен кейін қаланың кеңеюі тоқтады, сондықтан Рококо стилінде салынған шіркеулер жоқ. Зигмунд фон Шраттенбах «Сигмундстор» және собор алаңындағы киелі Марияның мүсінін салуды жалғастырды. Бұрынғы «Фюрстерзбистум Зальцбургтің» (Архиепископтық) Жоғарғы Австрияға, Баварияға (Рупертигау) және Тирольге (Зиллертал Матрей) бөлінуімен қалалық дамуда ұзақ тұрақсыздық кезеңі басталды. Бұл дәуір промотеризм (Gründerzeit) кезеңі келгенше аяқталмады, ол қалалық дамуға жаңа серпіліс берді. Құрылысшылар династиясы Якоб Чекони мен Карл Фрайхерр фон Шварц осы дәуірде қаланың қалыптасуына зор үлес қосты.
Inspired by Vincenzo Scamozzi, Prince Archbishop Wolf Dietrich von Raitenau began to transform the medieval town to the architectural ideals of the late Renaissance. Plans for a massive cathedral by Scamozzi failed to materialize upon the fall of the archbishop. A second cathedral planned by Santino Solari rose as the first early Baroque church in Salzburg. It served as an example for many other churches in Southern Germany and Austria. Markus Sittikus and Paris von Lodron continued to rebuild the city with major projects such as Hellbrunn Palace, the prince archbishop's residence, the university buildings, fortifications, and many other buildings. Giovanni Antonio Daria managed by order of Prince Archbishop Guido von Thun the construction of the residential well. Giovanni Gaspare Zuccalli, by order of the same archbishop, created the Erhard and the Kajetan church in the south of the town. The city's redesign was completed with buildings designed by Johann Bernhard Fischer von Erlach, donated by Prince Archbishop Johann Ernst von Thun. After the era of Ernst von Thun, the city's expansion came to a halt, which is the reason why there are no churches built in the Rococo style. Sigismund von Schrattenbach continued with the construction of "Sigmundstor" and the statue of holy Maria on the cathedral square. With the fall and division of the former "Fürsterzbistum Salzburg" (Archbishopric) to Upper Austria, Bavaria (Rupertigau) and Tyrol (Zillertal Matrei) began a long period of urban stagnancy. This era didn't end before the period of promoterism (Gründerzeit) brought new life into urban development. The builder dynasty Jakob Ceconi and Carl Freiherr von Schwarz filled major positions in shaping the city in this era.
Классикалық модернизм және соғыстан кейінгі модернизм
Зальцбургте классикалық модернизмнің, әсіресе соғыстан кейінгі модернизмнің ғимараттары жиі кездеседі. Мысалы, Захнвурцен үйі (Ескі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Линзергассе 22 үйі), "Лепи" (Леопольдскрондағы халықтық моншалар) (1964 жылы салынған) және 1957 жылы салынған Зальцбургтің конгресс орталығы, 2001 жылы жаңа ғимаратпен алмастырылды. Осы кезеңнің сәулетінің маңызды және танымал мысалы – 1960 жылы Клеменс Холцмейстердің ашқан Гроссес Фестспильхаусы.
Buildings of classical modernism and in particular, post war modernism is frequently encountered in Salzburg. Examples are the Zahnwurzen house (a house in the Linzergasse 22 in the right center of the old town), the "Lepi" (public baths in Leopoldskron) (built 1964), and the original 1957 constructed congress center of Salzburg, which was replaced by a new building in 2001. An important and famous example of the architecture of this era is the 1960 opening of the Großes Festspielhaus by Clemens Holzmeister.
Қазіргі заманғы сәулет
Зальцбургтің ескі қаласына ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы мәртебесіне қауіп тудырмай, заманауи сәулет өнерін қосу қиын мәселе. Дегенмен, бірнеше жаңа құрылыстар салынды: барокко стиліндегі Мирабель бағындағы Моцартеум (архитекторы Роберт Рехнауэр), 2001 жылғы Конгресс үйі (архитектурасы: Freemasons), 2011 жылғы Унипарк Ноннталь (архитектурасы: Storch Ehlers Partners), 2001 жылғы "Макартстег" көпірі (архитектурасы: HALLE1) және Зальцбургтің ескі қаласының ортасындағы архитекторлар Кристина мен Хорст Лехнердің "Тұрғын үйі және студиясы" (2010 жылғы Зальцбург сәулет сыйлығының иегері). Ескі қаланың сыртында заманауи сәулет өнерінің басқа да мысалдары бар: ашық жасыл кеңістіктің шетінде салынған Ғылым факультетінің ғимараты (Universität Salzburg – архитекторы Вильгельм Хольцбауэр), Зальцбург әуежайындағы Ред Булл Хангар 7 (архитектурасы: Volkmar Burgstaller) блокты сәулеті, онда Дитрих Матешицтің Flying Bulls және Europark сауда орталығы орналасқан (архитектурасы: Massimiliano Fuksas).
Adding contemporary architecture to Salzburg's old town without risking its UNESCO World Heritage status is problematic. Nevertheless, some new structures have been added: the Mozarteum at the Baroque Mirabell Garden (Architecture Robert Rechenauer), the 2001 Congress House (Architecture: Freemasons), the 2011 Unipark Nonntal (Architecture: Storch Ehlers Partners), the 2001 "Makartsteg" bridge (Architecture: HALLE1), and the "Residential and Studio House" of the architects Christine and Horst Lechner in the middle of Salzburg's old town (winner of the architecture award of Salzburg 2010). Other examples of contemporary architecture lie outside the old town: the Faculty of Science building (Universität Salzburg – Architecture Willhelm Holzbauer) built on the edge of free green space, the blob architecture of Red Bull Hangar 7 (Architecture: Volkmar Burgstaller) at Salzburg Airport, home to Dietrich Mateschitz's Flying Bulls and the Europark Shopping Centre. (Architecture: Massimiliano Fuksas)
Білім
Зальцбург – білім беру орталығы және үш университеттің, сондай-ақ бірнеше кәсіби колледждер мен гимназиялардың (жоғары мектептердің) үйі.
Salzburg is a center of education and home to three universities, as well as several professional colleges and gymnasiums (high schools).
Оқиғалар
Зальцбург фестивалі – жыл сайын шілде және тамыз айларында көптеген қонақтарды тартатын әйгілі музыка және театр фестивалі. Әр жылғы Пасха мерекесі қарсаңында кішігірім Салцбург Пасха фестивалі ұйымдастырылады. Europrix мультимедиялық сыйлығы Зальцбург қаласында табыс етіледі. Electric Love фестивалі де Зальцбургте өтеді.
The Salzburg Festival is a famous music and theatre festival that attracts visitors during July and August each year. A smaller Salzburg Easter Festival is held around Easter each year. The Europrix multimedia award takes place in Salzburg. Electric Love Festival takes place in Salzburg.
Көлік
Зальцбургтің бас теміржол станциясы кең ауқымды теміржол қатынастарымен қамтамасыз етілген, жиі шығыс-батыс бағытында Вена, Мюнхен, Инсбрук және Цюрих қалаларына пойыздар қатынайды, оның ішінде күнделікті жоғары жылдамдықты ICE қызметтері де бар. Солтүстік-оңтүстік теміржол қатынастары Венеция және Прага сияқты танымал бағыттарға да қызмет көрсетеді. Қала Альп таулары арқылы Италияға қарайтын пойыздың торабы болып табылады. Зальцбург әуежайы Франкфурт, Вена, Лондон, Роттердам, Амстердам, Брюссель, Дюссельдорф және Цюрих сияқты Еуропа қалаларына, сондай-ақ Гамбург, Эдинбург және Дублин қалаларына жоспарлы рейстерді жүзеге асырады. Бұдан өзге, көптеген чартерлік рейстер де бар. Қаланың орталық бөлігінде 20-дан астам желісі бар Зальцбург троллейбусы және автобус жүйесі бар, олар әр 10 минут сайын қызмет көрсетеді. Зальцбургте төрт желісі бар (S1, S2, S3, S11) S-Bahn жүйесі бар, пойыздар бас станциядан әр 30 минут сайын кетеді және бұл ÖBB желісінің бір бөлігі. S1 пригородтық желісі шамамен 25 минутта Оберндорфтағы әйгілі «Тыныштық түні» капелласына жетеді.
Salzburg Hauptbahnhof is served by comprehensive rail connections, with frequent east–west trains serving Vienna, Munich, Innsbruck, and Zürich, including daily high speed ICE services. North–south rail connections also serve popular destinations such as Venice and Prague. The city acts as a hub for southbound trains through the Alps into Italy. Salzburg Airport has scheduled flights to European cities such as Frankfurt, Vienna, London, Rotterdam, Amsterdam, Brussels, Düsseldorf, and Zürich, as well as Hamburg, Edinburgh and Dublin. In addition to these, there are numerous charter flights. In the main city, there is the Salzburg trolleybus system and bus system with a total of more than 20 lines, and service every 10 minutes. Salzburg has an S Bahn system with four Lines (S1, S2, S3, S11), trains depart from the main station every 30 minutes, and they are part of the ÖBB network. Suburb line number S1 reaches the world famous Silent Night chapel in Oberndorf in about 25 minutes.
Танымал мәдениет
1960 жылдары Мария фон Трапптың неміс аншлюсінен қашып, аристократиялық отбасымен байланысқа түскен шынайы оқиғасына негізделген "Музыка дыбысы" фильмі Зальцбург қаласы мен Зальцбург штатында түсірілді. Қала "Индиана Джонс және соңғы крест жорығы" фильмінде Индиана Джонстың қала арқылы өтетін саяхатында қысқа ғана уақытқа картада көрінеді. Зальцбург – австриялық "Стокингер" қылмыстық сериалының және австриялық-неміс қылмыстық драмалық "Дер Пасс" телесериалының оқиға ортасы. 2010 жылғы "Knight & Day" фильмінде Зальцбург фильмнің көп бөлігі үшін фон ретінде пайдаланылды.
In the 1960s, The Sound of Music, based on the true story of Maria von Trapp, who took up with an aristocratic family and fled the German Anschluss, used locations in Salzburg and Salzburg State as filming locations. The city briefly appears on the map when Indiana Jones travels through the city in Indiana Jones and the Last Crusade. Salzburg is the setting for the Austrian crime series Stockinger and an Austrian German television crime drama series Der Pass. In the 2010 film Knight & Day, Salzburg serves as the backdrop for a large portion of the film.
Тіл
Австриялық неміс тілі кеңінен қолданылады және Германияның стандартты нұсқасынан тек кейбір лексикалық айырмашылықтар мен грамматикалық ережелерде ғана өзгешеленеді. Зальцбург Аустро-Бавария диалектілерінің аймағына, атап айтқанда Орталық Баварияға жатады. Ол жастар мен егдеулердің барлығы арасында кеңінен таралған, бірақ Зальцбург университетінің лингвистика профессоры Ирмгард Кайзер мен Ханнес Шейц соңғы жылдары қалада диалект сөйлейтін адамдардың саны азайғанын байқады. Мектеп оқушыларының көбі стандартты неміс тілінде сөйлейтін болса да, Шейц мұны ата-ананың ықпалынан гөрі, бұқаралық ақпарат құралдарын қабылдаумен байланысты деп санайды.
Austrian German is widely written and differs from Germany's standard variation only in some vocabulary and a few grammar points. Salzburg belongs to the region of Austro Bavarian dialects, in particular Central Bavarian. It is widely spoken by young and old alike although professors of linguistics from the Universität Salzburg, Irmgard Kaiser, and Hannes Scheutz, have seen over the past few years a reduction in the number of dialect speakers in the city. Although more and more school children are speaking standard German, Scheutz feels it has less to do with parental influence and more to do with media consumption.
Футбол
Бұрынғы "СВ Австрия Зальцбург" 1994 жылы УЕФА кубогының финалына өтті. 2005 жылдың 6 сәуірінде Red Bull клубты сатып алып, оның атын "ФК Ред Булл Зальцбург" деп өзгертті. "Ред Булл Зальцбургтың" үй стадионы – Зальцбург агломерациясының шетінде орналасқан Валс-Зиценхайм стадионы, ол 2008 жылғы Еуропа чемпионатының өткізілген жерлерінің бірі болды. "ФК Ред Булл Зальцбург" Австрия Бундеслигасында ойнайды. Red Bull "СВ Австрия Зальцбургты" сатып алып, атауын және команда түстерін өзгерткеннен кейін, клубтың бірқатар жанкүйерлері клубтың дәстүрлерін сақтау үшін бұрынғы атаумен және түстермен жаңа клуб құруға шешім қабылдады. Жаңадан құрылған "СВ Австрия Зальцбург" 2005 жылы құрылды және бір кезде Бундеслигадан бір деңгей төмен тұратын Erste Liga-да ойнады. Дегенмен, соңғы жылдары олар Австрияның екінші лигасына қайта көтерілуге күш жіберді және 2019 жылдан бері Австрия футбол федерациясының үшінші лигасы – Regionalliga Salzburg турнирінде бақ сынап жатыр.
The former SV Austria Salzburg reached the UEFA Cup final in 1994. On 6 April 2005 Red Bull bought the club and changed its name to FC Red Bull Salzburg. The home stadium of Red Bull Salzburg is the Wals Siezenheim Stadium in a suburb in the agglomeration of Salzburg and was one of the venues for the 2008 European Football Championship. FC Red Bull Salzburg plays in the Austrian Bundesliga. After Red Bull had bought the SV Austria Salzburg and changed its name and team colors, some supporters of the club decided to leave and form a new club with the old name and old colors, wanting to preserve the traditions of their club. The reformed SV Austria Salzburg was founded in 2005 and at one point played in the Erste Liga, only one tier below the Bundesliga. However, in recent years they have struggled to climb back up to the Austrian second tier and since 2019 they compete in the Regionalliga Salzburg in the Austrian Football third tier.
Мұз хоккейі
Red Bull сонымен қатар жергілікті шайбалы хоккей командасы EC Salzburg Red Bulls-қа демеушілік етеді. Команда Эрсте Банк хоккей лигасында ойнайды, бұл лига Австрияда орналасқан және Австрия, Венгрия, Словения, Хорватия, Италия елдерінің ең үздік командалары мен бір чех командасынан тұрады.
Red Bull also sponsors the local ice hockey team, the EC Salzburg Red Bulls. The team plays in the Erste Bank Eishockey Liga, an Austria headquartered cross border league featuring the best teams from Austria, Hungary, Slovenia, Croatia, and Italy, as well as one Czech team.
Басқа спорт түрлері
Зальцбург 2010 және 2014 жылғы Қысқы Олимпиадаға түсуге үміткер болды, бірақ Ванкувер және Сочидан жеңіліс тапты.
Salzburg was a candidate city for the 2010 and 2014 Winter Olympics, but lost to Vancouver and Sochi respectively.