Кіріспе
Биологиялық асылдандырушы тышқандар сияқты семіз емес диабетті немесе NOD тышқандар 1-ші типті диабеттің жануарлар үлгісі ретінде қолданылады. NOD тышқанда қант диабеті панкреатикалық аралдардың лейкоциттік инфильтратының нәтижесінде инсулит пайда болады. Диабеттің пайда болуы орташа гликозуриямен және оразасыз гипергликемиямен байланысты. Гликозурияның пайда болуын 10 аптадан бастап бақылау ұсынылады; бұл несепте глюкоза өлшегіш таяқшаларды қолдану арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. NOD тышқандары стерильді ортада қалдырылса, өздігінен диабетке шалдыққан. NOD тышқанда спонтандық диабетті жұқтыру жиілігі әйелдерде 6080% - ға, ал еркектерде 2030% - ға тең. Диабеттің пайда болуы ерлер мен әйелдер арасында әртүрлі болады: әдетте ерлерде бірнеше аптаға кешігіп пайда болады. Мысықтарда (оның ішінде C57BL/ 6 және SJL) IgG2c аллелі бар екені белгілі.
Тарих
Диабетпен ауыратын семіз емес (NOD) тышқандар инсулинге тәуелді автоиммундық қант диабеті (IDDM) спонтандық дамуына бейім. NOD штаммы мен оған байланысты штаммдарды Японияның Абурахи қаласындағы Шионоги ғылыми-зерттеу зертханаларында Макино және оның әріптестері әзірледі және алғаш рет 1980 жылы мәлімдеді. Топ NOD штаммын JcI: ICR тышқаннан катарактаға бейім штаммды асырап алу арқылы жасады.
Сезімталдық
IDDM- ге бейімделу полигендік болып табылады және қоршаған орта геннің енуіне қатты әсер етеді. Қоршаған ортаның, оның ішінде тұрғын үй жағдайының, денсаулық жағдайының және тамақтанудың бәрі тышқанда қант диабеті ауруының дамуына әсер етеді. Мысалы, әр түрлі зертханаларда ұсталатын NOD тышқандарының таралу деңгейі әр түрлі болуы мүмкін. Аурудың таралуы микробиомамен байланысты. NOD тышқандары басқа да аутоиммундық синдромдарға, соның ішінде аутоиммундық сиалит, аутоиммундық тиреоидит, аутоиммундық перифериялық полиневропатия және т. б. Бұл тышқандарда микобактериялық адъюванттардың, мысалы, толық Френд адъюванты (FCA) немесе Бацил де Кальметте мен Герин (BCG) вакцинасының бір рет инъекциясы арқылы диабеттің алдын алуға болады.
IDDM сезімталдық локацияларын анықтау
ИДМ- ге бейімделумен байланысты генетикалық локустар NOD тышқан тұқымдасында инсулинге тәуелді диабеттің (Idd) бірнеше локустарын анықтаған туа біткен тышқан тұқымдастарының дамуы арқылы анықталды. Ең маңыздысы - idd1, ол негізгі гистоқолайсыздық кешені II сынып I Ag7 локусы. NOD тышқандарының Idd3 локусында IL2 өндірісіне байланысты полиморфизмдер бар. IL 2 иммунитетті немесе толеранттылықты жоғары концентрацияға байланысты Т- көмекші жасушаларға, КТЖ және НК жасушаларына әсер ету арқылы ынталандырады. Тректің мысықтарда тіршілік етуін қамтамасыз ету үшін IL 2 - нің аз мөлшері қажет болуы мүмкін. Осылайша IL 2 жоғалуы NOD тышқанда аутоиммундық дамуына ықпал етеді. NOD тышқандарының CTLA 4 генінің 2- экзонында мутациясы бар, ол CTLA 4 генінің дұрыс емес жұпталуына әкеледі. CTLA 4 Т- клеткаларының иммундық реакциясын басуда маңызды рөл атқарады. CTLA 4 дұрыс жұмыс істемеген жағдайда Т- клеткалары инсулин өндіретін клеткаларға шабуыл жасайды. Бұл 1-ші типті қант диабетіне әкеледі.