Кіріспе
Керекті мөлшерде көбейген кеудесі бар Quercus lyrata - ақ кеудесі тобындағы (Quercus sect. Кверкус). Жалпы атауы - өсіп тұрған емен, оның көбінесе емен тостағанына жабысқан бұтақтарына қатысты. Бұл өсімдік АҚШ-тың шығыс және оңтүстік орта бөлігіндегі, Нью-Джерсиден Техасқа дейінгі барлық жағалаудағы штаттардағы, ішкі Оклахома, Миссури және Иллинойс штаттарына дейінгі ылғалды жерлерде өседі. Айовада өсіп келе жатқан тарихи мәліметтер бар, бірақ түрлер сол жерде жойылған сияқты.
Quercus lyrata, the overcup oak, is an oak in the white oak group (Quercus sect. Quercus). The common name, overcup oak, refers to its acorns that are mostly enclosed within the acorn cup. It is native to lowland wetlands in the eastern and south central United States, in all the coastal states from New Jersey to Texas, inland as far as Oklahoma, Missouri, and Illinois. There are historical reports of it growing in Iowa, but the species appears to have been extirpated there.
Сипаттама
Quercus lyrata - орташа және ірі жапырақты ағаш, биіктігі - 15 м, орташа биіктігі - 15 м. Жапырақтарының ұзындығы орташа есеппен сантиметр. Олар кең, терең жапырақты және лира пішіндес (лират). Жапырақтары терідей. Олардың жоғарғы жағы күңгірт жасыл және жылтыр, ал төменгі жағы жіңішке түкті, сұр жасыл түсті. Күзде жапырақтардың түсі қызыл, сары, қоңыр түске ауысады. Басқа да қара шыршалар сияқты, бұл шыршаның да соңғы шыбықтары бар. Жемісі - бұта. Олар әдетте овал немесе ұзын түсті, ұзындығы - 1 см-ден 5 см-ге дейін. Шараптың сұр, еркек шаштық қабыршақтары бар. Сонымен қатар, бұтаның ерекше қоңырау тәрізді қабығы бар, ол оны суға көтеріліп жүруге мүмкіндік береді. Өте үлкен дуа бұтақтарының перикарпы дуа үшін ерекше үлкен және бұта массасының 50% құрайды. Перикарп басқа дуалардың тек 30% массасын құрайды.
Quercus lyrata has simple leaves that are alternately arranged. On average, the leaves are inches long. They are broad, deeply lobed, and somewhat lyre shaped (lyrate). Leaves have a leathery feel. They are dark green and shiny on the top while the underside is a paler gray green with fine hairs. In autumn, leaf color varies between red, yellow, and brown. Like other oak trees, the overcup oak has clustered terminal buds. The fruit is an acorn. They are generally oval or oblong in shape, ranging from in length. The cup has gray, pubescent scales. The acorns also have a unique spongy shell that make them buoyant. The pericarp of overcup oak acorns is unusually large for oaks and makes up 50% of acorn mass. The pericarp only makes up 30% of mass in other oak trees.
Таксономия
Quercus lyrata тұңғыш рет 1788 жылы британдық ботаник Томас Уолтер сипаттады. Оның екі синонимисі бар: Quercus bicolor және Scolodrys lyrata . "Лирата" түрінің атауы "lyrate" сөзінен шыққан. Бұл оның лира тәрізді жапырақтарына қатысты. Айовада өсіп келе жатқан тарихи мәліметтер бар, бірақ түрлер сол жерде жойылған сияқты. Бұл ағаштың өнімі Нью-Джерсиде де жойылып бара жатқан түрге жатады. Бұл түр көбінесе су тасқыны, ылғалды жерлер мен батпақтарда кездеседі. Ол көбінесе құмшаң немесе балшықты топырақтарды ұнатады. Ол сусыз және су тасқыны көп болатын жерлерде өмір сүруге бейімделген. Ол екі немесе одан да көп маусым бойы су тасқынына төтеп бере алады.
Экология
Өте үлкен дуал - дуалдық сулы гикори ормандарындағы басым түрлердің бірі және көбінесе Quercus phellos (саз дуалы), Ulmus americana (американдық елім), Fraxinus pennsylvanica (жасыл күл), Carya aquatica (сулы гикори) және Acer rubrum (қызыл кеспе). Q. lyrata көптеген басқа орман экожүйелерінде басым түр болып саналмайды. Бұл түр жануарлар дүниесінің әртүрлі түрлеріне азық-түлік пен тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Оның бұтақтарын ұсақ сүтқоректілер мен құстар, мысалы, аққулар мен жабайы күркірлер жей алады. Ағаштың бұталарына ешбір елік тимейді, бірақ ақ құйрықты елік те бұтаның бұтақтарын жейді. Сонымен қатар, бұл көптеген түрлерге шатырлар мен тіршілік ортасын қамтамасыз етуге көмектеседі. Көптеген дуалдар сияқты Q. Lyrata әр түрлі Лепидоптерлерге мекен етеді, соның ішінде Eacles imperialis (империялық шыбық), Satyrium calanus (Бандалы шашты), Satyrium edwardsii (Эдвардтың шашты), Strymon melinus (Сұр шашты), Parrhasius m album (Ақ M шашты), Erynnis horatius (Horaces Duskywing) және Erynnis juvenalis (Juvenals Duskywing).
Қауіптер
Q. lyrata-ға әсер ететін зиянкестерге Bucculatrix ainsliella (оқ қаңқасы), Corythucha arcuata (оқ қайырмасы), Curculio nucum (жаңғақ құрт) және Leaf miner жатады. Көптеген басқа дуалар сияқты, Q. lyrata көптеген өсімдік ауруларына, мысалы, каштандар, армиллария тамырларының шіріуі, дуа жапырағының көпіршігі және ұнтақ көбелекке бейім. Бұл түр дуаның кеуіп кетуіне төзімді.
Қорғау
Халықаралық табиғат қорғау одағы (IUCN) Q. lyrata-ны ең төменгі қауіп санатына жатқызған. Алайда, АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі Нью-Джерсиде құрттың жойылып кету қаупі бар деп санайды. Оның кең таралған аймағы мен үлкен популяциясына байланысты түрдің популяциясы туралы толық зерттеу жүргізілген жоқ. Quercus lyrata климаттың өзгеруіне әсер етеді деп күтілуде. 2050 жылға қарай ол өзінің қолайлы мекен-жайының 40% -дан астамын жоғалтады деп күтілуде. Бұл мекеннің жоғалуының көлемі Q. lyrata IUCN-тің қатерлі немесе қатерлі деп қайта жіктелуіне себеп болуы мүмкін. Алайда, климаттың өзгеруі түрлерге қалай әсер ететіндігі туралы әртүрлі болжамдар бар.
Қолданылуы
Бұл ағаш басқа ақ емен ағаштарына қарағанда бағасы төмен деп саналады. Бұл оның жарақаттану мен ауруларға бейімделуінің салыстырмалы жоғары болуымен байланысты. Алайда, оны ағаш және шүберек үшін пайдалануға болады. Ол көбінесе жиһаз сияқты сапалы өнімдерді жасау үшін пайдаланылмайды. Отын ретінде пайдаланылуы мүмкін. Оның бұталарын құстар мен сүтқоректілер жейді, бірақ адамдар үшін аз дәрежеде улы. Ағаштарды декоративті өсімдік ретінде отырғызуға да болады.