Кіріспе

Керекті мөлшерде көбейген кеудесі бар Quercus lyrata - ақ кеудесі тобындағы (Quercus sect. Кверкус). Жалпы атауы - өсіп тұрған емен, оның көбінесе емен тостағанына жабысқан бұтақтарына қатысты. Бұл өсімдік АҚШ-тың шығыс және оңтүстік орта бөлігіндегі, Нью-Джерсиден Техасқа дейінгі барлық жағалаудағы штаттардағы, ішкі Оклахома, Миссури және Иллинойс штаттарына дейінгі ылғалды жерлерде өседі. Айовада өсіп келе жатқан тарихи мәліметтер бар, бірақ түрлер сол жерде жойылған сияқты.

Сипаттама

Quercus lyrata - орташа және ірі жапырақты ағаш, биіктігі - 15 м, орташа биіктігі - 15 м. Жапырақтарының ұзындығы орташа есеппен сантиметр. Олар кең, терең жапырақты және лира пішіндес (лират). Жапырақтары терідей. Олардың жоғарғы жағы күңгірт жасыл және жылтыр, ал төменгі жағы жіңішке түкті, сұр жасыл түсті. Күзде жапырақтардың түсі қызыл, сары, қоңыр түске ауысады. Басқа да қара шыршалар сияқты, бұл шыршаның да соңғы шыбықтары бар. Жемісі - бұта. Олар әдетте овал немесе ұзын түсті, ұзындығы - 1 см-ден 5 см-ге дейін. Шараптың сұр, еркек шаштық қабыршақтары бар. Сонымен қатар, бұтаның ерекше қоңырау тәрізді қабығы бар, ол оны суға көтеріліп жүруге мүмкіндік береді. Өте үлкен дуа бұтақтарының перикарпы дуа үшін ерекше үлкен және бұта массасының 50% құрайды. Перикарп басқа дуалардың тек 30% массасын құрайды.

Таксономия

Quercus lyrata тұңғыш рет 1788 жылы британдық ботаник Томас Уолтер сипаттады. Оның екі синонимисі бар: Quercus bicolor және Scolodrys lyrata . "Лирата" түрінің атауы "lyrate" сөзінен шыққан. Бұл оның лира тәрізді жапырақтарына қатысты. Айовада өсіп келе жатқан тарихи мәліметтер бар, бірақ түрлер сол жерде жойылған сияқты. Бұл ағаштың өнімі Нью-Джерсиде де жойылып бара жатқан түрге жатады. Бұл түр көбінесе су тасқыны, ылғалды жерлер мен батпақтарда кездеседі. Ол көбінесе құмшаң немесе балшықты топырақтарды ұнатады. Ол сусыз және су тасқыны көп болатын жерлерде өмір сүруге бейімделген. Ол екі немесе одан да көп маусым бойы су тасқынына төтеп бере алады.

Экология

Өте үлкен дуал - дуалдық сулы гикори ормандарындағы басым түрлердің бірі және көбінесе Quercus phellos (саз дуалы), Ulmus americana (американдық елім), Fraxinus pennsylvanica (жасыл күл), Carya aquatica (сулы гикори) және Acer rubrum (қызыл кеспе). Q. lyrata көптеген басқа орман экожүйелерінде басым түр болып саналмайды. Бұл түр жануарлар дүниесінің әртүрлі түрлеріне азық-түлік пен тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Оның бұтақтарын ұсақ сүтқоректілер мен құстар, мысалы, аққулар мен жабайы күркірлер жей алады. Ағаштың бұталарына ешбір елік тимейді, бірақ ақ құйрықты елік те бұтаның бұтақтарын жейді. Сонымен қатар, бұл көптеген түрлерге шатырлар мен тіршілік ортасын қамтамасыз етуге көмектеседі. Көптеген дуалдар сияқты Q. Lyrata әр түрлі Лепидоптерлерге мекен етеді, соның ішінде Eacles imperialis (империялық шыбық), Satyrium calanus (Бандалы шашты), Satyrium edwardsii (Эдвардтың шашты), Strymon melinus (Сұр шашты), Parrhasius m album (Ақ M шашты), Erynnis horatius (Horaces Duskywing) және Erynnis juvenalis (Juvenals Duskywing).

Қауіптер

Q. lyrata-ға әсер ететін зиянкестерге Bucculatrix ainsliella (оқ қаңқасы), Corythucha arcuata (оқ қайырмасы), Curculio nucum (жаңғақ құрт) және Leaf miner жатады. Көптеген басқа дуалар сияқты, Q. lyrata көптеген өсімдік ауруларына, мысалы, каштандар, армиллария тамырларының шіріуі, дуа жапырағының көпіршігі және ұнтақ көбелекке бейім. Бұл түр дуаның кеуіп кетуіне төзімді.

Қорғау

Халықаралық табиғат қорғау одағы (IUCN) Q. lyrata-ны ең төменгі қауіп санатына жатқызған. Алайда, АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі Нью-Джерсиде құрттың жойылып кету қаупі бар деп санайды. Оның кең таралған аймағы мен үлкен популяциясына байланысты түрдің популяциясы туралы толық зерттеу жүргізілген жоқ. Quercus lyrata климаттың өзгеруіне әсер етеді деп күтілуде. 2050 жылға қарай ол өзінің қолайлы мекен-жайының 40% -дан астамын жоғалтады деп күтілуде. Бұл мекеннің жоғалуының көлемі Q. lyrata IUCN-тің қатерлі немесе қатерлі деп қайта жіктелуіне себеп болуы мүмкін. Алайда, климаттың өзгеруі түрлерге қалай әсер ететіндігі туралы әртүрлі болжамдар бар.

Қолданылуы

Бұл ағаш басқа ақ емен ағаштарына қарағанда бағасы төмен деп саналады. Бұл оның жарақаттану мен ауруларға бейімделуінің салыстырмалы жоғары болуымен байланысты. Алайда, оны ағаш және шүберек үшін пайдалануға болады. Ол көбінесе жиһаз сияқты сапалы өнімдерді жасау үшін пайдаланылмайды. Отын ретінде пайдаланылуы мүмкін. Оның бұталарын құстар мен сүтқоректілер жейді, бірақ адамдар үшін аз дәрежеде улы. Ағаштарды декоративті өсімдік ретінде отырғызуға да болады.