Кіріспе

Мору - Оңтүстік Суданның этникалық тобы. Олардың көпшілігі Батыс Экваторияда тұрады. Олар Мору тілінде сөйлейді, ол Оңтүстік Суданның орталық тілінің бірі. Бұл ұлт мүшелерінің көбі - христиандар, олардың көпшілігі Оңтүстік Суданның епископтық шіркеуінің мүшелері. Бұл аймақтағы ізашар миссионер - шіркеу миссионерлік қоғамының (CMS) доктор Кеннет Грант Фрейзер болды. Бұл ұлт өкілдері 200 мыңнан аспауы мүмкін.

Тарих

Тарихи деректерге сүйенсек, ең айқын болған оқиғалар - азанделердің шабуылы, әсіресе оларды Луидің маңындағы Одо төбесінің алдына алып келгендер, солтүстіктен келген құл сатушылардың шабуылдары. Ол Осман Египеттің Экватория провинциясының бір бөлігі болды, оны Сэр Сэмюэл Бейкер, содан кейін Чарльз Джордж Гордон және ақырында Эмин-паша басқаратын. Мору аймағы сол кезде Конго еркін мемлекетінің солтүстік-шығысындағы Ладо анклавының бөлігі болды, кейіннен Бельгия Конгосы 1894 жылдан 1910 жылға дейін. Англияның шіркеу миссионерлік қоғамының Гордон Мемориалдық Судан Миссиясының (GMSM) дәрігері және миссионері доктор Кеннет Грант Фрейзер әйелі Эйлинмен бірге 1920 жылы Оңтүстік Суданда денсаулық сақтауды жақсарту, шіркеулер құру және білім беруді жақсарту үшін жұмыс істей бастады. Фрейзер Луи қаласында аурухана құруды ұйымдастырды және оның басшылығымен ауруханада медициналық көмек көрсету үшін медициналық қызметкерлерді оқытып, жабдықтауға арналған бағдарлама жасады. Оның басшылығымен алапеспен ауыратын адамдар үшін колониялар құрылды. Ол мұғалімдер мен евангелистерді Моруландта негізгі жолдардың бойында құрылған мектептер мен шіркеулерге қызмет етуге үйретті. Ғимараттар сондай-ақ диспансер ретінде жұмыс істеді. Мұның пайдасына мору халқының білім алу сапасы жақсарып, кейбір зиянды жергілікті әдет-ғұрыптар мен әдет-ғұрыптар жойылған.

Демография

Морулар Мади, Лугбара, Авукая және Уганда мен Конго Демократиялық Республикасының Логосы бар этностық топқа жатады, олар Оңтүстік Суданның Батыс Экваториядағы Мундри округінің оңтүстік бөлігінде тұрады. Мундри округі Батыс Экватория провинциясындағы Экватория аймағының орталық батыс бөлігінде орналасқан. Ол экватордың 4°С мен 6°С және 29°С мен 31°С аралығында орналасқан. Морулардың бес негізгі бөлімдері бар, атап айтқанда: Миза; Аги; Мороендри; Кедиро және 'Бари'ба, олардың әрқайсысы бөлек аймақта тұрады және өздерінің диалектикалық айырмашылықтары бар. Басқа да ішінара бөліністерді де тануға болады. Мундри округінің солтүстік бөлігінде Юр кластері тұрады, оған Бели, Сопи, Модо, Ньямуса, Вира, Бити және Морокодо кіреді. Олар көбінесе Мору деп қате жіктелетін болса да, олар Бонго мен Бакаға жақын тілдер тобы болып табылады. Морулар бұрыннан көп көңіл бөлінген, ал Мору Миза бүкіл ауданда білім беру мен шіркеуде қолданылатын халық тілі болды. Елді мекендер өздерінің бақшаларымен қоршалған үлкен отбасылық топтарда орналасқан. Бұл отбасылар ру-тайпалар мен рубасылар мен қосалқы басшылармен байланысты, бірақ ауылдардың физикалық шоғырлануы аз. Ауыл деген термин, әдетте, бір орталыққа жататын адамдарды сипаттау үшін қолданылады.

Ауыл шаруашылығы

Көптеген отбасылар өз отбасыларына азық-түлік өндіру үшін жаңбырмен қамтамасыз етілген ауыл шаруашылығына тәуелді. Кез келген артық өнімдер қолма-қол ақшаға сатылуы немесе жергілікті өндіріске келмейтін өнімдермен айырбасталуы мүмкін. Негізгі егістік - сорго, ол әр түрлі егістік түрлерінде кунжут, сиыр бұршағы, бұршақ және саусақ бұршақтарымен бірге өсіріледі. Басқа да маңызды дақылдар - жер жаңғағы, жүгері, маниока, тәтті картоп, окра, құрғақ бақша және әр түрлі жасыл көкөністер. Мал шаруашылығы негізінен ауданның солтүстік және шығыс жағында жүргізіледі. Ең көп таралған мал - қой мен ешкі. Үй құстарын көпшілік шаруашылықтар ұстайды. Соңғы 20 жыл ішінде ірі қара мал саны өсті. Бұл жерде жапайы бұтамен байланыс маңызды, ал көптеген дәмді тағамдар жапайы көздерден алынады. Аңшылық пен балық аулау маңызды экономикалық және әлеуметтік қызмет түрлеріне жатады. Басқа да жабайы азық-түліктерге көкөністер, жабайы жемістер, саңырауқұлақтар мен жәндіктер, әсіресе термит кіреді. Бұта құрылыс материалдары, отын және талшықтар көзі болып табылады. Ежелгі дәстүр бойынша, жақын туыстар бір жерде бірге егін егуге тиіс. Бұл дәстүрлі түрде Kätiri деп аталады және дәстүрлі түрде үлкен ағаш немесе құмырсқа төбесі сияқты орталық маркердің айналасына бөлінген сегменттерден жасалады.

Билеу

Экономикалық қызмет пен оның ішінде морулар басқа да мәдени істерге көп уақыт бөледі, олар экономикалық емес құндылықтар. Көптеген мәдени және әлеуметтік іс-шаралардың ішінде би мен ән-күй басым. Бұл екі қызмет де демалыс және мәдени құндылықтарды жүзеге асыру болып табылады. Мору қоғамында домбыра ойнау, билеу, ән айту үш мезгілмен байланысты. Мору қоғамының ең қызықты ерекшеліктерінің бірі - домбыра ойнау, билеу және ән айту, үш маусымдық кезеңдер мен халықтың жалпы физикалық және экономикалық әл-ауқатының арасындағы байланыс. Қаңтар мен сәуір аралығында азық-түлік мол, адамдар сау, дене еңбегі өте аз, бос уақыт та көп. Бұл уақытта орындалатын би RUMA деп аталады. Бұл биде барабандардың саны төрт. Ең үлкен барабанды Дугье (кейде оны Лари Эндре деп те атайды) деп атайды, орта көлемді барабанды Рума деп атайды, бұл би оның атын алады, ал екі кішкентай биік барабанды Лари Нгва деп атайды. Мамыр мен тамыз аралығында ауыл шаруашылығының көптеген шаруашылықтары бар, бұл би DEGO деп аталады. Би кезінде бір дугье және екі ұсақ лари нгва барабан қолданылады. Халықтың күшін ауыр еңбектер мен тамақтың болжамды немесе нақты жетіспеушілігі кемітіп, бұл бидің қозғалыстары ырғақпен немесе әндермен салыстырғанда баяу басталады, ол да баяу. Қозғалыс және қадамдар айтарлықтай жылдам және жылдам болған кезде Ngala-ға қарай жылжып кетеді. ДЕГО билері жиі емес, бір түнге дейін созылмайды. Қыркүйек айынан желтоқсанға дейін бидің аты - ЖЕЛУ. Қалыптастырылған барабандар саны - бес. Олар бір Дугье, бір Дири (бірі деп те аталады) және үш кішкентай биік барабаннан тұрады. Бұл қозғалыстар жаңа жиналған өнімдерді жеу нәтижесінде халықтың зор денсаулығы мен күшін көрсетеді. YELU - бұл егін жинау кезеңінің биі.

Музыкалық аспаптар

Куди мен Лекимбе мору қоғамында маңызды рөл атқаратын арфалар. Олар мәдени құндылықтарды жүзеге асыру және демалу болып табылады. Олар әсіресе еркек пен әйелдің арасындағы некеде маңызды рөл атқарады. Олар сондай-ақ алыс қашықтықты және ойын-сауық үшін маңызды құрал ретінде қолданылады. Гара деп аталатын қоңырауды әйелдер шіркеуде немесе билерде қолданады. Ол кептірілген кішкентай сабизден жасалады. Оның денесі шар тәрізді, мойны тар, ұшы дөңгелек, аспаптың тұтқасы ретінде қызмет етеді. Ол орта өлшемді тұқымдармен толтырылады, әдетте, окра, жоғарғы жағының ортасына кесілген дөңгелек тесіктен енгізіледі, содан кейін қайта жабылады.