Кіріспе
Француз ұшақтарының әуе шабуылы 1986 жылы 16 ақпанда Уади-Дум әуе шабуылы - француз ұшақтарының 1986 жылы 16 ақпанда Ливияның Солтүстік Чадтағы Уади-Дум әуе базасына қарсы Чад-Ливия қақтығысы кезінде жасаған әуе шабуылы. Бұл рейд Францияның Каддафидің экспансиялық мақсаттарына қарсы тұру шешімі мен Францияның бұрынғы отарларына деген берік ұстанымын көрсеткен.
The Ouadi Doum airstrike was carried out by French aircraft on 16 February 1986, against the Libyan airbase of Ouadi Doum in northern Chad, during the Chadian–Libyan conflict. The raid was significant in that it demonstrated French resolve to counter Gaddafi's expansionary aims and indicated France's commitment to its former colonies.
Өмірбаян
1984 жылдың қыркүйегінде Критте Ливия мен Франция президенттері Муамар әл-Қаддафи мен Франсуа Миттеран арасында жасалған келісімде француз және ливия күштерінің екеуі де 16-шы параллель бойынша бөлінген Чадты тастап кетуге келісті. Бірақ Франция келісімдерді сақтап, 1984 жылы Чадтан кетіп қалғанда Ливия өз күштерін қысқартып, елде 5 мың адамды қалдырды. Каддафидің бұйрығы бойынша ГУНТ күштері 1986 жылдың ақпан айында 16-шы параллельді бұза отырып, оңтүстік Чадқа шабуыл жасағанда, француз реакциясы дереу болды: 13 ақпанда Операция Эпервье басталды, ол мың француз әскерін Чадқа әкелді, әуе шабуылы дайындалды. Алғашқы қадам ретінде Бангиде он бес "Мираж Ф1" және "Ягуар" машиналарын қайта топтастыру болды. Операцияның мақсаты - Ливияның 1984 жылдың қараша мен 1985 жылдың қазан аралығында салған ұзындығы 3800 метрді құрайтын, Чадтың солтүстігіндегі Уади-Дум әуеайлағының ұшақ қону жолағын зақымдау болды. Уади-Дум үлкен стратегиялық маңызға ие болды, өйткені Ливияның бомбалаушылары одан ұшып, Чадтың астанасы Нджаменаға соққы бере алды. Одан да маңыздысы - ұрыстың саяси аспектілері: Уади-Дум Ливияның екі жақтылығының символы болды. Француз үкіметі Ливияның экспансиясына қарсы тұру туралы шешімін дәлелдеу арқылы Африкадағы одақтастарына хабар жіберуді көздеді.
Шабуылдау
16 ақпанда 11 эскадроны 1/11 Руссильонның 11 Ягуарлары төрт Мираж F1 ертіп Бангиден Уади-Думға кетті. Француз ұшақтары шабуыл жасағанда, олар Ливияның радары мен жер-әуе ракеталары байқалмауы үшін жерге өте жақын ұшып бара жатқан еді, бірақ тым кеш болды. Ұшақтар нысананың үстінен бір рет қана өтіп, ұшу-қону жолына қырық БАП 100 және 250 кг классикалық бомбалар тастап, оны қатты зақымдап, уақытша жарамсыз етті. Шабуыл бір минуттан аз уақытқа созылды. Соңғы екі "Ягуар" бұрылысқа кешігіп келіп, шрапнелге ұшып, құраманың көшбасшысы мен No 2 ұшақтарымен кездесті, олар аздап зақымдалды, бірақ Бангиге қайта оралды.
Салдары
Көп ұзамай француз қорғаныс министрі Пол Куилес Уади-Думдағы ұшу-қону жолағының жарамсыз деп танылғанын хабарлады. Францияда саяси реакциялардың барлығы үкіметке қолдау білдірді, француз коммунистік партиясын қоспағанда. Шетелдік реакцияларға келетін болсақ, Миттеран АҚШ-тың және 17-19 ақпанда Парижде өткен франкофония саммиті кезінде Африка елдерінің көпшілігінің қолдауына ие болды. Каддафи әуеайлақтың тек азаматтық мақсатта пайдаланылғанын және шабуылда тоғыз азаматтың қаза тапқанын мәлімдеді. Алайда Каддафи шабуылдан кейінгі күні Ливияның Туполев Ту 22 ұшағы Аузудан Чадтың астанасы Нджамена әуежайына шабуыл жасаған кезде жауап берді. Француздық радарлардың астында қалып, шөлдің үстінен 1127 км (700 миль) төмен ұшып, ол 1 Махқа дейін жылдамдықты арттырып, 5 030 м (16,503 фут) биіктікке көтерілді және үш ауыр бомба тастады. Ұшақтың жылдамдығы мен биіктігіне қарамастан, шабуыл өте дәл болды: екі бомба ұшу-қону жолына тиді, біреуі рульді жойды, нәтижесінде әуеайлақ бірнеше сағат бойы жабық болды. Бомбалаушы ұшақ кері қайту жолында техникалық қиындықтарға тап болды. Суданда орналасқан АҚШ-тың ерте ескертуді көрсететін ұшақтары Ту-22 ұшқышының жіберген апат шақыруларын бақылады. Бұл ұшақ Аузудағы базасына жетпей тұрып құлаған (бәлкім, Нджамена әуежайында атылған қос түтікшелер соққыға ұшыраған). 1987 жылы француз ұшақтары әуеайлаққа тағы да соққы берді, бұл жолы Ливияның радарлық орындарын нысанаға алды.