Кіріспе
Льюис үстірттік таулар тауларының геологиялық үстірттік сынығы - Монтана штатындағы Глейчер ұлттық паркі мен Канаданың Альберта штатындағы Уотертон көлдерінің шекарасында орналасқан Рокки тауларының геологиялық үстірттік сынығы. Құрылым шамамен 59 75 миллион жыл бұрын тектоникалық тақталардың соқтығысуынан пайда болды, ол кембрия алды жынысының бірнеше миль қалың қиылысын шығысқа қарай 50 мильге (80 км) итеріп, оны 1300 - 1400 миллион жыл жас кезіне дейінгі жұмсақ кредалық дәуір жынысына айналдырды. Декольментті Мариас асуынан Саммит тауы мен Кішкентай ит тауының жартысында орналасқан жұқа қоңыр түстес тас сызығы ретінде көруге болады.
The Lewis Overthrust is a geologic thrust fault structure of the Rocky Mountains found within the bordering national parks of Glacier in Montana, United States and Waterton Lakes in Alberta, Canada. The structure was created due to the collision of tectonic plates about 59 75 million years ago that drove a several mile thick wedge of Precambrian rock 50 mile (80 km) eastwards, causing it to overlie softer Cretaceous age rock that is 1300 to 1400 million years younger. The décollement can be seen from Marias Pass as a thin tan line of rock roughly halfway up Summit Mountain and Little Dog Mountain.
География
Канаданың Рокки тауларының алдыңғы беткейі мен бүгілген белдеуі - мезопротерозой, палеозой және мезозой қабаттарынан тұратын солтүстік-шығысқа қарай тапарықталған деформациялық белдеу. Льюис түрткі табағы - бұл Калгаридің маңындағы Кидд тауынан оңтүстік-шығыс Канаданың Кордильерасынан АҚШ-тың Монтана штатының солтүстік-батысындағы Грейт-Фоллз қаласының батысында орналасқан Стимбоат тауына дейін созылатын алдыңғы түрткі және бүгілген белдеудің негізгі құрылымдарының бірі. Льюис тежеуі әлемнің басқа жерлерінде, мысалы, Анд және Гималая тауларында болып жатқан геологиялық процестерге ғылыми түсінік береді.
Тектоникалық бастау және Канаданың Кордильерасы
Кордилерлік оргенездің басталуы Орта юра дәуірінде Пангеяның бөлінуінің және Солтүстік Америка тақтасының батыс шегіндегі субдукция аймақтарына қарай қозғалысының нәтижесінде басталды. Канадалық Кордильераның көп бөлігі бүгінде көптеген тектоностратиграфиялық террандардан тұрады, олар Солтүстік Американың континенттік литосферасымен соқтығысқан шығысқа және солтүстікке қарай жылжыған арал доғаларының нәтижесінде Юра дәуірінен ерте терциарға дейін Солтүстік Американың тұрақты шетіне қосылды. Бұл террандар жоғарғы қабық жыныстары тығыз төменгі қабықтан және Солтүстік Америка кратонының астында орналасқан Тынық мұхит мантиясының литосферасынан бөлініп кеткендіктен пайда болды.
Роки тауларының көтерілуі және Роки тауларының ілгерілеу және бүктеу белдеуінің пайда болуы
Рокки тауларының бүгілу және итермелеу белдеуінің деформациялануының басталуы Солтүстік Америка кратонының батыс шетінде болған соқтығысу тектоникалық күштерге байланысты болды. Бұл ілгек және бүктеме белдеуі Канаданың Кордильерасының шығысында көтеріліп, Батыс Канаданың шөгінді алабында орналасқан мезопротерозойлық және ерте эоцендік шөгінді жыныстар аралығында ортаңғы юра және ерте эоцен аралығында пайда болды. Бұл ілгек және бүгілген белбеудің жұқа терілі геометриясы бар, бұл соққы бойымен өзара жанасып, бір-біріне жанасып, қабаттарды төменден орташа бұрышқа кесіп, тереңдікпен тегістеп, бір кембрийден триасқа дейінгі стратиграфияны ілгек табағынан ілгек табағына қайталайды және жалпы базалық деколлементке, Рокки тауларының базалық деколлементін біріктіреді. Рокки тауларының ілгерілеу және бүктеу белдеуі батыстан шығысқа қарай таралып, Канада мен АҚШ шекарасына жақын жердегі және БК мен Монтананың солтүстік бөліктерінде көлденең қысқартуды қамтиды. Қиылыстар мен итергіш белдеудің шығыс шекарасы шығыста және немесе жер астындағы белгілі деформацияланған қабаттармен белгіленеді. Альберта жазығының астындағы қабаттар бірте-бірте төмендеп бара жатқандықтан, белдеудің осы жағындағы деформация жиегін анықтау қиын. Батыс жағында Роки таулары Роки таулар траншеясымен шектеледі, онда траншея Батыс, төмен түсіп қалған блоктармен бөлінеді. Дәнекерлеу табаны екі жағынан бүйірлік пандустармен шектеледі. Оңтүстікте бұл Монтана штатының Мариас асуында орын алады, онда пандус геометриясы табақ қозғалысының бағытына параллель. Сол сияқты, Белт Пурселл супертобынан тұратын мезопротерозойлық қабаттардың қалың кезеңі Пурселл антиклинориумының оңтүстік шетінде көрінетін құрылымдық кульминацияға әкелетін оқиғалардың дәл осындай реттілігін ұстанды. Терезелерде көрінетін дуплекстерден басқа, Льюис түрткісі Монтанадағы Шеф тауы мен Альбертадағы Кроунесст тауында орналасқан жоғарғы пластинаның шығыс шетінің оқшауланған қалдықтарын көрсетеді. Уақыт өте келе эрозия тауларды сипаттамалық пішінге айналдырды, олар осымен байланысты далаларға биік тұр.
Геохронология
Льюис түрткісінің ақаулық қозғалысы қозғалыстың ең көне жасына негізделген, ол аяқ қабырғасындағы ең жас шөгінділермен анықталады, олар шамамен 65 миллион жыл. Уранның изотоптық қатынастарын пайдалана отырып, Льюис толқыны бойындағы шөгінділерде кездесетін радиоактивті уранды даталауды қамтитын циркон және апатит сияқты уранды қамтитын минералдардың бөліну жолын талдау Льюис табанының соңғы деформациялық палеогеотермиялық градиенті мен қалыңдығын шектеуді қамтамасыз етеді. Геологиялық дәуірлерге калибрленгеннен кейін бұл деректер Льюис түрткісінде ең көп көму және қызу Кампань кезінде, түрткі табағының қозғалысы басталғанға дейін 15 миллион жылдан аз уақыт аралығында болған деген тұжырымға әкелді. Апатит бөлшектену жолын зерттеудің деректері палеотемператураның жоғарыдан төмен температураға дейін күрт өзгергенін және уран концентрациясының өзгергенін көрсетті. Бұл жерлеу мен жылыту тоқтап, қозғалыс және экгумация басталған кезде, бұл Белт-Пурселл супертобының мезопротерозойлық қабаттарының Льюис түрткісі бойынша жылжыуы шамамен 75 млн. жыл бұрын қозғалғандығын көрсетті. Сонымен қатар, Монтанадағы жанартаулық маркерді кескен сол қателер 59 Ma порфирлік бөгеттермен кесілгені анықталды. Бұл Канаданың Роки тауларының алдыңғы жерінің эволюциясымен және бүгілген белдеуімен, оның ішінде Льюисдің қозғалыс табанымен тығыз сәйкес келеді.