Кіріспе
Американдық актер (1918–1981)
Уильям Франклин Холден (шын аты – Бидл кіші; 17 сәуір 1918 – 12 қараша 1981) – американдық актер және 1950-ші жылдардағы ең табысты актерлердің бірі. Холден «Сталаг 17» (1953) фильмі үшін «Оскар» сыйлығын «Үздік актер» номинациясы бойынша, ал «Көк атты» (1973) телесериалы үшін «Эмми» сыйлығын «Шектелген немесе антологиялық серия немесе фильмдегі үздік актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. Холден Голливудтың ең танымал және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған фильмдерінде ойнады, олардың ішінде «Сансет бульвары» (1950), «Сабрина» (1954), «Пикник» (1955), «Квай өзеніндегі көпір» (1957), «Жабайы топ» (1969) және «Желі» (1976) фильмдері бар. Ол алты рет «Жылдың 10 үздік жұлдызы» тізіміне енді (1954–1958, 1961), сондай-ақ Америка кино институтының классикалық Голливуд киносының 25 ең ұлы ер жұлдызының тізімінде 25-ші орынға ие болды.
Ерте өмір және білім
Холден 1918 жылдың 17 сәуірінде Иллинойс штатының О'Фаллон қаласында Уильям Франклин Бидл-младший болып дүниеге келді. Оның анасы Мэри Бланш Бидл (қыздығы Балл) мектеп мұғалімі, ал әкесі Уильям Франклин Бидл-старшы – өнеркәсіптік химик еді. Оның Роберт Вестфилд Бидл және Ричард Портер Бидл деген екі кіші інісі болған. Әкесінің әжесі Ребекка Уэстфилд Англияда туған, ал анасының кейбір туыстары 17 ғасырда Англиядан көшіп келген соң Вирджиния штатының Ланкастер округіне қоныстанған.
Алтын бала
Холденнің алғашқы басты рөлі "Алтын бала" (1939) фильмінде Барбара Стэнвикпен бірге ойнады, онда ол скрипкашыдан боксшыға айналған кейіпкерді сомдады. Содан кейін ол Джордж Рафт пен Хамфри Богартпен бірге "Уорнер Брос." студиясының бандиттік эпопеясы "Көрінбейтін жолақтар" (1939) фильмінде түсті, Рафттан төмен, ал Богарттан жоғары тізімде келді. "Paramount" студиясында ол Бонита Гранвиллмен бірге "Осы күндер еді!" (1940) фильмінде ойнады, одан кейін Соль Лессер үшін "United Artists" студиясында "Біздің қаламыз" (1940) фильмінің адаптациясында Джордж Гиббс рөлін ойнады. "Columbia" студиясы Холденді Жан Артурмен бірге "Аризона" (1940) вестерніне түсірді, ал "Paramount" студиясында ол Рей Милланд пен Вероника Лейкпен бірге өте танымал соғыс фильмі "Мен қанат қаладым" (1941) фильмінде ойнады. Ол "Columbia" студиясында Гленн Фордпен бірге тағы бір вестерн, "Техас" (1941) фильміне түсті, содан кейін "Paramount" студиясында Эдди Брэккен, Дороти Ламур және Бетти Хаттонмен бірге "Флоттағылар" (1942) музыкалық комедиясын жасады. Ол "Paramount" студиясында Брайан Донлевимен бірге "Таңғажайып Эндрю" (1942) фильмінде ойнады, содан кейін "Columbia" студиясында "Стюарттармен танысу" (1943) фильміне түсті. "Paramount" студиясы оны Эдди Брэккенмен бірге "Жас және жігерлі" (1943) фильмінде қайтадан жұптастырды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Холден Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-әуе күштерінде екінші, кейін бірінші лейтенант рөлінде қызмет етті. Ол Бірінші Мотографиялық бөлімшесі үшін оқу фильмдерінде түсті, оның ішінде "Шақыру пилоты" (1943) фильмі де бар.
Соғыстан кейінгі кезең
Холденнің әскери қызметтен қайтқаннан кейінгі алғашқы фильмі – Джон Фароудың режиссерлігімен Paramount студиясында түсірілген "Blaze of Noon" (1947) авиаторлық фильмі болды. Одан кейін ол "Dear Ruth" (1947) романтикалық комедиясын түсірді және "Variety Girl" (1947) фильмінде көптеген эпизодтық рөлдердің бірінде ойнады. RKO Роберт Митчем мен Лоретта Янгпен бірге "Rachel and the Stranger" (1948) фильміне шақырды. Холден 20th Century Fox студиясының "Apartment for Peggy" (1948) фильмінде басты рөлде ойнады. Columbia студиясында ол "The Dark Past" (1948), "The Man from Colorado" (1949) және "Father Is a Bachelor" (1950) фильмдерінде түсті. Paramount студиясында ол тағы бір вестерн – "Streets of Laredo" (1949) фильмін түсірді. Columbia студиясы оны Люсиль Боллмен "Miss Grant Takes Richmond" (1949) және "Dear Ruth" фильмінің жалғасы – "Dear Wife" (1949) фильмдерінде бірге түсірді.
Күн бату бульвары
1950 жылы Билли Уайлдер оны «Сансет бульвары» фильмінде өлі бейбіт фильм актрисасы (Глория Свонсон) қызықтырған, құнсүйгіш сценарийші рөліне шақырғанда Холденнің мансабы қайтадан дамыды. Ол осы рөл үшін алғашқы «Оскар» номинациясын алды. Рольді алу Холден үшін үлкен мүмкіндік болды, себебі Монтгомери Клифт бастапқыда осы рөлге бекітілген, бірақ келісімшартынан бас тартқан. Свонсон кейін былай деді: «Билл Холденге ғашық болуым мүмкін еді. Ол экранда да, экраннан тыс да мінсіз адам болды». Paramount оны «Сансет бульвары» фильмінде бірге ойнаған Нэнси Олсонмен «Юнион станциясы» (1950) фильмінде қайта жұптастырды. Холденге тағы бір жақсы мүмкіндік туды, ол Бродвейдің «Кеше туылған» (1950) хитінің кең экранды адаптациясында Джуди Холлидейдің сүйіктісі рөліне таңдалды. Ол Олсонмен тағы екі фильмде түсті: «Уорнер Брос.» студиясында «Қуатты қару» (1951) және «Парамаунт» студиясында «Суасты кемесі» (1951). Холден «Колумбия» студиясында спорттық фильм түсірді – «Бутс Малоун» (1952), содан кейін «Парамаунтқа» оралды.
Сталаг 17 және жұлдыздық шың
Холден Уайлдермен «Сталаг 17» (1953) фильмінде қайта кездесті, осы рөлі үшін Холден «Үздік актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. 26-шы «Оскар» салтанатындағы қабылдау сөзі «Оскар» тарихындағы ең қысқа сөздердің бірі болды: «Рақмет, рақмет». «Сталаг 17» фильміндегі жетістігі Холденнің мансабының ең жарқын кезеңін бастады.
Сабрина
Холден Уайлдермен үшінші фильм түсірді, «Сабрина» (1954), Одри Хепберн мен Хамфри Богарттан кейін тізімде келді. Холден мен Хепберн түсірілім кезінде романтикалық қарым-қатынасқа түсті, Уайлдер бұл туралы білмеді: «Түсірілім алаңындағы адамдар кейін маған Билл мен Одридің қарым-қатынаста болғанын айтты, және барлығы білген. Жарайды, барлығы емес! Мен білмедім». Холден олардың романын еске алады: Мен онымен кездеспей тұрып-ақ оған ғашық болдым, ал онымен кездескеннен кейін, бір күннен соң, біз ескі достай сезіндім, және мен оны қатты қорғадым, бірақ иеленушілік сезіміз жоқ. Олардың қарым-қатынасы фильм аяқталғаннан кейін ұзаққа созылмады. Ол кезде алкогольге тәуелді болған Холден: «Мен Одриге шынымен ғашық болдым, бірақ ол менің әйелім болғысы келмеді». Ол кезде Хепберн отбасы құруды қалаған деген қауесет тарады, бірақ Холден оған вазектомия жасағанын және бала табу мүмкін емес екенін айтқанда, ол басқа жолға түсті. (Бірнеше айдан кейін Хепберн Мел Феррермен танысты, кейін олар үйленді және Шон Хепберн Феррер деген ұлдары болды.) «Кантри қызы» (1954) фильмі үшін үшінші рөлде ойнады, Бинг Кросби мен Грейс Келлимен бірге. Бұл үлкен сәттілікке ие болды, сондай-ақ Келлидің қатысуымен түсірілген Корея соғысы туралы «Токо Ри көпірлері» (1954) фильмі де танымал болды. 1954 жылы Холден «Life» журналының мұқабасында пайда болды. 1955 жылдың 7 ақпанында Холден «I Love Lucy» сериалында өзінің кейіпкері ретінде қонақ ретінде көрінді. Кассадағы сәттілік «Сүйіспеншілік – көптеген ғажайып нәрселердің жиынтығы» (1955) фильмімен Дженифер Джонспен бірге, бестселлер роман негізінде, және «Пикник» (1955) фильмімен Ким Новакпен бірге, Уильям Инге пьесасы бойынша қойылған нұсқасымен жалғасты. «Пикник» – Колумбиямен жасалған келісімшарты бойынша оның соңғы фильмі болды. Ситонмен бірге түсірілген екінші фильм, «Мақтан мен күнә» (1956), Холденнің мұртты рөлімен ерекшеленді. «Белгісіздікке қарай» (1957) фильмі де сәтті болмады, Холден өзі продюсерлік еткен жалғыз фильм.
Квай өзеніндегі көпір
Холден өзінің ең танымал рөлін Дэвид Линнің «Квай өзеніндегі көпір» (1957) фильмінде Алек Гиннеспен бірге «Командир» Ширс рөлінде ойнады, бұл үлкен коммерциялық жетістікке ие болды. Ол кезде актер үшін жасалған ең үздік келісімдердің бірі деп есептелді, ол жалпы кірістің 10% -ын алды, бұл оған 2,5 миллион доллардан астам пайда әкелді. Алайда, Холден фильмнен жылына 50 000 доллардан аспауы керектігін талап етті (доллармен). Ол британдық режиссер үшін Тревор Ховард пен София Лоренмен бірге Кэрол Ридтің «Ключ» (1958) атты тағы бір соғыс фильміне түсті. Джон Фордтың «Ат әскерлері» (1959) фильмінде Джон Уэйнге қарсы Азамат соғысы кезіндегі американдық әскери хирург рөлін ойнады, бірақ бұл фильм кассада сәтсіз болды. «Наваронның қарулары» (1961) үшін Холденнің 750 000 доллар және жалпы кірістің 10% құрайтын талабын Columbia студиясы қанағаттандыра алмады; Холден сұраған ақша сомасы Грегори Пек, Дэвид Нивен және Энтони Квинн жұлдыздарының жалпы жалақысын асып кетті. Холден «Сузи Вонг әлемі» (1960) фильмінде Нэнси Кванмен бірге тағы бір сәтті фильмге ие болды, ол Гонконгта түсірілді. «Сайтан ешқашан ұйықтамайды» (1961) Клифтон Вебб пен Лео МакКэридің соңғы фильмі болды. «Жалған сатқын» (1962) Ситонмен түсірген үшінші фильмі, ал «Арыстан» (1962) Тревор Ховард пен Капуцинмен бірге түсірілді. Соңғы фильм Африкада түсірілді және Холденнің өмірінің соңына дейін сақталған континентке деген құмарлығын оялды. Алайда, Холденнің фильмдері кассада күресін жалғастырды: Хепбернмен бірге түсірілген «Париж қызып тұрғанда» (1964) 1962 жылы түсірілді, бірақ көп уақыттан кейін көрсетілді, «7-ші таң» (1964) Капуцин мен Сюзанна Йоркпен бірге, Чарльз К. Фельдман өндірген Малайядағы төтенше жағдай кезіндегі романтикалық оқиға, «Альварес Келли» (1966) – вестерн, және «Шайтан бригадасы» (1968). Ол Фельдманның «Казино Рояль» (1967) фильміндегі көптеген жұлдыздардың бірі болды.
Жабайы топ
1969 жылы Холден режиссер Сэм Пеккинпаның графикалық зорлық-зомбылыққа толы "Жабайы топ" (The Wild Bunch) атты вестернінде ойнап, қайтадан танымал болды. Ол Райан О’Нил мен Блейк Эдвардспен "Жайнақ жолаушылар" (Wild Rovers, 1971) атты вестерн түсірді. Бірақ ол аса сәтті болмады. "Қоршаушылар" (The Revengers, 1972) атты тағы бір вестерн де сәттілікке жете алмады. 1974 жылы телевизиялық рөлдері үшін Холден Джозеф Уэмбоудың бестселлерлік романы негізінде түсірілген "Көк рыцарь" (The Blue Knight) телефильміндегі циник, қатал тәжірибелі ЛАПД көше полициясының рөлін сомдағаны үшін Primetime Emmy жүлдесін «Мини-сериал немесе фильмдегі үздік жетекші актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. Сондай-ақ 1974 жылы Холден Пол Ньюман мен Стив Маккуинмен бірге сыншылардың жоғары бағасын алған "Мұнарадағы от" (The Towering Inferno) апат фильмінде ойнады, ол кассада үлкен табысқа ие болып, Холденнің мансабындағы ең табысты фильмдердің біріне айналды. Екі жыл өткен соң, ол Сидни Люметтің классикалық "Желі" (Network, 1976) фильмінде Оскарға ұсынылған басты рөлін ойнағаны үшін мақтауға ие болды. Бұл фильмде Пэдди Чайефский жазған медианы зерттейтін туынды болды, онда ол 1950 жылдары өзіне есімдерін қалыптастырған кейіпкердің ересе нұсқасын сомдады, бірақ енді ол өміріне қанағаттанбай, өлімге бет бұрған еді. Осы шарада ол "Мюнхендегі 21 сағат" (21 Hours at Munich, 1976) фильмінде де пайда болды.
Соңғы рөлдері
Холден Уайлдер үшін төртінші және соңғы фильмді «Федора» (1978) фильмімен түсірді. Одан кейін «Дэмиен: Ырыс II» (1978) және «Афинаға қашу» (1978) фильмдерінде камео рөлдерін орындады, соңғысында оның нағыз өміріндегі сүйіктісі Стефани Пауэрспен бірге түсті. Холден «Ашанти» (1979) фильмінде екінші пландағы рөлді ойнады және тағы бір апатты фильмде, «Уақыт таусылғанда» (1980) үшінші болып тізімделді, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Холден «The Earthling» фильмінде Австралияның шөлейттерінде рактан қайтыс болатын жалғыз өмір сүретін адам рөлінде, жетім баламен (Рикки Шродер) бірге болды. Соңғы фильмі Блейк Эдвардстың «S.O.B.» фильмі болғаннан кейін, Джули Эндрюспен бірге Холден Джейсон Миллердің «Чемпиондық маусым» фильмінде түсуден бас тартты.
Жеке өмір
1952 жылы ол досы Рональд Рейганның актриса Нэнси Дэвисқа үйлену тойында куә болды. Республикалық партияға жататын болғанымен, ол ешқашан саясатқа араласпаған. 1966 жылы Италияда жүргенде Холден Пиза маңында мас күйде жүргізіп, басқа бір жүргізушіні қаза қылды. Ол көлікпен адам өлтіргені үшін сегіз айға шартты жаза алды. Холден Швейцарияда тұрақтап, көп уақытын Африкадағы жануарлар сақталмалы аймағының басқару серіктесі ретінде жануарларды қорғауға арнады. Оның 1959 жылы құрылған Наньюкидегі Маунт Кения Сафари клубы халықаралық элитаның арасында танымал болды.
Неке және қарым-қатынастар
Холденнің 1937 жылы актриса Ева Мей Хоффманмен болған қарым-қатынасынан қызы дүниеге келді. Холден 1941 жылдан бастап 1971 жылы ажырасқанға дейін актриса Бренда Маршаллға үйленген болатын. Холден француз актрисасы Капуцинмен 1960 жылдардың басында танысты. Олар "Арыстан" (1962) және "Жетінші таң" (1964) фильмдерінде бірге түсті. Олар екі жылдық махаббат өмір сүрген, дегенмен Холденнің алкоголизм салдарынан бұл қарым-қатынас аяқталды деп айтылады. Капуцин мен Холден оның 1981 жылы қайтыс болғанға дейін достықтарын сақтап қалды. 1972 жылы Холден актриса Стефани Пауэрспен тоғыз жылдық қарым-қатынас бастады және оның жануарлар туралы қамқорлыққа деген қызығушылығын оятып, ынталандырды. Оның өлімінен кейін Пауэрс Холденнің Маунт Кения қорығында Уильям Холден атындағы жабайы табиғат қорын құрды.
Өлім
Лос-Анджелес округінің коронерінің мәйіттік сараптамасының баяндамасына сәйкес, Холден 1981 жылдың 12 қарашасында Санта-Моникадағы (Калифорния) пәтерінде маскүнемдік күйінде кілемге сүрініп, төсекке соғылып, маңдайына жара алып, қан кетіп қайтыс болды. Криминалистикалық сараптама оның құлаудан кейін кем дегенде жарты сағат бойы есін сақтағанын көрсетті. Оның денесі төрт күннен кейін табылған. Өсиеті бойынша, "Нептун" қоғамы оны кремациялап, күлін Тынық мұхитында таратуы тиіс болды. Оның тілегіне сәйкес, ешқандай жерлеу немесе еске алу рәсімі өткізілмеді. Президент Рональд Рейган мәлімдеме жасады: "Менде зор қайғыру сезімі бар. Біз көп жылдар бойы жақын дос болдық. Ескі досыңыз туралы не айтасыз? Жеке өзімді жоғалтқандаймын, ол керемет адам еді. Достығымыз ешқашан азайған жоқ." Холден кино индустриясына қосқан үлесі үшін Голливудтың Даңқ аллеясында, 1651 Vine Street мекенжайында жұлдызға ие болды. Оның Сент-Луис қаласының Даңқ аллеясында да жұлдызы бар. Оның қазасын әнші-әндер авторы Сюзан Вега атап өтті, оның 1987 жылғы "Томның асханасы" әнінде 1981 жылғы бір таңертең болған оқиғалар туралы, "ішімдік ішіп жүргенде қайтыс болған актер" туралы газет мақаласын оқығаны айтылған. Кейін Вега бұл Холден туралы екенін растады.
Фильм
+ Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1938 Түрме фермасы Тұтқын, тұңғыш фильміндегі дебюті, тізімге енбеген 1939 Миллион долларлық аяқтар «Рахмет» деуші түлек, тізімге енбеген Алтын бала Джо Бонапарт Көрінбейтін жолақтар Тим Тейлор 1940 Сол күндер еді! П.Ж. «Пити» Симмонс Біздің қала Джордж Гиббс Аризона Питер Мунси 1941 Мен қанаттар алдым Ал Людлоу Техас Дэн Томас 1942 Флоттағылар Кейси Керби Тамаша Эндрю Эндрю Ұзақ Стюартпен танысу Майкл Стюарт 1943 Жас және жігерлі Норман Риз 1947 Түскі күннің шарықтауы Колин Макдональд Сүйкімді Рут Лейтенант Уильям Сикрофт Әртүрлі қыз өзі 1948 Рейчел және бейтаныс Биг Дейви Пэгги үшін пәтер Джейсон Тейлор Қараңғы өткен Ал Уокер Колорадодан келген адам Дель Стюарт 1949 Ларедо көшелері Джим Доукинс Грант Мисс Ричмонд Дик Ричмондты сүйіп жүрген әйел Билл Сикрофт 1950 Әкесі бакалавр Джонни Рутледж Көрікті бульвар Джо Гиллис «Оскар» сыйлығына «Үздік актер» номинациясы Юнион Стейшн Лейтенант Уильям Калхоун Кеше туған Пол Верралл 1951 Қару күші сержант Джо «Пит» Петерсон Су асты кемелерінің командасы LCDR Кен Уайт 1952 Ботс Малоун Ботс Малоун Бұрылыс нүктесі Джерри МакКиббон 1953 Сталаг 17 сержант J.J. Сефтон «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, «Үздік актер» номинациясы, Нью-Йорк киносыншылары сыйлығы Ай көк Дональд Грешем Мәңгілік әйел Стенли Кроун Форт Браводан қашу капитан Ропер 1954 Executive Suite Макдональд Уоллинг Венеция кинофестивалінің «Ансамбльдік актерлік шеберлігі» арнайы сыйлығы Сабрина Дэвид Ларраби Токо Ридегі көпірлер LT Гарри Брубакер, USNR Ауыл қызы Берни Додд 1955 Махаббат – көптеген тамаша нәрсе Марк Эллиот Пикник Хал Картер «BAFTA» сыйлығына «Үздік шетелдік актер» номинациясы 1956 Мақтаныш пен опасыздық подполковник Колин Блэк Белгісіз майор Линкольн Бонд 1957 Квай өзеніндегі көпір Командир Шиарс 1958 Кей Капитан Дэвид Росс 1959 Жылқы әскерлері Майор Генри Кендалл 1960 Сузи Вонг әлемі Роберт Ломакс «Лорел» сыйлығына «Ең үздік еркек драмалық рөлі» номинациясы 1962 Шайтан ешқашан ұйықтамайды Әке О’Баньон Жалған сатқын Эрик Эриксон Арыстан Роберт Хейвард 1964 Париж қызып тұрғанда Ричард Бенсон/Рик 1962 жылы түсірілді, кейінірек көрсетілді 7-ші шұғыла Майор Феррис 1966 Альварес Келли Альварес Келли 1967 Казино Рояль Рансом эпизодтық рөл 1968 Devil's Brigade подполковник Роберт Т. Фредерик 1969 Жыртқыштар тобы Пайк Бишоп Рождестволық шырша Лоран Сегур 1971 Жылдамдық Росс Бодин 1972 Кек алушылар Джон Бенедикт 1973 Желді Фрэнк Хармон 1974 Аң ауру маусымы Хал Волковски эпизодтық рөл Мұнаралық от Джим Дункан 1976 Желі Макс Шумахер «Оскар» сыйлығына «Үздік актер» номинациясы, «BAFTA» сыйлығына «Басты рөльдегі үздік актер» номинациясы, Ұлттық киносыншылар қоғамы сыйлығына «Үздік актер» номинациясы 1978 Федора Барри «Датч» Детвейлер Омен II Ричард Торн 1979 Афинаға қашу Түрмеде темекі шегетін тұтқын, тізімге енбеген Ашанти Джим Санделл 1980 Уақыт біткенде Шелби Гилмор Жер тұрғыны Патрик Фоули 1981 S.O.B. Тим Калли соңғы рөлі 1986 Чарли Браунның басын әкел Чарли Браунның аудио жазбалары
Теледидар
Жыл Атауы Рөл Ескермелер 1955 Lux Video Theatre Интермиссия Мейман эпизоды: "Махаббат хаттары" 1955 Мен Люсиді жақсы көремін Өзі Эпизод: "Лос-Анджелес, ақыры!" 1956 Джек Бенни бағдарламасы Өзі Эпизод: "Уильям Холден/Франс Берген шоуы" 1973 The Blue Knight Bumper Morgan Телефильм Primetime Emmy жүлдесін «Шектелген немесе антологиялық сериал немесе фильмдегі ең үздік жетекші актер» номинациясы бойынша жеңіп алды 1976 Мюнхендегі 21 сағат Полиция бастығы Манфред Шрайбер Телефильм