Кіріспе

Ирландияның бұрынғы саясаткері, ғалым және азаматтық құқық қорғаушы (1944 жылы туған)

Дэвид Патрик Бернард Норрис (1944 жылдың 31 шілдесінде туған) – ирландиялық ғалым, бұрынғы тәуелсіз сенатор және азаматтық құқық қорғаушы. Халықаралық деңгейде Норрис Оскар Уайльдтың құлдырауына себеп болған гомосексуализмге қарсы заңды дерлік жеке күшімен жоюға қол жеткізді деп есептеледі, бұл жетістік 1988 жылы он төрт жылдық күрес барысында қол жеткізілді. Сондай-ақ, ол бір кезде наразылық білдірген ирландтар арасында Джеймс Джойстың беделін қайта жаңғыртуға дерлік жеке жауапты деп саналады. Ол Ирландияда мемлекеттік лауазымға сайланған алғашқы ашық гей адам болды. Гомосексуалистік заңнама реформасы жөніндегі науқанды ұйымдастырушылардың бірі және Ирландия протестанттық шіркеуінің белгілі мүшесі. 2011 жылғы президенттік сайлауда кандидат болды. Ол көптеген сауалнамаларда көш бастады және ирланд халқының арасында осы лауазымға үміткер ретінде танымал болды, бірақ сайлауға бірнеше ай қалғанда жарыстан бас тарды, кейін 2011 жылдың қыркүйегінде қайта қатысты. 2024 жылдың қаңтарында 36 жыл қызмет еткеннен кейін Сенаттан зейнеткерлікке шықты, осылайша Ирландия тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор атанды.

Ерте және жеке өмір

Дэвид Норрис Бельгиялық Конгоның Леопольдвиль қаласында дүниеге келді, қазір Конго Демократиялық Республикасының астанасы Киншаса деп аталады, онда оның әкесі (Джон Норрис) Lever Brothers компаниясында бас инженер болып жұмыс істеді. 1975 жылы танысқаннан кейін Норрис 1985 жылға дейін Израильдік белсенді Езра Навимен ұзақ жылдар бойы қарым-қатынаста болды. Оның Джойске деген құштарлығы Дублиндегі жыл сайынғы Bloomsday мерекелерінде көрініс береді. Родди Дойлдың "әлдеқайда ұзақ, жоғары бағаланған және сезімсіз" деп айтқан сөздеріне қарсы, ол "Улисс" романын қорғады, ал Дойлды "ақылсыз" және "орташа қабілетті" деп атады. Ол ирланд тілінде сөйлейді. Ол сонымен қатар еврей тілінде де сөйлейді. 1994 жылы Орталық Еуропаға сапар барысында су арқылы жұққан гепатитке шалдыққаннан кейін, Норрис 16 жыл бойы жеке табыс сақтандыру компаниясынан мыңдаған еуро мүгедектік төлемдерін алды. Тринити колледжінің басшылығы оның ауруының салдарынан туған жағдайды "шешілмейтін" деп мәлімдеген соң Норрис оқытушылық қызметінен бас тартты, бірақ ол сайланған сенатор ретінде қызметін жалғастырды.

Үгіт-насихат және белсенділік

Норрис гомосексуализмді қылмыстық қылмыс деп санағаны үшін Бас прокурорды Жоғары сотқа шақырды. Оның талабы заң оның жеке өміріне қатысты құқығын бұзады және Ирландия Конституциясы қабылданғаннан кейін, британдық үкімде қабылданған заң конституцияға қайшы келеді дегенге негізделген. Жоғары сот Норриске қарсы шешім шығарды. Ол ісін Ирландияның Жоғарғы сотына апелляциялады. 1983 жылы (Норрис бас прокурорға қарсы) Жоғарғы сот үш дауысқа екі дауыспен заңның конституциялық екенін растады. Жоғарғы соттағы істі ұтып алғаннан кейін, Норрис өзінің ісін Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа (Норрис Ирландияға қарсы ісін қараңыз) жолдады. 1988 жылы Еуропалық сот бір жынысты қатынасты қылмыстық қылған заңның Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенциясына, әсіресе жеке өмірге құрмет ету құқығын қорғайтын 8-бапқа қайшы екенін анықтады. Заң ересектердің өздері таңдаған іс-әрекеттерді жасау құқығын шектеді. «Еуропалық соттың шешімінің ең бірінші және маңыздысы – гомосексуалдардың қадір-қасиеті мен бостандығының кеңеюі, бірақ менің ойымша, осындай шешім Ирландия халқының барлығының қадір-қасиеті мен бостандығын арттырады, себебі ол бізді көбірек төзімділік пен көп түрлілікке ұмтылдырады» – деді Норрис 1988 жылы Еуропалық сот шешіміне жауап ретінде. 14 қарашада 2023 жылы ол Trinity News басылымымен сұхбаттасып, 2024 жылдың қаңтарында зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Ол 2024 жылдың қаңтарында Сенаттан отставкаға кетті, ал президент Майкл Д. Хиггинс пен таоиш Лео Варадкардан құттықтаулар алды, олар cathaoirleach-қа жеткізілді. Зейнеткерлікке шыққан кезде ол Ирландия тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сенатор болды.

Кіру

2011 жылдың наурыз айында Норрис 2011 жылғы Ирландия президенттік сайлауына қатысу ниетін білдірді. Фейсбук арқылы президенттікке кандидат болуға қолдау көрсету, Барак Обаманың АҚШ президенттігіне сайлау науқанымен салыстырылды. Норрис көптеген сауалнамаларда ирландтардың көпшілігі келесі президент ретінде көргісі келетін адам ретінде көш бастады (бірақ бұл сауалнамалар барлық кандидаттар жарияланбаған кезде жасалған). Fine Gael партиясының ішкі зерттеулері де Норристі басқа барлық мүмкін кандидаттардан жоғары қойды. 2011 жылдың 14 наурызында Норрис өзінің кандидатурасын іске асыру үшін науқанын бастады. 9 мамызда Фингал округі кеңесі оны кандидат ретінде тіркеді. Ай соңына қарай ол 6 депутаттың қолдауын алды. Fine Gael кеңесшілеріне Норристің кандидатурасын қабылдамауды бұйырды. Мамыр айының соңында Норрис 2002 жылы айтқан деген сөздері радиода талқыланды. Норрис бұл оның науқанын "саботаждау" әрекеті деп мәлімдеді. Оның сөзінше, цитаталар контекстен тыс келтірілген. Норристің кандидатурасын британдық актер және жазушы Стивен Фрай қолдады, ол Ирландияның "одан да ақылды, құштар, білімді, әзілқой және адал президенті болуы мүмкін емес" деді. Шілде айының соңында Норрис 1997 жылы Израиль сотына 15 жасар палестиналық балаға зорлық көрсеткені үшін сотталған, бірақ үкім күткен бұрынғы серігі Езра Навиге мейірімділік сұрап хат жазғаны белгілі болды. Норрис парламенттік бланкте жазған хатында Нави "мұқият дайындалған тұзаққа" түскенін және айыптауларды мойындағанын айтты. Бұл оқиғаны Израильді қолдайтын блогер Джон Коннолли жариялады. Коннолли "кәсіби одақ қозғалысынан біреудің" берген ақпараты бойынша әрекет еткенін мәлімдеді. Норристің сайлауалды штабынан бірнеше адам кетіп қалды. Норрис өзінің науқанына берік екенін айтса да, қазір "қиын жағдайда" екенін мойындады. Бірақ ол бұл дау оның сайлау көрсеткіштеріне әсер етпейтінін мәлімдеді. 1 тамызда тәуелсіз депутаттар Джон Халлиган, Финиан Макграт және Томас Прингл Нави ісі бойынша ақпараттар тарағаннан кейін Норриске қолдау көрсетуден бас тартты. Алайда, басқа бірнеше депутат Норристі президенттікке кандидат ретінде қолдауын жалғастырды. Маурин О'Салливан Норриске қолдау білдіргенде бұл "нашар науқан" екенін айтты. Уиклоу депутаты Стивен Доннели Норристің Оирехтас бланктерін пайдаланғанын дұрыс емес деп санады, ал Мик Уоллес Норрис өтініш жібермеуі керек еді деді. Екеуі де Норриске қолдау білдіруді растады. Норрис президенттік науқанын жалғастыруға ниеттенгенін айтты. Алайда 2 тамызда Норрис үйінде өткен баспасөз конференциясында президенттік жарыстан бас тартатынын мәлімдеді.

Қайта кіру

2011 жылдың шілдесінде президенттік жарысқа қатысудан бас тартқанына қарамастан, Норрис едәуір және кейбір жағдайларда артқан халықтық қолдауға ие болды. Норрис жарыстан бас тартқаннан бір апта өткен соң жасалған сауалнама, егер сайлаушыларға мүмкіндік берілсе, оған дауыс беруге дайын екенін көрсетті (қолдау көрсеткіші айқын артықшылықпен жетекке шықты), жауап берушілердің 40 пайызы оған бірінші кезекте дауыс беретінін, ал 50 пайызы оған дауыс беретінін айтты. Галвей қаласында ғана 11 қыркүйектегі демалыс күндері 12 сағаттың ішінде Норристі президенттікке қолдаған 1000-нан астам қол жиналды. Корк қаласында да ұқсас қолдау болды. Бірнеше күннен кейін Норриске "Біз Норристі қалаймыз" науқаны арқылы бүкіл елден жиналған 10 000 қол қойылған петиция табыс етілді. Осының нәтижесінде Норрис 2011 жылдың 16 қыркүйегінде ирландиялық телешоудағы "The Late Late Show" бағдарламасында қайтадан жарысқа қатысатынын жариялады, бірақ ол депутаттар мен сенаторлардан алған қолтаңбалардың нақты санын ашпады. 18 қыркүйекте жарияланған Sunday Independent/Millward Brown Lansdowne сауалнамасы сенатор Дэвид Норриске халықтың 34 пайызы қолдау білдіргенін көрсетті. Норрис Оирехтас мүшелерінен қолдау алып, тікелей ұсыну алуға тырысты, нәтижесінде 18 мүше оны ұсынды, бірақ ең төменгі талапқа – 20 мүшеге жетпеді. Дегенмен, ол төрт округтік кеңестен (Фингал, Лаоис, Уотерфорд және Дублин қаласы) ұсыну алды, бұл тікелей ұсыну алу үшін жеткілікті болды. Оған бәсекелесі, Лейборист партиясының үміткері Майкл Д. Хиггинс көмектесті, ол Дублин қалалық кеңесіндегі партиялық әріптестерін "демократия мүддесі үшін" Норристің тізімге енуіне рұқсат беруге шақырды. Бұл туралы радиода естіген Норрис, Хиггинске алғыс айту үшін қоңырау соғу үшін жүргізушісіне көлікті тоқтатуды бұйырды. The Irish Times газетінің мәліметінше, 30 қыркүйекте Норристің Twitter-дегі ізбасарлары басқа кандидаттарға қарағанда төрт есе көп болды. Бірінші дебат RTÉ Radio 1 News at One бағдарламасында өтті, онда Норрис сайлаушыларға Израильге баруда немесе Ирландия президенті ретінде Папа Бенедикт XVI-мен кездесуде қиындыққа тап болмайтынын уәде берді. Оның бәсекелестері Мэри Дэвис пен Шон Галлахер мемлекеттік және коммерциялық кеңестерге тағайындалғаннан кейін алған сыйақыларын жариялағаннан кейін, Норрис өзіне ешқандай акция немесе үлес жоқ екенін және ол компания директоры емес екенін растады. Норрис өзінің науқанын 2011 жылдың 5 қазанында Дублин жазушылар мұражайында бастады. Сайлауда ол жеті үміткердің ішінде бесінші орынды иеленді, оған 109 469 (6,2%) бірінші кезекте дауыс берілді.

Көзқарастар

Өзінің веб-сайтында Норрис алаңдаушылықтарын "Адам құқықтары мәселелері, сыртқы саясат, иммиграция/пана, Еуропалық Одақ, Луас/Метро" деп тізімдеген. Ол Дублиндегі Солтүстік Ұлы Джордж көшесіндегі грузин үйінің иесі, Ирландия Грузин қоғамының мүшесі және Ирландия Республикасындағы грузин ғимараттарын сақтау үшін белсенді түрде күреседі. Норрис Абби театрын (Ирландияның Ұлттық театры) О'Коннелл көшесінің орталығындағы GPO-ға көшіруді қолдады. Норрис сонымен қатар Джойстың белгілі зерттеушісі және Дублиннің жылдық Bloomsday мерекелерінде маңызды рөл атқарады. Норрис Ирландия Республикасының 1949 жылы республика болғаннан кейін шығып кеткен Ұлттар Достастығына қайта қосылуын жақтады. Ол Ұлттар Достастығының басшысы ретіндегі британ монархының лауазымын "көбінесе номиналды" деп бағалады. Есірткіні заңдастыру туралы сұраққа ол былай деп жауап берді: "Қылмыстық жазалаудың тиімсіздігіне себеп – ұйымдасқан қылмыс үшін тудыратын үлкен пайда. Менің ойымша, қоғамдың, соның ішінде есірткіге тәуелді адамдардың әл-ауқаты сапасы бақыланатын, заңмен тағайындалған дәрілерге қол жеткізу арқылы жақсырақ қамтамасыз етілуі мүмкін". 2014 жылдың 31 шілдесінде ол Seanad Éireann-де 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы туралы сөз сөйлеп, Израиль мемлекетінің адам құқықтарын бұзуын айыптады. Бұл сөздің видеосы YouTube-та 300 000-нан астам қаралым жинады, сол кезде Норрис YouTube-та пайда болған ең сәтті ирланд саясаткері болды. Ол былай деді:

"[ ] Мен адам құқықтарын жақтаймын, ол адам израильдік, гомосексуал, әйел немесе қара нәсілді болсын маңызды емес. Мен өз ұстанымымды өзгертпеймін. Мен Израильге қарсымын немесе антисемит емеспін, бірақ мен әрбір адамның құқығын қорғаймын."

Катманду ертегісі

2008 жылдың 11 наурызында Норрис "Катмандудың әкияттері" деректі фильмінің (сол түні RTÉ телеарнасында көрсетілуі жоспарланған) көрсетілімін кейінге қалдыруға шақырды. Фильмде ирланд ақыны Катал О Серкайдың Непалға жасаған сапары баяндалады, оның барысында ол жас жігіттермен жыныстық қатынасқа түсті. Онда ол балаларды жыныстық тұрғыдан пайдаланып жүрген бе, әлде балаларды жыныстық туризмге тартқан ба деген сұрақ қойылды. Норрис фильмді алдын ала ағып кеткенін және О Серкайды бұқаралық ақпарат құралдары оның эфирге шығуынан бұрын қатал қарағанын сынға алды. Ол Сенатқа фильмнің шындыққа сай екендігін тексеру керектігін мәлімдеді, өйткені ол "халық ақшасы" оған жұмсалды деп мәлімдеді. Бұл мәселе Байланыс, энергетика және табиғи ресурстар жөніндегі бірлескен комитеттің төрағасы Джон Креганның орынбасарымен келісілді.

Пасхалық көтерілістің пікірлері

The Sunday Times газетінде жарияланған мақалада Норрис 1916 жылғы Пасха көтерілісінің басшыларын бірнеше рет "террористтер" деп атаған деген мәлімдеме жасалған. 2011 жылдың мамыр айында Норрис бұл мақаладағы айыптауды да жоққа шығарып: "Бұл рас емес, маған жасалған қаралап айыптау және әділетсіз. Террористтер – саяси мақсаттарына жету үшін бейбіт азаматтардың қазасын пайдаланатын адамдар. 1916 жылғы көтерілісшілер жарлық жариялады, ол әйелдерге дауыс беру құқығы болмаған дәуірде "ирланд жігіттері мен қыздарына" бірдей үндеді, бұл тамаша!". Газет бұл мәлімдемені қайтарып алды.

Папа Иоанн Павел ІІ сынға ұшырады

Норрис гомосексуализм туралы католиктік әлеуметтік ілім туралы, әсіресе Папалықпен байланысты мәлімдеме жасады. Ол Папа Иоанн Павел II-нің гомосексуализм туралы айтқан сөздерін сынады, себебі ол оның гомосексуализмге қарсы зорлық-зомбылыққа әкелгенін айтты, "мен үшін бұл тұрақты, үздіксіз, білімсіз және дұрыс емес шабуылдар гомосексуалистер қауымына қарсы зорлық-зомбылыққа себеп болды, сондықтан Папа жамандық құралы болды". Норрис Папаның ұстанымын "есептелген және әдейі зұлымдық" деп сипаттады, өйткені ол "ғылыми зерттеулерді тоқтатады" және "Оскар Ромеро, Леонардо Бофф, Ханс Кунг, Чарльз Курран сияқты керемет адамдарды маргиналдады, бұл адамдар шіркеутің болашағы мен үміті болған, ал олардың орнына ақылсыз бюрократтарды қойды, бұл қатты өкініш тудырады". Сол кездегі кардинал Ратцингер туралы айта келіп, ол: "Ратцингер, оның ойлау жолымен нацист" деді, себебі ол "ақиқатты айтудан қорқады" және ол мен Иоанн Павел II "өзінің стильдік көзқарасын қиратудан қорқып, тіпті ақиқаттың алдында болуға да рұқсат етпейді".

2002 жылы Magill журналына берген сұхбаты

2002 жылдың қаңтарында саясат/ағымдағы істер журналы үшін берген сұхбатында Норрис келісімнің жасын, инцест, педофилия және педерастия тақырыптарын талқылады. Сұхбат алушы, ресторан сыншысы Хелен Люси Берк: «Мен оның жыныстық қатынасқа қатысты кейбір көзқарастарын қатты алаңдатарлық деп таптым, әсіресе кәмелетке толмағандармен қатынасқа қатысты». Берктің сөзінше, Норрис ең төменгі жасқа келісім беруді қолдамаған. «Қай шекараны белгілейсіз?» деген сұраққа Норрис: «Адамдар өздері үшін шектеулер қоятын қоғам құруға үміттенемін» деп жауап берді. 2011 жылдың 30 мамырында Берк Liveline радио бағдарламасында қонақ болды. Берк мақаланы жариялану алдында Норриске оқығанын және ол жазылғандарды толық қолдағанын айтты. Бағдарлама барысында Magill журналындағы мақала жарияланғаннан кейін көп ұзамай газетте жарияланғаны айтылды. «Ireland on Sunday» газеті «Сенатор балалармен жыныстық қатынасқа қолдау көрсетіп отыр» деген тақырыппен мақала жариялады. Берк Норрис сұхбатқа деген реакцияны көрген кезде «артқа шегініп», айтқан сөздерін жоққа шығарғанын мәлімдеді. Ол Норристің көзқарастарын «қатыгез» және «заңға қайшы» деп сипаттады. Норристің айтуынша, ол мақала жарияланбастан бұрын интервьюдің тек екі абзацын оқыған және сол абзацтарға түзетулер енгізуді сұраған, бірақ түзетулер жасалмаған. 2011 жылдың мамыр айында президенттік науқанының веб-сайтында Норрис «Мен ешқашан және дайын түріндегі мақаланы мақұлдаған емеспін» деп мәлімдеді. Норрис Беркпен «классикалық Грекия және тарихи контекстте жыныстық белсенділік туралы академиялық талқылау» жүргізгенін, бұл болжамдық, интеллектуалды әңгіме болғанын және «мақаладағы жыныстық қатынасқа қатысты сілтемелер менде айтылған контексті білдірмейді» деді. Норрис сондай-ақ Джо Джексонмен «Sunday Independent» газетіне берген сұхбатында бұл айыптауларды жоққа шығарып, «қорқынышпен» жауап бергенін және «мен айтқанның бәрін мүлдем бұрмалап көрсеткенін» айтты. Сұхбатта ол «баламен жыныстық қатынас жасауды дұрыс деп ешкім қалай ойлайтынын мен түсіне алмаймын» деді. 2011 жылдың 30 мамырындағы алғашқы сұхбат кезінде Берк Liveline бағдарламасында «бірде таспаның болғанын есімде сақтаймын, бірақ қазір таба алмаймын, он екі жыл бұрынғысы, қазір жарамды екеніне күмәнім бар» деді. Сондай-ақ, Беркке 2011 жылдың 31 мамырында RTÉ News: Six One телеарнасында сұхбат берген кезде, оның аудиотаспасы бар ма деп сұрағанда, Перри «алғашқыда сұхбаттың жаздырылғанына сенгеніне қарамастан, Хелен Люси Берк енді сенімді емес» деп мәлімдеді. Берк: «Мен олай ойламаймын, менде кассета бар деп ойладым, бірақ ол басқа болды, мен оны аша алмадым, өйткені ол менің қазіргі кассета қорабындағыдан басқа ұзындықта еді» деді. Кейтриона Перри «тағы бір жерде таспа бар деп ойлайсыз ба?» деп сұрағанда, Берк: «ол төбесі құлаған кезде құлаған заттардың тауының астында болуы мүмкін» деп жауап берді. Науқанның соңғы күндері таспа жарық көрді және «Irish Independent» басылымының хабарлауынша, Берк ханым «жақында таспаны тапқанын, бірақ оны «әсер ету» үшін науқанның соңғы күндері ғана жариялағанын» айтты. Ол «бұл сайлауға баратын адамдарға ойлануға себеп береді» деді. 2015 жылы Дублиндегі Тринити колледжі оған құрметті докторлық диплом табыс етті.