Кіріспе
Ирландиядағы күнделікті газет
The Irish Times – ирландиялық күнделікті кең форматты газет және онлайн-цифрлық басылым. 1859 жылдың 29 наурызында жарық көрді. Бас редакторы – Руадхан Мак Кормейк. Жексенбі күнін қоспағанда, әр күні жарияланады. The Irish Times – Ирландияның жетекші газеті. Ирландиядағы маңызды газет ретінде танылады. Протестанттық ирланд ұлтшыл газет ретінде құрылғанмен, екі онжылдықтан кейін және жаңа иелерімен бірге Ирландиядағы одақтық қозғалысты қолдаушыға айналды. Қазір ол одақтық газет емес, өзін саяси тұрғыдан «либералды және прогрессивті» деп таныстырады, сондай-ақ экономикалық мәселелерде орташыл-оңшыл көзқарас ұстанады. 1859 жылдан 1986 жылға дейін газеттің бас редакциясын ағылшын-ирландтық протестант азшылығы бақылады, тек 127 жылдан кейін алғашқы номиналды ирландтық католик редакторы болды. Газеттің ең танымал авторы – жазушы және өнер сыншысы Финтан О’Тул және сатирик Мириам Лорд. Қайтыс болған Таоиш Гаррет Фитцджеральд бір кезде газетке мақала жазған. Майкл О’Реган 30 жылдан астам уақыт бойы Лейнстер Хаусының тілшісі болды. Тони Блэр және Билл Клинтон сияқты халықаралық саяхатшылар газеттің пікір бетіне жазған. Газеттің ең танымал бағаналарына Джон Хилидің «Backbencher» саяси бағанасы, «Drapier» (саясаттағы «ішкі» ақпаратты беретін саясатшы жазатын анонимді мақала), «Rite and Reason» (діни істер редакторы Пэтси Макгарри өңдеген апталық діни бағана) және ұзақ жылдар бойы жарық көрген «An Irishman's Diary» кіреді. «Айруандықтардың күнделігін» 1940 жылдары Патрик Кэмпбелл («Quidnunc» псевдонимімен), 1949 жылдан 1979 жылға дейін Сеймус Келли (сонымен қатар «Quidnunc» деп жазған) және соңғы кезде Кевин Майерс жазды. Майерс бәсекелес Irish Independent газетіне өткеннен кейін «An Irishman's Diary» көбінесе Франк МакНаллидің еңбегі болды. Спорт жаңалықтарында Филип Рид газеттің гольф тілшісі. Оның ең танымал бағаналарының бірі – бастапқыда ирланд тілінде, кейін ағылшын тілінде жазылған, Майлс на гКопален (Брайан О’Ноланның, Брайан О Нуаллейннің) псевдонимі, сонымен қатар Фланн О’Брайен аттарымен кітап жазған, «Cruiskeen Lawn» сатиралық бағанасы. «Cruiskeen Lawn» – ирланд сөздері «crúiscín lán» («кішкентай толған құмыра») сөзінің ағылшынша жазылуы. «Cruiskeen Lawn» 1940 жылдың қазанында жарық көрді және О’Нолан 1966 жылы қайтыс болғанға дейін әртүрлі уақыт аралығымен жарияланды.
Шығу тегі
The Irish Times деген атаумен газет алғаш рет 1823 жылы пайда болды, бірақ ол 1825 жылы жабылды. Атауы қайта жаңғыртылды – бастапқыда аптасына үш рет шығатын, бірақ көп ұзамай күнделікті басылымға айналды – 22 жасар әскери офицер Лоренс Э. Нокс (кейіннен майор Лоренс Нокс аталды) тарапынан, алғашқы саны 1859 жылдың 29 наурызында жарық көрді. Ол Нокстің саясатын көрсететін, умеренный протестанттық газет ретінде құрылды, ол оны «жаңа консервативті күнделікті газет» деп есептеді. Оның штаб-пәтері Дублиндегі 4 Lower Abbey Street мекенжайында орналасқан. Бастапқы күндері басты бәсекелесі – Dublin Daily Express болды. Нокс 1873 жылы қайтыс болғаннан кейін газет Сэр Джон Арноттың жесіріне сатылды. Ол Парламент мүшесі, Корк қаласының бұрынғы мэрі және Дублиннің ірі универмагтарының бірі – Arnotts универмагының иесі болды. 35 000 фунтқа жасалған сату екі маңызды өзгеріске әкелді. Бас кеңсесі 31 Westmoreland Street-ке көшірілді және 2005 жылға дейін сол жердегі немесе жақын ғимараттарда орналасты. Саясаты да күрт өзгерді, басымдықпен одақтастық көзқарасқа ие болды және Ирландиялық одақтастық альянсымен тығыз байланыста болды. Газет, Irish Independent және басқа да аймақтық газеттермен бірге 1916 жылғы сәтсіз Пасха көтерілісінің көшбасшыларын жазалауды талап етті.
20 ғасыр
Газет 1900 жылы акционерлік қоғамға айналғанмен, отбасы 1960-шы жылдарға дейін басым акциялардың иелігін сақтап келді (отбасы бақылауын жоғалтқаннан кейін де, бастапқы сатып алушының шөбересі газеттің Лондон редакторы қызметін атқарды). Арнотт отбасының газет басқармасындағы соңғы өкілі – 1958 жылы қайтыс болған сэр Лористон Арнотт болды. 1930 жылдары газеттің редакторы Р.М. Смилли болды. "Irish Times" газетінің ең ұзақ қызмет еткен редакторы – Дуглас Гагеби. "Irish Times" трасты. Газеттің бұрынғы иесі, майор Томас Макдауэлл газетті басқаратын трасттың "өмір бойына президенті" атанды және оған үлкен дивиденд төленді. Газет Азиядағы алғашқы бюросын 1996 жылы шетелдік тілші Конор О'Клери Қытайдың Пекин қаласына көшкен кезде ашты.
21 ғасыр
The Irish Times 2002 жылы елеулі қаржылық қиындықтарға ұшырады, себебі жарнамалық кірістің төмендеуі компанияның жаңа баспахана салуға резервтерін инвестициялау туралы шешімімен бірге келді. Журналистердің ешқайсысы жұмыстан босатылмады, бірақ газеттің масштабты қайта құрылуы кезінде көптегені ерікті босану пакетін қабылдады. Кейбір шетелдік бюролар жабылды, сондай-ақ Ирландия аймақтарына арналған "түсті" беттерді шығару тоқтатылды, аймақтық жаңалықтар енді жалпы жаңалықтармен біріктірілді. Газеттің проблемалары ішінара ішкі тартыстардан туындады, нәтижесінде Макдауэллдің қызы Карен Эрвин бас атқарушы директор болып тағайындалмады. 2009 жылы Жоғарғы Сот журналистік дереккөздерді қорғау маңыздылығы туралы сот ісін ұтып алғанына қарамастан, газетке 600 000 евро төлеуді бұйырды және дәлелдерді жоюды "адамгершілікке жатпайтын әрекет" деп бағалады. 2017 жылдың желтоқсанында The Irish Times газет, радио және веб-сайттарды Landmark Media Investments компаниясынан сатып алу туралы келісімге келгені хабарланды, оған Irish Examiner газеті де кіреді. Бастапқыда реттеуші органдардың келісіміне байланысты болған сату 2018 жылдың шілдесінде аяқталды. 2018 жылдың қыркүйегінде The Irish Times ерікті босану бағдарламасын іске қосты, бұл Landmark Media Investments компаниясын сатып алғаннан кейін болды.
Түрлендіру
Компания кіріс көзі ретінде бастапқы Irish Times аталымынан әртараптанды. Irish Times Limited компаниясы Батыс Дублинде үш жергілікті газет шығаратын Gazette Group Newspapers газетінің көпшілік үлесін 5 миллион еуроға сатып алды, сондай-ақ Ирландиядағы екінші ірі жылжымайтын мүлік интернет-сайты болып табылатын MyHome.ie веб-сайтын 50 миллион еуроға сатып алды, бұл дәстүрлі жарнамадан түсетін кірістің жоғалтуына қарсы сақтандыру шарасы ретінде қарастырылды. 2009 жылдың маусым айында журналистер басқарма мен сенім кеңесінен «компанияның кемшінді инвестиция және әртараптандыру стратегиясын» қайта қарауды сұрады және «жоғалмайтын жобаларға жасалған жалғасқан инвестициялар газеттегі жұмыспен қамтуға қауіп төндіреді» деген резолюцияны қабылдады. Төрт айдан кейін компания 37 миллион еуролық зиянға ұшырағанын және 90 қызметкер жұмыстан босатылатынын хабарлады. «Инвестиция және әртараптандыру» стратегиясын бастаған директор Мэйв Донован кейін зейнетке шықты. Ол «алтын қолшапақ» алу туралы ұсыныстарды жоққа шығарды, оның сыйлықтары «мүлдем ерекше емес» екенін айтты. Газет оған «оның келісілген зейнетақы құқықтарын тоқтатумен байланысты» 1 миллион еуро «ex gratia» төледі. 2009 жылы басқарушы директор ұялы телефон қосымшалары газеттер үшін маңызды инвестиция болады дей келіп, The Irish Times қазір iPhone және Android смартфондары үшін қосымшаға ие. 2010 жылдың маусым айында Gazette Group Newspapers басқарушы директоры компанияның ісі оның көпшілік акционері Irish Times тарапынан қатыгездікпен жүргізіліп жатыр деп мәлімдеді. 2024 жылдың 2 мамырында Irish Times Group RIP.ie некролог бизнесін сатып алғаны туралы хабарланды.
Саяси ұстанымдар мен даулы оқиғалар
1930 жылдары редактор Р.М. Смиллидің фашизмге қарсы қатаң көзқарасы болды және Испания азамат соғысы кезінде генерал Франкоға қарсы шығып, ирландтық католик шіркеуінің жоғары лауазымды тұлғаларын ашуландырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Irish Times» газеті, басқа ұлттық газеттер сияқты, ирланд үкіметінің цензурасына тап болды. «Times» газеті көбінесе одақтастарды қолдады және Эмон де Валеро үкіметінің бейтарап саясатына қарсы болды. 2003 жылдың қараша айында редактордың, басқарушы директордың және редактордың орынбасарының жоғары жалақысы туралы айтқан бағаны жазушы Джон Уотерс жұмыстан босатылып, бір аптадан кейін қайта жұмысқа орналастырылды. Бұрынғы редактор Джеральдин Кеннедидің жалақысы Ұлыбританияның сенсациялық емес газеттерінің ішіндегі ең ірісі – «The Daily Telegraph» редакторының жалақысынан жоғары болды, ал «The Daily Telegraph» газетінің таралымы «Irish Times» газетінен тоғыз есе көп. Кейіннен бағаны жазушы Финтан О’Тул «Sunday Independent» газетіне берген сұхбатында: «Біз газет ретінде корпоративтік жалақы мен байлар туралы үгіттеуден тартынбаймыз, бірақ мұнда шамадан тыс нәрсе бар. Аталған сомалардың кейбіреулері қынжылдырады. Бұл Кеннедиге емес, басшылық деңгейдегі жалақыға жасалған шабуыл. Үлкен жалақы төлеп, жұмысты қысқартуды талап ету – екіұштылық. 2004 жылдың 23 желтоқсанында «Irish Times» газеті «Ж provisional IRA» партиясының Еуропадағы ең ірі қарақшылықтың бірі – «Солтүстік Банк» қарақшылығына қатысы жоқ екендігі туралы мақала жариялады. Сол күні газет Кевин Майерстің «Ж provisional IRA» партиясы кінәлі екендігі туралы бағанын жариялаудан бас тартты. Майерс өзінің бағанының жарияланбауына қатты таң қалды. Шамамен екі аптадан кейін газетте «ұлтшылдық» байланыс болуы мүмкін екендігі туралы хабарлама жарияланды. Кейіннен «The Phoenix» ағымдағы оқиғалар журналы бұл мақаланы сынға алды, ол Ауғанстандағы соғысты романтикалық бейнелегенін және британдық әскерилерге тікелей емес жарнама ретінде қызмет еткенін мәлімдеді. «The Phoenix» журналы «Irish Times» газетінің редакторы Джеральдин Кеннедиді шетелдік әскерилер атынан әскери қызметке шақыру жарнамасының барлық түрлерін тыйым салатын Ирландияның қорғаныс заңын бұзды деп айыптады. 2011 жылдың 9 қыркүйегінде газет Кейт Фицджеральдтың псевдониммен жазылған мақаласын жариялады. Газетке белгілі болмағандай, ол 2011 жылдың 22 тамызында өз өмірін өзі қиған. Бұл оқиға бүкіл елде суицид тақырыбында кең пікірталас тудырды, оның ата-анасы телеарнада суицид және депрессия туралы сұхбат берді. Мақала оның ауруына жұмыс берушісі «The Communications Clinic» клиникасының реакциясын сынға алды, бірақ ол автор ретінде танылғаннан кейін ғана оның жұмыс берушісі белгілі болды. Кейіннен мақала газеттің сайтынан алынып тасталды, бұл интернетте дау тудырды. Редактор кейіннен оның ата-анасына мақаланың кейбір бөліктері фактілерге сәйкес келмейтінін айтты, бірақ қайсыларын айта алмады. Кейттің ата-анасы «Пресс-омбудсмен» кеңсесіне «The Communications Clinic» клиникасына кешірім сұраған жауапқа шағымданып, олардың шағымы қабылданды. 2019 жылдың қыркүйегінде газет Уильям Броудтың «New York Times» газетінен алынған мақаласын қайта басып шығарды. Мақалада «5G [бесінші буын сымсыз технологиясының] денсаулыққа қауіпті екендігіне қатысты алаңдаушылықтың күшеюі бір ғалым мен бір графикке байланысты» делінген. University College Cork университетінің профессоры Том Батлер «Ирландияның баспасөз кеңесінің баспасөз омбудсменінің кеңсесіне шағым түсірді. Баспасөз кеңесінің омбудсмені Батлердің шағымын қабылдап, «Irish Times» газеті «Ирландияның баспасөз кеңесінің Әдеп кодексінің 1-ші қағидасын (ақиқаттылық және дәлдік) бұзды» деп шешім шығарды.
Басқару
1974 жылы меншік құқығы қайырымдылық емес трастқа, The Irish Times Trust-ке берілді. Бұрынғы иесі, майор Томас Макдауэлл газетті басқаратын трасттың "өмір бойы президенті" болып тағайындалды және оған үлкен дивиденд төленді. Бірақ бірнеше жылдан кейін Траст ережелері өзгертілді, майор Макдауэллге 10 артықшылық акция және барлық басқа директорлардың дауыстарынан бір дауыс артық берілді, егер оны қызметтен алу туралы әрекет жасалса. Макдауэлл 2009 жылы қайтыс болды. Траст заңды құжат – Меморандум және Жарғы арқылы реттеледі және компаниялар құқығы бойынша губернаторлар органы бақылайды. Бұл қайырымдылық ұйымы емес және қайырымдылық мәртебесіне ие емес. Оның пайдалы акционерлері жоқ және ол дивиденд төлей алмайды. The Irish Times газетінен түскен кез келген пайда Трастқа бөлінбейді, газетті тікелей немесе жанама түрде нығайту үшін қолданылуы керек. Траст құрамында ең көп дегенде 11 губернатор болады. Траст губернаторларды тағайындайды, олардың "бүкіл Ирландия бойынша қауымдастықтың кең ауқымын ұсынуы" қажет. 2012 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, Рут Баррингтон траст төрағасы, ал губернаторлар Том Арнольд, Дэвид Бегг, Ноэль Дорр, Маргарет Эллиотт, Розмари Келли, Эойн О’Дрисколл, Фергус О’Ферралл, Джудит Вудворт, Барри Смит және Катриона Мерфи. 2015 жылы The Irish Times Trust Limited Еуропалық баспасөз жүлдесінің мүше ұйымы ретінде қосылды.
Кеңселер
1895 жылы газет Дублиннің орталығындағы Миддл Эбби көшесіндегі бастапқы кеңсесінен Д'Олиер көшесіне көшірілді. "Д'Олиер көшесі" The Irish Times газетінің метафорасы болды, ал газет өз кезегінде "Д'Олиер көшесінің қарт әйелі" деп бейнеленді. 2006 жылдың қазан айында газет жақын жердегі Тара көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшірілді.
Irish Times әдебиет сыйлығы
Irish Times әдебиет сыйлығы 1988 жылы құрылды, алғашқы Irish Times International Fiction Prize (1998 жылы 7500 фунт стерлинг сомасында) және Irish Literature Prizes (1998 жылы әрқайсысы 5000 фунт стерлинг болатын төрт санат) ағылшын тілінде жазылған көркем әдебиет, поэзия және ғылыми еңбектер үшін табысталды. 1998 жылы алғаш рет ирланд тіліндегі шығармаға жеке сыйлық берілді, барлық санаттардағы ең үздік туынды үшін жеке төрешілер алқасымен марапатталды. Irish Times International Fiction Prize, 1992 жылға дейін Irish Times/Aer Lingus International Fiction Prize деп те аталатын (Aer Lingus сыйлықтарды демеушіліктен бас тартып, тоқтатқаннан кейін), 2001 жылға дейін жыл сайын табысталды. Бұл сыйлықтың иегерлері:
Сенбі күндері «Демалыс» бөлімі жарияланады, онда жаңалықтар, өнер туралы материалдар, теле және радио жаңалықтары, негізінен әдеби және тарихи еңбектерге арналған кітап шолулары, сондай-ақ кейде технология саласындағы шолулар жарияланады. Сенбілік басылымда тамақ, шарап, бағбандарға арналған тұтынушылар мен өмір салты туралы мақалалары бар «Журнал», сонымен қатар саяхат және спортқа арналған қосымшалар бар. Күн сайын үш Судоку және екі кроссворд жарияланады, оның ішінде бұрын «Crosaire» жинаған қиын кроссворд және «Simplex» кроссворды бар. Сондай-ақ, оқырмандар хаттары жарияланады. J.J. Walsh 1955 жылдың сәуір айынан бастап газетке шахмат жұмбағын енгізді, бастапқыда апта сайын, ал 1972 жылдың қыркүйегінен бастап ол күнделікті жариялымға айналды. Газетте Мартин Тернердің саяси карикатуралары және американдық комикстердің бірі – Doonesbury жарияланады. Бизнес бөлімінде әр жұма сайын Дэвид Рунидің сатирикалық суреті шығады. Том Мэтьюс сенбі күні өнер бөлімінде өнерге арналған мультфильм («Артун» деп аталады) жасайды. Апта сайын сәрсенбі күндері ирланд тіліндегі бет жарияланады.
Цифрлық
1994 жылы The Irish Times IEunet желісінде веб-сайтын іске қосты. 1995 жылы ол IrishTimes.ie мекенжайына көшті; бұл Ирландиядағы алғашқы газет және әлемдегі алғашқы 30 газеттің бірі онлайн форматқа көшкен. Компания 1997 жылы Ireland.com домендік атауын сатып алды және 1999 жылдан 2008 жылға дейін оны онлайн басылымдарын жариялау үшін пайдаланды. Бастапқыда ол тегін болды, бірақ 2002 жылы мазмұнның көп бөлігіне қол жеткізу үшін төлем және тіркеу ақысы енгізілді. 2007 жылдың сәуір айында Джим Кэрролл, Шейн Хегарти және Конор Поуп жазған бірнеше блогтар қосылды. 2008 жылдың 30 маусымында компания Ireland.com-ды жеке өмір салты порталы ретінде қайта іске қосты, ал газеттің онлайн нұсқасы енді IrishTimes.com мекенжайында жарияланды. Ол тегін берілді, бірақ мұрағатты қарау үшін жазылым ақысы алынды. 2012 жылдың 15 қазанында The Irish Times онлайн бөлімінің басшысы Джон О'Шиа Ireland.com домендік атауы Tourism Ireland компаниясына сатылғанын және оған байланысты Ireland.com электрондық пошта қызметі 2012 жылдың 7 қарашасында тоқтатылатынын хабарлады. Домендік атау 495 000 еуроға сатылды. Электрондық пошта қызметінің тоқтауы шамамен 15 000 абонентке әсер етті. Газет 2015 жылдың 17 ақпанында IrishTimes.com веб-сайты үшін төлемдік қабырғаны (paywall) қайта енгізгенін хабарлады, ол 23 ақпанда күшке енеді.