Кіріспе

Николай Иванович Глазков (1919-1979), орыс ақыны (1919-1979), совет және орыс ақыны, самиздат терминін шығарған.

Өмір

Глязков қазіргі Нижний Новгород облысындағы Лысково ауылында дүниеге келген. Оның әкесі заңгер, ал анасы неміс тілі мұғалімі болған. 1923 жылы отбасы Мәскеуге көшіп келеді. Глязков өлең жазуды өте ерте жастан бастаған. Студент кезінде Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетінің әдебиет факультетіне оқуға түседі. 1938 жылы оның әкесі Ұлы тазалау кезінде қуғынға ұшырады, ал 1940 жылы Глазковты халық жауының туысы деп университеттен шығарып салды. Көп ұзамай оған Максим Горький атындағы әдебиет институтына оқуға рұқсат етілді, оны 1942 жылы бітірді. Мектепті бітірген соң ауыл мұғалімі болып жұмыс істеді, бірақ 1944 жылы Мәскеуге оралды. Ол жүк машиналарын тиеу және ағаш кесу сияқты кездейсоқ жұмыстар жасады, сонымен бірге ресми және бейресми түрде поэзия жариялады. Кеңес Одағының ресми баспа органдарының салтанатты атауларын пародиялай отырып, ол өзінің өлеңдерін Самсебяйздат баспасы атымен басып шығарды (анықтама аударғанда өзін-өзі баспасы сияқты). Бұл термин кейіннен совет әдебиетін оқыған кез келген адамға таныс болған "самиздат" деп қысқартылады. 1950-1960 жылдары Глязков совет билігінің рұқсатымен де, рұқсатысыз да басылымдарға шықты. Ол Тарковскийдің 1966 жылғы "Андрей Рублев" фильмінің басында ыстық ауа шарындағы шаруа ретінде камео-бейнеге түсті. 1979 жылы 1 қазанда Мәскеуде қайтыс болды.

Жұмысы мен беделі

Глязковтың өте керемет поэтикалық шығармашылығының көптеген қырлары бар. Бір жағынан, ол неологизмдермен және орыс тілін шеберлікпен қолданғандықтан, мүмкін емес көрінетін ырғақтармен танымал болды. Осыған байланысты ол кейде (өзінің айтуынша) Велимир Хлебниковтың ізбасарлары ретінде көрінді. Ол сондай-ақ өзінің күлкілі шумақ өлеңдерімен танымал болды, мысалы, Эдгар Аллан Поның "Қараға" романын қайта айтып бергені, онда баяндаушы, қарақшының қасірет туралы болжамынан қатты қасіретке ұшырағаннан кейін, оны Чилидегі қалаларды біле ме деп сұрастырып, сынап көруге шешім қабылдайды. Ол қысқа, әзіл-сықақ философиялық поэзиясы және Кеңес өкіметімен қарым-қатынасы үшін де біршама альтернативті культ фигурасы болып табылады. Оның ең үздік өлеңдерінің көбі шын мәнінде самаздат болғандықтан, оның өлеңдері қайта айтылды, қайта ұйымдастырылды және ұлттық санаға жол ашылды. Ол сондай-ақ, қасақана нашар жазылған өлеңдер шығарғаны, коммунизм мен социализмді кез келген мүмкіндікке қол жеткізген кезде жарқын түрде рифмалауы немесе өз өлеңдерін "цензуралауы" белгілі. Ол сондай-ақ барлық тілдерден өлеңдерді аударған, көбінесе түпнұсқаға құрметсіздікпен қараған, мысалы, басқа өлеңдердің бөліктерін ортаға салып жазған. Глязковтың өзі оның поэзиясында жиі кездесетін тұлға, онда ол жиі (ірекше ирониялық) таңғажайып данышпан ретінде қарастырылады.