Кіріспе

Михаил Алексеевич Кузмин (18 қазан 1872 [е.с. 6 қазан 1872] – 1 наурыз 1936) – орыс ақыны, музыканты және романист, орыс поэзиясының күміс дәуірінің көрнекті өкілі.

Өмірбаян

Ярославльде асыл отбасында туған Кузьмин Санкт-Петербургте өсіп, Николай Римский-Корсаковтың жетекшілігімен Санкт-Петербург консерваториясында музыка оқыды. Бірақ ол бітірмеді, кейін поэзияға бет бұруын былай түсіндірді: "Бұл оңай және қарапайым. Өлеңдер аспаннан түсіп, шөлдегі израильдіктердің аузына маннадай келеді". Дегенмен ол музыкадан қол үзген жоқ: 1906 жылы Александр Блоктың "Балаганчик" (Көрмелік шоу-будкасы) пьесасының әйгілі Мейерхольд қойылымына музыка жазды, ал оның әндері Петербург элитасының арасында танымал болды: "Ол оларды фортепианода өзімен бірге түрлі салондарда, соның ішінде Иванов мұнарасында, кейін "Байқаушы иттің" клубында орындады. Кузьмин өз туындылары туралы: 'Бұл жай ғана музыка, бірақ оның уы бар' дейтін". Жастық шағында оған үлкен ықпал еткен және жақын достарының бірі – көп тіл білетін, неміс сүйгіш аристократ Георгий Чичерин (кейін дипломатиялық қызметке қабылданып, Қазан төңкерісінен кейін Сыртқы істер халық комиссары болды), Вагнер мен Ницшенің жақтаушысы еді. Оның саяхаттары да оған зор әсер етті: ең алдымен Мысыр мен Италияға, содан кейін Солтүстік Ресейге барды, онда Ескі Нанымдылар оны қатты әсерге түсірді. Санкт-Петербургке қайтып келген соң, "Мир искусства" (Көркем әлемі) тобымен жақын байланыс орнатты. Оның алғашқы жазбалары 1905 жылы жарық көрді және Валери Брюсовтың назарын аударды, ол оны өзінің ықпалды әдеби журналы "Весы" (Таразы) журналына, Символизм қозғалысының орталығына шақырды. 1906 жылы ол "Александриялық әндер" (Пьер Луидің "Les Chansons de Bilitis" үлгісімен жазылған) және гомосексуалдық тақырыбы бар алғашқы орыс романы "Қанаттарды" жариялады, ол бірден танымал болды және оны кеңінен танылатын жазушыға айналдырды. 1908 жылы оның алғашқы өлеңдер жинағы "Торлар" ("Сети") жарық көрді, ол да жоғары бағаланды. Роберта Ридердің айтуынша, "Оның поэзиясы білімді және тақырыптары ежелгі Грекия мен Александриядан бастап қазіргі Петербургке дейін жетеді". 1908 жылы ол Сергей Судейкинмен және оның бірінші әйелі Ольга Глебовамен бірге тұрды, олар бір жыл бұрын үйленген еді. Ольга күйеуінің Кузьминмен қарым-қатынасы бар екенін білгенде, Кузьминнің үйден кетуін талап етті. "Бірақ осы қиындықтарға қарамастан, Кузьмин, Судейкин және Глебова өнімді кәсіби қарым-қатынасты сақтап, көптеген жобаларда – пьесалар, музыкалық кештер, өлеңдер оқу кештерінде, әсіресе Санкт-Петербург кабарелерінде бірлесіп жұмыс істеді". Кузьмин сондай-ақ Судейкиннің екінші әйелі Вераның сүйікті ақыны болды, оның жарық көрген альбомында оның бірнеше қолжазба өлеңдері сақталған. 1913 жылы Кузьмин Юрий Юркунмен танысты. Екеуі Юркунның анасымен бірге тұрды, ал Юркунның әйелі Ольга Арбенина да қысқа уақытқа оларға қосылды. Кузьмин мен Юркунның қарым-қатынасы Кузьминнің өліміне дейін сақталды. Кузьмин 1936 жылы пневмониядан қайтыс болды, екі жыл бұрын Юркун мен көптеген басқа жазушылар сталиндік режимде тұтқындалып, атылды. Кузьминнің Символизммен байланысы толық болған жоқ, 1910 жылы ол "Сұлулық туралы айқындық" ("O prekrasnoi yasnosti") атты эссесімен Акмеизм қозғалысын құруға көмектесті, онда ол "түсініксіз, қараңғы ғарыштық бейнелерге" шабуыл жасады және жазушыларды "концепцияда логикалық болуға, жұмысты құруға, синтаксисті сүюге, Флобер сияқты, құралдарды және сөздерді экономды пайдалануға, нақты және шынайы болуға" шақырды, "сонда сіз керемет нәрсенің құпиясын табасыз – сұлулықтың айқындығын, мен оны нақтылық деп атаймын". Ол Символизмде болғандай, бұл топқа мүше болған жоқ, бірақ олардың көптеген өкілдерімен жеке байланыста болды. 1910-1912 жылдары ол Акмеизмнің қалыптасуына үлкен әсер еткен Вячеслав Ивановтың әйгілі пәтерінде ("Мұнара" деп аталды) тұрды, сондай-ақ Анна Ахматованың досы болды, ол оның алғашқы өлеңдер жинағы "Кеш" ("Вечер") үшін мақтау сөз жазды. (Кейінірек Кузьмин Ахматованың ашуын қоздырды, мүмкін 1923 жылы оның оны кемсітетін сын-пікірінен, ол оны "Батырсыз өлеңдегі" жауыз кейіпкерлерінің бірінің прототипі етті). Кузьминнің өмірінде жарық көрген соңғы өлеңдер жинағы "Тротуар мұзын жарады" ("The Trout Breaks the Ice", 1929) – повестік поэзия циклы. 1920-1930 жылдары Кузьмин негізінен әдебиет аудармашысы болып жұмыс істеді, ең бастысы Шекспирдің пьесаларын аударды. Ол Ленинградта кедейлікте қайтыс болды.

Мұра

Қазіргі заманғы ақын және сыншы Алексей Пурин орыс әдебиетінің ашық түрде "трагикалық", қоғамға бағытталған дәстүрінің таусылғанын, және оның Кузьмин мен Владимир Набоковтың көркемдігімен жеке бағытта қайта бағытталуы қажет екенін айтады. Ол Иннокентий Анненскийдің "баршаға ұқсауды" тұрақты түрде қабылдамаудың маңызды екенін айтқан сөзін келтіреді және былай деп жазады: "Анненский мен Кузьминнің поэзиясы, егерменші ғасырдың басында осы "баршаға ұқсаудан" – психологиялық тұрғыдан түсіндірілген егжей-тегжейлерге, күнделікті тілге, тірі интонацияға алғашқы және шешуші қадам жасады. Бұл қадам, мүмкін, Пушкин революциясымен ғана салыстыруға болады. Осыдан кейінгі орыс лирикалық поэзиясын оларсыз көзге елестету мүмкін емес". Мандельштам 1916 жылғы "Заманауи поэзия туралы" шолуында былай деп жазды: "Кузьминнің классицизмі қызықтырады. Біздің замандасымыз, классикалық ақынды оқу, "форма" мен "мазмұнның" Гетелік үйлесімін сезіну, жанның метафизикалық мақтадан құралған нәрсе емес, керісінше, еркін, нәзік Психе екеніне көз жеткізу қандай ләззат! Кузьминнің өлеңдері жаттауға ғана емес, сонымен қатар есте сақтауға да ыңғайлы (алғашқы оқығандағы естелік сезімі), олар ұмытылғаннан кейін қайта пайда болатын сияқты (классицизм). Ал 1922 жылғы "Орыс поэзиясы туралы хат" атты эссесінде ол: "Кузьмин Волга жағалауынан қарсылық әндерін, өзінің туған Римнен итальяндық комедияны, және еуропалық мәдениеттің бүкіл тарихын – музыкаға айналдырды, Giorgione-нің Питти сарайындағы "Концертінен" бастап Дебюссидің соңғы тондық поэмаларына дейін" деді.

Аудармалар

М. Кузьмин, "Жаңа корпус", ауд. Симона Шнайдер, Жарамсыз қазбас пресс (2022) Александрийские песни|Canções alexandrinas, Олег Алмейда (Ауд.), Revista Literária em Tradução, № 2 (наурыз/2011), Fpolis/Brasil, ISSN 2177 5141. Canções alexandrinas: Аударма, таныстыру және түсіндірмелер Олег Алмейда жазған. Arte Brasil: São Paulo, 2011, 50 б. М. Кузьмин, Қанат, ауд. Х. Аплин (2007). М. Кузьмин, "Венециялық ақымақтар", ауд. М. Грин, "Русская литература" журналы; 7 (1973), 119-бет. М. Кузьмин, Қанат: проза және поэзия, ауд. Н. Граноен, М. Грин (1972). М. Кузьмин, Александринское Гесанге, ауд. А. Элиасберг (1921).