Кіріспе

Американдық азаматтық құқық қорғаушы Мэри Луиза Уэр (Смит; 1937 жылы туған) – африкалық американдық азаматтық құқық қорғаушы. Ол 1955 жылдың қазан айында 18 жасында Монтгомери, Алабама штатында бөлінген автобус жүйесінде орнын беруден бас тартқаны үшін тұтқындалды. Ол сол жылы Роза Паркстан бұрын осы құқық бұзушылық үшін тұтқындалған бірнеше әйелдің бірі. Паркс 1955 жылдың 5 желтоқсанынан бастап Монтгомери автобустарын бойкоттауды ұйымдастырған тұлға болды. 1956 жылдың 1 ақпанында Смит Браудер против Гейл федералдық азаматтық ісіндегі талапкерлердің бірі болды, ол штаттық және жергілікті автобустардағы сегрегация заңдарының конституциялықтығына қарсы дау көтерді. 1956 жылдың 13 маусымында АҚШ округтік сотының үш судьясы осы заңдардың конституцияға қайшы екенін жариялады. 13 қарашада АҚШ Жоғарғы Соты осы шешімді растады және желтоқсанда оны қайта қараудан бас тартты. 1956 жылдың 20 желтоқсанында Жоғарғы Сот Алабама штатын автобустардағы сегрегацияны жоюға міндеттеді, соның нәтижесінде Монтгомери автобустарын бойкоттау аяқталды.

Ерте өмір және білім

Мэри Луиза Смит Алабама штатының Монтгомери қаласында католик отбасында дүниеге келді. Ол барлық туыстарымен бірге Сент-Джуд білім беру институтын бітірді. Ол Сент-Джуд шіркеуінде крещениеден өтті, сондай-ақ ол сол шіркеудің парияшысы болды. Ол тұтқындалып, 12 доллар айып төледі. Автобусқа бойкот жариялау қозғалысын ұйымдастырған белсенді Э.Д. Никсон Смиттің әкесінің алкоголизммен күресіп жатқанын және оның жариялыққа төтеп беруге лайықты символ еместігін мәлімдеді. Отбасы мен көршілер бұл пікірмен келіспейді. Смиттің әкесі оны сыртқы саяси ұйымдардың көмегінсіз сотта қорғады. Ризден басқа әйелдер үш судья алдында куәлік берді, және 1956 жылдың 13 маусымында сот заңдардың конституцияға қайшы екенін, олардың негізі – он төртінші түзетуге сәйкес тең қорғау құқығы екенін шешті. Қала мен штат сот шешіміне шағымданып, іс АҚШ Жоғарғы Сотына жетті. 1956 жылдың 13 қарашасында Жоғарғы Сот төменгі соттың шешімін бекітті. 17 желтоқсанда қала мен штаттың қайта қарау туралы өтініші қабылданбады, ал 20 желтоқсанда штат автобустардағы сегрегацияны жоюға бұйрық берді. Осылайша Монтгомери автобусына жасалған бойкот сәтті аяқталды.

Кейінгі жылдар

Оның жеке өмірі туралы ақпарат аз. Ол Уэр мырзаға үйленді және олардың балалары болды. Смит азаматтық құқық қозғалысын қолдады, бірақ саяси ұйымның белсенді мүшесі болған жоқ. Ол 1963 жылғы Вашингтон шеруіне қатысты. 1969 жылы Смит және оның әпкесі өз ұлдарын Монтгомери YMCA-ға қарсы нәсілдік дискриминацияға қатысты сотқа талапкер ретінде қатысуға рұқсат берді. Адвокат Моррис Дис олардың ісін жүргізіп, YMCA-ны оның және әпкесінің балаларын жазғы лагерь бағдарламасына қабылдамағаны үшін айыптады. 1972 жылы АҚШ округтік соты олардың пайдасына шешім шығарды, YMCA-дағы сегрегацияны тоқтатты және қаладағы қалған сегрегациялық ережелерді жойды. Смит 12 немересі және 3 шөбересімен тығыз байланыста. Ол әлі де Монтгомери, Алабама штатында тұрады, ал оның үлкен әпкесі көшенің ар жағында тұрады.

Құрметтеулер

АҚШ-тың ақыны Рита Доув өзінің "Роза Паркспен автобуста" (1999 ж.) жинағындағы "The Enactment" өлеңінде Мэри Луиза Смитті еске алды. Ол "Шағылыстырушы Роза Паркс" мақаласында да сол кездегі жас белсенді туралы айтқан. 2019 жылы Роза Паркстың ескерткіші Алабама штатының Монтгомери қаласында ашылды, және сол күні ескерткіштің жанында "Броудер против Гейл" ісіндегі төрт шағымданушының құрметіне төрт граниттік тақта ашылды, олардың ішінде Мэри Луиза Смит те болды. Смит осы ескерткіштің ашылу салтанатына қатысты.