Кіріспе

1964 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының үкіметтің жеке кәсіпорындарды дискриминация жасауға жол бермеуге мәжбүрлеу құқығын растаған шешімі. Heart of Atlanta Motel, Inc. v. United States, 379 U.S. 241 (1964) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі. Ол Коммерциялық тарау АҚШ Конгресіне жеке кәсіпорындарды 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңының II тарауына бағынуға мәжбүрлеу өкілеттігін берді, ол нәсіл, дін немесе ұлттық тегіне қарай қоғамдық орындардағы дискриминацияға тыйым салады.

Өмірбаян

Бұл маңызды іс 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға тікелей шақыру болды, ол азаматтық құқықтар саласындағы маңызды заң, және 1875 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңнан бері Конгресс азаматтық құқықтар және нәсілдік қатынастар жөнінде қабылдаған алғашқы толыққанды заң еді. 1964 жылға дейінгі 100 жылдың ішінде Америка Құрама Штаттарындағы афроамерикандықтар нәсілдік сегрегацияға ұшырады – бұл нәсілдік бөліну жүйесі, ол формальды түрде ақ және афроамерикандықтарға «бөлек, бірақ тең» қарастырғанмен, шындығында афроамерикандықтарға нашар тұрғын үй, қызметтер және қарым-қатынас ұсынды. 20-ғасырдың ортасында, ішінара Пауэлл мен Алабама арасындағы сот ісі (287 АҚШ 45, 1932); Смит пен Оллрайт арасындағы сот ісі (321 АҚШ 649, 1944); Шелли мен Креймер арасындағы сот ісі (334 АҚШ 1, 1948); Суэтт пен Бояушы арасындағы сот ісі (339 АҚШ 629, 1950); Маклорин мен Оклахома штатының регенттері арасындағы сот ісі (339 АҚШ 637, 1950); NAACP мен Алабама арасындағы сот ісі (357 АҚШ 449, 1958); Бойнтон мен Вирджиния арасындағы сот ісі (364 АҚШ 454, 1960) және ең бастысы, Браун мен Топека білім беру кеңесі арасындағы сот ісі (347 АҚШ 483, 1954) сияқты істердің нәтижесінде халық пікірі сегрегацияға қарсы бұрыла бастады. Бұл сот істерінің нәтижелеріне қарамастан, сегрегация 1960 жылдарға дейін АҚШ-тың оңтүстік аймақтарында, Heart of Atlanta Motel орналасқан жерде толық күшімен сақталды.

Өтініш берушінің дәлелі

Heart of Atlanta Motel) – 1956 жылдың 5 қыркүйегінде Атланта қаласында ашылған 216 бөлмелі ірі қонақүй. 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның талаптарын тікелей бұза отырып, ол қоғамдық орындардағы нәсілдік дискриминацияға тыйым салған, негізінен Конгресс мемлекетаралық сауданы бақылау құқығына сүйенген болатын. Мотель афроамерикандық клиенттерге бөлме жалға беруден бас тартты. Иесі Моретон Роллестон федералды сотқа шағымданып, Заңның талаптары Сауда бабы арқылы Конгресске мемлекетаралық саудаға берілген өкілеттік шегінен асып түседі деп мәлімдеді. Роллестон әсіресе 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңтың II тармағына қарсы болды, ол нәсіл, дін немесе ұлттық тегіне қарай қоғамдық орындарда дискриминация жасауға тыйым салады. Заң бойынша қонақүйлер мен мотельдер қоғамдық жатақханалардың бір түріне жатады, сондай-ақ мемлекетаралық саяхатқа қатысатын адамдарға тамақ беретін мейрамханалар да осы санатқа кіреді. Заңның Сауда бабына негізделуіне қарсы пікір білдіріп, ол адамдардың өзі сауда емес, керісінше, адамдар саудамен айналысады деді. Сондықтан, қонақүй немесе мотель міндетті түрде мемлекетаралық саудамен айналыспайды, себебі пайда тауарлар емес, адамдардан түседі. Роллестон сондай-ақ, жеке тұлғаның нәсілдік дискриминациясы Конституцияның XIV түзетуімен немесе Конституциямен тыйым салынбағанын, дискриминация жеке тұлғаларға рұқсат етілген жеке құқық бұзушылық екенін мәлімдеді. Бұл іс Джорджияның болашақ губернаторы Лестер Мэддоксқа қатысты, оның Pickrick мейрамханасы және афроамерикандықтарға қызмет көрсетуден бас тартуы туралы іспен біріктірілді. 1964 жылдың 14 желтоқсанында жарияланған сот шешімін судья Том Кларк оқыды, ал судьялар Артур Голдберг, Хьюго Блэк және Уильям О. Дуглас қолдау білдірді. АҚШ Жоғарғы Соты Конгресс 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңды қабылдауда Сауда бабы шегінде өз өкілеттігін толыққанды пайдаланғанын, осылайша заңның II тармағын қолдады деп шешті. Конгресс нәсілдік дискриминацияны жою үшін басқа да шаралар қолдануға мүмкіндігі болғанымен, сот Конгресс осы жолмен дұрыс әрекет еткенін атап өтті. Ол XIII түзетуге қатысты келтірілген аргументтерді негізсіз деп тапты, себебі мұндай түзету азаматтық құқықтарды шектеу үшін қолданылуы мүмкін емес екенін түсіну қиын. "Атлантаның жүрегі" мотелінің клиенттерінің 75% басқа штаттардан келгенін және оның 75 және 85-ші тас жолдарға, сондай-ақ Джорджияның екі ірі тас жолына жақын орналасқандығын ескере отырып, сот бұл бизнес мемлекетаралық саудаға айқын әсер ететінін анықтады. Осыған сәйкес, аудандық соттың бұйрығын бекітіп, "Атлантаның жүрегі" мотеліне барлық этникалық топтардан клиенттерді қабылдауды міндеттеді.

Істің мұрасы

Heart of Atlanta Motel, Inc. v. United States сотының шешімінен кейін кем дегенде 690 басқа да іс шешімінде, соның ішінде Жоғарғы Соттың көптеген істерінде сілтеме жасалған. Назар аударуға лайық мысал – 1997 жылғы Camps Newfound/Owatonna, Inc. v. Town of Harrison ісі, онда штаттан тыс тұрғындарға қызмет көрсететін Мэн штатындағы жазғы лагерь, штаттың тұрғындарына артықшылық беретін штаттық салық жеңілдіктері заңына қарсы күресті. Соттар жазғы лагерьде демалатын штаттан тыс демалушыларды қонақүйлерде тұратын штаттан тыс тұрғындармен салыстырып, лагерьті мемлекетаралық саудаға қатысушы деп таныды. Тағы бір мысал – 1966 жылғы АҚШ-тың Гестке қарсы ісі, онда сот Лейтенант-полковник Лемуэль Пенннің үйіне қайтып бара жатқандағы қастандықпен өлтірілуіне байланысты, адамның саяхаттау құқығын күшпен шектеу конституцияға қайшы екенін анықтады.