Кіріспе

National Association for the Advancement of Colored People v. Alabama, 357 U.S. 449 (1958) - АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болды. Алабама штаты NAACP-тің штат аумағындағы қызметін тоқтатуға тырысты. Аймақтық сот шешім шығарғаннан кейін штат NAACP-тің мүшелік тізімі сияқты түрлі құжаттарды талап ету үшін сотқа шақыру қағазын жолдады. Жоғарғы Сот Алабама штатының тізімдерді талап етуінің АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуімен кепілденген әділ сот процесі құқығын бұзғанын мәлімдеді.

Фактілер

1956 жылы Алабама штатының бас прокуроры Джон Паттерсон Монтгомери округінің сотына талап арыз жолдап, Ұлттық түсті адамдардың даму қауымдастығын (NAACP) штат заңын бұзғаны үшін сотқа шақырды. Нью-Йоркте тіркелген коммерциялық емес ұйым NAACP, заңға сәйкес келмеді, себебі ол одан босатылған деп есептеді. Штат тарапынан талап арыз қауымдастықтың штаттағы қызметін тоқтатуға және оны штаттан шығарып жіберуге бағытталған. Арызда 1955 жылы Монтгомеридегі автобусқа қарсы наразылыққа қауымдастықтың қатысы және штаттық университетке түсуге тырысқан қара студенттерге қаржылық және құқықтық көмек көрсетуі айтылды. Онда қауымдастық "Алабама штатының тұрғындары мен азаматтарының мүлігіне және азаматтық құқықтарына өтелмейтін зиян келтірді, ал қылмыстық қудалау мен азаматтық сот процесі бұған жеткілікті шара емес" делінген. NAACP Құқықтық қорғау қорының Роберт Л. Картері арқылы өкілдік еткен қауымдастық, штат ішіндегі қызметіне заң бойынша тіркелудің қажеті жоқ екенін және штаттың талап арызы оның сөз бостандығы мен жиналыс бостандығы құқықтарын бұзуға бағытталғанын айтып, бұйрықтың күшін жою туралы өтініш білдірді. Сот отырысының күні белгіленбегенше, штат қауымдастықтың көптеген құжаттарын, соның ішінде банк шоттарын және жалдау шартын, бірақ ең бастысы Алабамадағы қауымдастықтың "өкілдерінің" немесе "мүшелерінің" аттары мен мекенжайларын сұрап сотқа шақыру қағазын жолдады. Қауымдастық сотқа берген жауабында заңды бұзғанын мойындап, егер бұйрықтың осы бөлігі алынса, қызметін жалғастыруға рұқсат алуға дайын екенін мәлімдеді. Қауымдастық құжаттарын ұсыну туралы бұйрықты орындамағандықтан, бұл өтініш қабылданбады және қауымдастық сотқа бағынбағаны үшін айыпталды, сондай-ақ 10 000 доллар айыппұл салынды. Сотқа бағынбау туралы бұйрықта, егер өндіріс бұйрығы бес күн ішінде орындалса, айыппұл азайтылуы немесе тоқтатылуы мүмкін еді, әйтпесе айыппұл 100 000 долларға дейін көтерілетін еді. Қауымдастық штаттың құжаттарды жариялауға конституциялық құқығы жоқ екенін мәлімдеп, сот шешімін жою туралы тағы бір өтініш білдірді. Алайда Алабама штатының заңнамасына сәйкес, өтініш беруші сотқа қарауға немесе бұйрықты күштен шығаруға, егер ол сотқа бағынбағандықтан өзін тазартпаса, құқығы жоқ еді. АҚШ Жоғарғы Соты алғашқы сот шешімін жойды. Содан кейін Алабама Жоғарғы Соты АҚШ Жоғарғы Сотының "қате пікірге" сүйенгенін айтып, сотқа бағынбау туралы шешімді қайта қалпына келтірді, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты оны қайтадан жойды. NAACP істі мәні бойынша қарауға өтініш білдірді, бірақ бұл өтініш қабылданбады және қайтадан АҚШ Жоғарғы Сотына шағым жасалды, ол істі Алабамаға қайтарды және егер Алабама соты жүйесі одан әрі бас тартса, Федералды округтік сотқа істі мәні бойынша қарауға бұйрық берді. Алабама штатының аудандық соты ақырында істі мәні бойынша қарады және NAACP Алабама заңын бұзғанын және штатта бизнес жүргізуді тоқтатуды бұйырды деп шешті. Алабама апелляциялық соты бұл шешімді қолдады, Конституциялық негізде NAACP-тың шағымдарын тыңдаудан бас тартты. Соңында, төртінші рет АҚШ Жоғарғы Соты бұл істі қарады, ол сертификат берді және істі өзі шешті, істі Алабама сотының сот жүйесіне қайтарудың орнына, бұл мәселеге бес жыл уақыт кетті.

Үкім

Сот төрешісі Джон Маршалл Харлан II берген пікірде Жоғарғы Сот өтініш берушілердің пайдасына шешім қабылдап, "Осы жерде өтініш берушінің мүшелік тізімдерін мемлекеттік тексеруден иммунитет алу өтініш беруші мүшелерінің жеке заңды жеке мүдделерін жүзеге асыру және олардың басқалармен еркін бірлесу құқығымен байланысты, бұл құқық Конституцияның XIV түзетуімен қорғалады" және одан әрі "сенімдер мен идеяларды ілгерілетуге" арналған ұйымдармен бірлесу бостандығы Конституцияның XIV түзетуінің тиісті процестік ережесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Мемлекеттің қауымдастықтың мүшелерінің аттарын алуы мүшелерінің еркін бірлесуіне кедергі келтіруі мүмкін, сондықтан мемлекеттің деректерді алу мүддесі өтініш берушілердің конституциялық құқықтарымен алмастырылды. Харлан келесідей айтты: Үгіт-насихатпен айналысатын топтарға қатыстылығын мәжбүрлеп жариялау, еркін бірлесу құқығын шектеудің тиімді құралы болуы мүмкін, бұл жоғарыда аталған жағдайларда мемлекеттік іс-қимылдың түрлері сол жерде қамтылған конституциялық құқықтарға әсер етуі мүмкін деп ойлағандай. Бұл Сот қауымдастық құру еркіндігі мен жеке өмірдің құпиялылығы арасындағы маңызды байланысты мойындады. Басқосу бостандығына кедергі жасайтын мемлекеттік әрекеттердің түрлі түрлеріне тоқталып, ол American Communications Ass'n v. Douds, 339 U.S. 402-бетінде, 70 S. Ct. 686-бетінде айтты: "Мысалы, белгілі бір діни сенімдерді немесе саяси партияларды жақтаушыларға жеке басын анықтайтын белгілер тағу осы сипатта болады". Ұйымға мүшелікті мәжбүрлеп ашу да осыған ұқсас. Топтық бірлестіктегі жеке өмірдің бұзылмауы көптеген жағдайларда бірлесу еркіндігін сақтау үшін өте қажет болуы мүмкін, әсіресе топтың басқа көзқарасты ұстанатын жағдайда. Қараңыз, АҚШ Румлиге қарсы, 345 U.S. 56-58-беттер, 73 S. Ct. 550–551-беттер (қосымша пікір). Біздің ойымызша, өндіріс туралы бұйрық, осы жерде қарастырылған тұрғыда, өтініш берушінің мүшелерінің бірлесу еркіндігі құқығын жүзеге асыруына елеулі шектеулер енгізуі мүмкін деп қарауға тиіспіз. Өтініш беруші өзінің қарапайым мүшелерінің жеке басын ашудың осы мүшелерін экономикалық жазалау, жұмыссыздық, физикалық мәжбүрлеу қаупі және басқа да жағымсыз көріністерге ұшыратқанын дәлелдеді. Осы жағдайларда, біздің ойымызша, өтініш берушінің Алабамадағы мүшелігін мәжбүрлі түрде жариялауы өтініш берушінің және оның мүшелерінің сенімдерін дамытуға ұжымдық күш-жігерін жалғастыруға мүмкіндіктеріне кері әсер етуі мүмкін, өйткені бұл мүшелерді Ассоциациядан шығуға итермелеуі мүмкін және басқаларды оған қатысудан бас тартуы мүмкін, өйткені олардың сенімдері өздерінің қауымдастықтары арқылы және осы жария етудің салдарынан көрінеді. Мемлекет бұл жағдайда, өтініш берушілердің мүшелерінің аттарын міндетті түрде жариялаудың Алабама азаматтарының өтініш берушінің қызметіне қатысуына әсері мемлекеттік әрекеттен емес, жеке қоғамның қысымынан туындайды деп жауап беру жеткіліксіз. Ең маңызды фактор - мемлекеттік және жеке іс-әрекеттің өзара әрекеті, өйткені жеке іс-әрекет тек мемлекеттік биліктің бастапқы әрекетінен кейін ғана өндіріс тәртібімен танылады. Бұл жағдайда "ақталу" болды ма, жоқ па, бұл тек Алабама штатының мүшелік тізімдерін алуға мүдделілігінің маңыздылығына байланысты. Алабама округінің сотында өтініш берушінің өндіріс орнын алып тастау туралы ұсынысы бойынша тыңдау барысында штаттың бас прокуроры өтініш берушінің қарауында штаттың мүшелік тізімдерін сұрауының себебін егжей-тегжейлі ұсынды. Тек қана өтініш берушінің штаттың ішінде Алабама штатының шетелдік корпорацияларды тіркеу туралы заңын бұза отырып, бизнес жүргізгенін анықтау мақсат етілді, ал мүшелік тізімдері бұл мәселені шешуге көмектеседі деп күтілді. Алабама штатының өз заң жобасымен бастаған сот ісіндегі мәселелер өтініш берушінің сипаты мен оның Алабамадағы қызметі өтініш берушіге тіркеу жарғысына бағындыруға әкеп соға ма, және өтініш берушінің біліктілігі жоқ қызметінің ауқымы оның штаттың тұрақты ығысуын білдіре ме деген сұрақтар болды. Осы мәселелердің мән-маңызына қатысты ең кішкентай да пікір білдірмей, біз өтініш берушінің қатардағы мүшелерінің есімдерін ашу олардың екеуіне де айтарлықтай әсер ететінін түсіне алмаймыз. Сотта тұрғандай, өтініш беруші (1) 1918 жылдан бері Алабама штатында өзінің бар екенін және қызметін жүзеге асырғанын мойындады; (2) штаттық біліктілік туралы жарғыға барлық жағынан сәйкес келуді ұсынды, бірақ бұл жарғы оған қолданылмайды деген пікірін сақтады; және (3) Бас прокурорға әр түрлі бизнес жазбаларын, жарғысын және мақсатын, директорлар мен қызметкерлердің есімдерін, сондай-ақ Алабамадағы мүшелерінің жалпы санын және олардың жарналарын ұсынды, өндіріс орнына қатысты мәселенің барлығын қамтады. Бұл соңғы мәліметтер конституциялық шағымға ұшырамайды және ұсынылды, бірақ штаттың қатардағы мүшелердің есімдерін алуға қызығушылығы өтініш берушінің өндіріс орнына қатысты конституциялық наразылықтарын жеңу жеткіліксіз болды. Бұрын айтылғандардан, біздің ойымызша, Нью-Йорк штатының атынан Брайантқа қарсы Циммерман, 278 U.S. 63, 49 S. Ct. 61, 73 L. Ed. 184-ке мемлекеттің ұстанымын қолдау үшін сүйенуге болмайды, өйткені бұл істе мемлекеттің ашуға мүдделілігі тұрғысынан ерекше жағдайлар қарастырылды. Мұнда, бұл Сот Ку-Клукс Кланның жергілікті бөлімінің мүшесіне қатысты, Нью-Йорк штатының мүшелікке талап еткен жағдайда штаттық лауазымдарға конституциясын, жарғыларын, ережелерін, регламенттерін және мүшелік сертін, сондай-ақ мүшелер тізімін және ағымдағы жылға офицерлер тізімін беруді талап ететін заңын қолдады. N. Y. Заңдары 1923, c. 664, §§ 53, 56. Өз шешімінде Сот Нью-Йорк штаты реттеуге тырысқан ұйымның сипатын баса көрсетуге тырысты. Шешім соттың штат заң шығарушы органының алдында болған Ку-Клукс Кланның заңсыз қорқыту және зорлық-зомбылық актілеріне қатыстылығына және соттың өзі бұл фактіні сотқа ұсынғанына негізделді. Сонымен қатар, біздің алдымыздағы жағдай Брайанттан айтарлықтай өзгеше, өйткені бұл ұйым Нью-Йорк штатының заңын орындауға тырыспады, керісінше штатқа өзінің жергілікті қызметі туралы ешқандай ақпарат ұсынбады. Біз қауымдастықтың мүшелері атынан мүшелік тізімдерін мемлекеттік тексеруден иммунитет алу құқығы Конституцияның XIV түзетуімен қорғалатындай, мүшелердің жеке заңды жеке мүдделерін жүзеге асыру және олардың басқалармен еркін бірлесу құқығымен байланысты екенін ұстаймыз. Сонымен қатар, Алабама штаты мүшелік тізімдерін ашудың еркін бірлесу құқығына тигізетін тежеуші әсеріне басымды ақтауды көрсетпеді деп қорытындылаймыз. Осыған сәйкес, өндіріс орнына қатысты өтініш берушінің бас тартуынан туындаған азаматтық құқық бұзу туралы сот шешімі және 100 000 долларлық айып алынып тасталуға тиіс.