Кіріспе

Кейптаунда, Оңтүстік Африка 1488 жылы португал зерттеушісі Бартоломеу Диас алғаш рет аталғанға дейін Кейптаунда деп аталатын аймақтың жазба тарихы жоқ еді. Неміс антропологы Теофилус Хан бұл аймақтың бастапқы атауы "Sedlergadgadgadehui !Gais" деп жазды. Бұл жергілікті Khoi тіліндегі топоним "булар жиналатын жер" дегенді білдіреді.

Еуропалықтардың келуі

Кейпке алғаш келген еуропалықтар португалдар болды. Бартоломей Диас Африканың батыс жағалауымен оңтүстікке сапар шегіп, 1488 жылы келді. Кейінгі еуропалықтардың ескерткіш жағалауын 1497 жылы Васко да Гама Еуропадан Азияға тікелей алып баратын жолды іздеп жүргенде көргені туралы деректер бар. Үстел тауы 1503 жылы португал адмиралы және зерттеушісі Антонио де Салданьяның атынан аталды. Ол оны "Табоа до Кабо" ("каптың үстелі") деп атады. Хой тұрғындары тауды Хоери 'квагго ("теңіз тауы") деп атаған. Франсиско де Алмейда бастаған португалдық күшті тұзды өзен шайқасында жергілікті Горингайкуа Хойкой кланы жеңді.

1652 жыл: Голландияның келуі

Бұл аймақ 1652 жылға дейін еуропалықтармен тұрақты байланыстан шықты, онда Ян ван Рибек пен Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының басқа қызметкерлері (голландша: Vereenigde Oost Indische Compagnie, немесе жай ғана VOC) Азияға және одан келетін кемелер үшін тәтті су, көкөніс және етпен қамтамасыз ету үшін жартылай станция құру үшін Кейпке жіберілді. Ван Рибектің үш кемеден тұратын тобы 1652 жылы 6 сәуірде мысқа қоныс аударды. Кейп 1652 жылдан 1795 жылға дейін және 1803 жылдан 1806 жылға дейін голландиялық билік астында болды. Топ тез арада баспаналар салып, көкөніс бақтары мен жеміс бақтарын орналастырды және Компанияның бағында сақталған. Тау таудан ағып жатқан Фреш өзенінің суы суару үшін арналарға жіберілетін. Қоныс аударушылар қоян мен ірі қараға жергілікті хоисандармен сауда-саттық жасады. Хоут шығанағындағы ормандар мен Стол тауының оңтүстік және шығыс жақтарында кемелер мен үйлер үшін ағаш өндірілді. Бұл кезде VOC саудаға монополияға ие болды және жеке саудаға тыйым салды. Голландиялықтар кездескен жергілікті тұрғындарға өздерінің есімдерін берді: малшыларды "оттеноттар", жағалауда өмір сүріп, балық аулаумен айналысатындарды "страндлоперлер", ал аңшы-жинақшыларды "бушмандар" деп атады. Оңтүстік Африкаға Азиядан келген көшіп келушілердің алғашқы толқыны 1654 жылы басталды. Бұл алғашқы иммигранттарды голландиялық Батавия жоғары соты Кейпке жер аударып жіберді. Бұл азиялықтар Кейп-Коллорд және Кейп-Малая халықтарының негізін қалауға, сондай-ақ Ислам дінін Кейпке әкелуге көмектесті. Алғашқы ірі аумақтық кеңею 1657 жылы болды, VOC азық-түлік өндірісін арттыру үшін бірнеше қызметшілерге фермаларды берді. Бұл фермалар Лизбик өзенінің бойында орналасқан және VOC әлі де олардың қаржылық бақылауын сақтап қалды. Келесі жылы Ява мен Мадагаскардан алғашқы құлдар фермаларда жұмыс істеуге әкелінді. Еуропалықтардың бақылауындағы аймақтағы тұрғындар мен жергілікті тұрғындар арасындағы шекаралық қақтығыстардың алғашқысы 1658 жылы қоныс аударушылар аумақ жоғалтып жатқанын түсінген Хойлармен қақтығысқан кезде басталды. 1666 жылы осы аймақтағы алғашқы тұрақты еуропалық бекініс - "Жақсы Үміт" қамалының құрылысы басталды. Жаңа қамал Ван Рибек пен оның адамдары салған ағаш қалмақтың орнын басты. 1679 жылы аяқталған қамал Оңтүстік Африкадағы ең көне ғимарат болып табылады. Стелленбош қаласының есімі қойылған Симон ван дер Стел 1679 жылы Ван Рибектің орнына губернатор болып келді. Ван дер Стел Кеп шарап өнеркәсібін өзінің кемесіне жүзім бұталарын алып келіп, тез арада аймақ үшін маңызды болып табылатын өнеркәсіпке негіз қалады. Ол колонияның аумағын кеңейтуді де қолға алды. Кейпке голландиялық емес алғашқы иммигранттар - гугеноттар 1688 жылы келді. Гугеноттар католиктік Францияда протестанттарға қарсы қуғын-сүргіннен бас тартып, Нидерландыға қашып келген болатын. Гугеноттар шарап өндірісі бойынша маңызды тәжірибе алып келді, бұл саланы қатты күшейтіп, сондай-ақ мықты мәдени тамырлар берді.

1700-жылдар

1754 жылы мыстағы елді мекеннің халқы 5,510 еуропалықтарға және 6,729 құлға жетті. Бірақ 1780 жылы Франция мен Ұлыбритания бір-біріне қарсы соғысқа шықты. Нидерланды соғысқа француз жағында кірді, сондықтан француз әскерлерінің шағын гарнизоны оны британдықтардан қорғау үшін Кейпке жіберілді. Алайда бұл әскерлер 1784 жылы кетіп қалды. Алайда 1795 жылы Нидерландыны Франция басып алды, ал VOC толықтай қаржы жағынан құлдырап қалды. Оранж князі қорғаныш үшін Англияға қашып кетеді, бұл Голландияның Батавия Республикасын құруға мүмкіндік берді. Еуропадан хабар жіберу мен алу үшін көп уақыт қажет болғандықтан, сол кездегі Кейп комиссары тек француздардың Нидерландыда аумақ алып жатқанын және нидерландтардың соғыста кез-келген сәтте тарапты өзгерте алатынын білген. Британдық әскерлер Оранж князіне хат алып, Комиссардан британдық әскерлерге соғысқа дейін Кейпті Франциядан қорғауға рұқсат беруді сұрады. Британдықтар комиссарға ханзада Англияға қашып кеткенін хабарлады. Кейп Кеңесінің реакциясы аралас болды, ақыр соңында британдықтар Мюзенберг шайқасында Кейпке табысты шабуыл жасады. Британдықтар бірден еркін сауда басталғанын жариялады. Африканың басқа жерлерінде және әлемнің басқа бөліктерінде сияқты құл саудасы маңызды іс болды. 1766 жылы құл сауда кемесі "Мермин"дегі құлдардың көтерілісі елеулі оқиға болды.

XIX ғасыр мен XX ғасыр

Ұлыбритания мен Франция арасындағы бейбіт келісім шарттарына сәйкес, 1802 жылы Кейп голландиялықтарға қайтарылды. Алайда үш жылдан кейін соғыс қайта басталды және британдықтар голландиялықтарды Блаувберг шайқасында (1806) жеңгеннен кейін өз гарнизонын Кейпке қайтарып берді. Бұл кезең қала үшін үлкен өзгерістерді көрсетті және Кейптаунды өз алдына қала ретінде бастады деп айтуға болады. Қаланың басты көшелеріне су құбыры мен темір құбырлар орнатылды. Жергілікті тұрғындар тұрақты мекен-жайын жариялауға мәжбүр болды және жазбаша рұқсатсыз аймақтар арасында қозғалуға рұқсат етілмеді. 1814 жылы Франция мен Англия арасындағы соғыс британдықтардың жеңісімен аяқталды. Британдықтар күрделі келісім жасады, оның негізінде әртүрлі елдер жылжымайтын мүлікпен ақша алмасты. Кейп аралы ағылшындықтар үлкен ақшаға голландиялықтардан мәңгілікке тартып алды. Осы кезеңде британдықтар мыстың бақылауын Үндістанда өздерінің командасын сақтаудың кілті ретінде қарастырды. Голландия үкіметі дау айту үшін тым кедейленді және тозған еді, және олар мысты жөндеу мен сергіту үшін пайдалануды жалғастыруға рұқсат етілу шартымен келісті. 1809 жылғы босқындар мен паспорттар туралы заңдар 1829 жылы жойылған. Осылайша, теориялық тұрғыдан алғанда, хойхойлар еуропалықтармен тең болды. Британ империясының қалған бөлігінде сияқты, құлдар саны 39000 шамасында деп бағаланады. Олар 1834 жылы босатылды. Мұны мұсылман қауымы бостандық алғаннан кейін Бо Каптың құрылуына әкелді. Кейптаунда заң шығарушы кеңес де сол жылы құрылды. Оңтүстік Африка тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі - Ұлы көш 1836 жылы басталды. Түрлі себептермен 10 000-ға жуық голландтық отбасы жаңа жер іздеп, солтүстікке көшіп кетті. 1840 жылы Кейптаунда муниципалитет құрылғанда саяси даму болды. Бастапқыда оның тұрғындары 20 016 адам болды, оның ішінде 10 560 ақ түсті болды. Саяси дамудың нәтижесінде Ұлыбританиядан тәуелсіздікке және белгілі бір деңгейдегі саяси интеграцияға деген қадамдар жасалды. Британдықтардың Кейпті жазалау колониясына айналдыру ұсынысы өзін-өзі басқаруға ауысудың зияндылығы ретінде қаралды және 1849 жылғы сотталғандардың дағдарысын тудырды. 1854 жылы Кейп колониясы өзінің алғашқы парламентті көп нәсілдік Кейп біліктілік франшизасы негізінде сайлады, бұл арқылы расасына қарамастан жалпыға бірдей дауыс беру құқығы қолданылады. Ұзақ саяси күрес аяқталғаннан кейін, 1872 жылы Кейп өздерінің жергілікті атқарушы және премьер-министрін сайлау құқығын жеңіп алған кезде, бұл жауапты үкіметке ұласты. Кейптаунды Кейптауттың кең ішкі аймағына жалғастыратын Кейп үкіметі темір жолдарының және басқа инфрақұрылымдардың жылдам кеңейуімен бірге, экономикалық өсім мен әлеуметтік дамудың қарқынды кезеңі болды. 1870 және 1880 жылдары орталық биік даладағы бұрынғы Трансваал аймағында алмас пен алтынның ашылуы және одан кейінгі игерілуі Кейптаунда, сондай-ақ бүкіл Кейп колониясында тез өзгерістерге әкелді. Әсіресе, жаңа алмаз өнеркәсібінің арқасында өркендеген, амбициялы отаршыл Сесил Родстың билікке көтерілуі үлкен тұрақсыздыққа әкелді. Кейптің жаңа премьер-министрі болғаннан кейін ол көп ұлтты Кейп франшизасын шектеп, британдық ықпалдың ішкі аймаққа тез кеңеюіне себепші болды. Бұл оқиғадан кейін англо-бур соғысы басталып, ұлтаралық шиеленістер көбейді. Йоханнесбург қаласы алтын кен орындарынан өскен сайын Кейптаунда аймақтағы жалғыз басым қала ретінде өз позициясын жоғалтты, бірақ негізгі порт ретінде аймаққа сауданың артуынан пайда көрді. Осы кезеңде жинақталған пайдалы қазбалар байлығы индустрияланған қоғамның негізін қалады. Бұл кезең қаладағы тұңғыш сегрегация оқиғасы болды. Африкалықтардың кінәсі деп саналатын бубондық обаның басталуынан кейін, жергілікті тұрғындар қаладан тыс екі жерге көшірілді, олардың бірі кемежайларға жақын, екіншісі қаладан шығысқа қарай алты шақырым жерде орналасқан Ндабениде болды.

Апартеид жылдары

Соңғы қоныс Кейп-Флаттс қалашықтарына айналатынның бастамасы болды. 1948 жылы Ұлттық партия өзінің растық бөліну саясаты бойынша сайлауға қатысты, кейіннен апартеид деп аталды. Бірқатар сот және конституциялық соғыс аяқталғаннан кейін Кейп провинциясындағы түсті қауымның дауыс беру құқығы жойылды. 1966 жылы бір кездері өмірге қызығушылық танытқан Алтыншы аудан бульдозермен қиратылды және тек ақ адамдар тұратын аймақ деп жарияланды. Бұл және басқа да көптеген ұқсас декларациялар бойынша топтық аймақтар туралы заң нәтижесінде бүкіл қауымдар түбімен жойылып, Кейп-Флатттарға көшірілді. Апартеид кезінде Кейп Африканың қара нәсілді азаматтарын қоспағанда, "түсті жұмысшыларды артықшылықты аймақ" деп саналды. Үкімет онжылдықтар бойы Кескродс сияқты ксоса қоқыс лагерелерін алып тастауға тырысты, олар апартеид саясатына қарсы Кейп аймағындағы қара қарсылықтың ошағы болды. 1986 жылдың мамыр мен маусым айларында болған соңғы күштеп көшіру кезінде 70 мыңға жуық адам өз үйлерінен қуылды.

Соңғы кездері

1990 жылы 11 ақпанда түрмеден шыққаннан кейін бірнеше сағаттан соң Нельсон Мандела Кейптаундағы қалалық әкімдіктің балконынан онжылдықтарға созылған алғашқы сөзін сөйлеп, Оңтүстік Африка үшін жаңа дәуірдің басталғанын жариялады. 1998 жылдың тамыз айының соңында "Планета Голливуд" мейрамханасы толғанда, ондаған адам жарақат алып, бір адам қаза тапты.

Су дағдарысы

2015 жылдан бастап Кейптаунда 2018 жылға дейін созылып кеткен құрғақшылық болды. Қаладағы судың бітіруі болжалды, бірақ жаңбыр мен тұрғындардың үнемдеуі бұл сценарийді болдырмады. Дағдарыс ресми түрде 2020 жылдың басында аяқталды.