Кіріспе
Жер бетіндегі тұзды тұз ағыны Тұзды мұздық (немесе намакиер) - тұз күмбезіне көтерілген диапир Жер бетін бұзғанда пайда болатын тұз ағыны. Бұл құбылысқа "тұз мұздықтары" деген атау мұздықтармен салыстырғанда қозғалысының ұқсастығына байланысты берілген. Бұл формациялардың пайда болу себептері негізінен тұздың ерекше қасиеттері мен оны қоршаған геологиялық ортаға байланысты. Тұздың көтерілген денесі диапир деп аталады; ол жер бетіне көтеріліп, тұз мұздықтарын тамақтандырады. Тұз құрылымдары әдетте галит, ангидрит, гипс және балшық минералдардан тұрады. Құрғақ балшықтарды тұзбен бірге қосып, қараңғы қылып қоюға болады. Бұл тұз ағыстары Жер бетінде сирек кездеседі. Соңғы кезде ғалымдар олардың Марста да кездесетінін анықтады. Ирандағы Загрос тауларының тұздық мұздықтары галит, ал Германияның Люнебург Калькбергінің тұздық мұздықтары гипс пен карбонат минералдарынан тұрады. Ежелгі ағындылар әртүрлі тау жыныстары жазбаларында тұнбалану арқылы сақталған. Триастың соңғы кезеңіндегі тұзды мұздықтар Германиядағы алапқа бірнеше рет құйып, тұнбамен көміліп, сақталған мұздықтар сериясын жасады. Миоцен мұздықтары Мексика шығанағының солтүстігіндегі табаққа құйылды және осыған ұқсас түрде шөгінділердің басымдылығымен сақталды.
A salt glacier (or namakier) is a rare flow of salt that is created when a rising diapir in a salt dome breaches the surface of Earth. The name ‘salt glacier’ was given to this phenomenon due to the similarity of movement when compared with ice glaciers. The causes of these formations is primarily due to salt's unique properties and its surrounding geologic environment. A rising body of salt is referred to as a diapir; which rises to the surface and feeds the salt glacier. Salt structures are usually composed of halite, anhydrite, gypsum and clay minerals. Clays may be brought up with the salt, turning it dark. These salt flows are rare on Earth. In a more recent discovery, scientists have found that they also occur on Mars,
The salt glaciers of the Zagros Mountains in Iran are halite whereas the salt glacier of Lüneburg Kalkberg, Germany is composed of gypsum and carbonate minerals. Ancient flows have been preserved in various rock records by sedimentation. Late Triassic salt glaciers repeatedly flowed onto a basin in Germany and were buried with sediment to create a series of preserved glaciers. Miocene glaciers flowed into sheets in the northern Gulf of Mexico and were similarly preserved by overriding sediment.
Құрылуы және себептері
Тұз мұздықтарының көзі - тұз кендері. Уақыт өте келе шөгінділер, тау жыныстары мен қалдықтар тұзды қаптап, оның үстінде қабаттар түзіледі. Кристалдық құрылысына байланысты тұздың тығыздығы бірдей болады, ал үстіңгі шөгінді қысылып, тығыздана бастайды. Тығыздықтың контрасты - тұздың көтеріле бастауының механизмі. Диапирлер көтеріліп, жер бетін тесіп, тартылыс күшімен тұздың ағып кетуіне мүмкіндік береді. Тоз мұздықтарының пайда болуы үшін артық жүктемені тесу өте маңызды және ол үш жолмен болуы мүмкін. Диапиризмнің белсенді түрі - тұздың көтерілуі, оның өзі, артық салмақты жоғары және бүйірге итеріп, мәжбүрлейді. Пассивті диапиризм тұз үнемі жер бетіне жақын жерде қалатын және шөгінді оның үстінен емес, айналасында жиналатын кезде пайда болады. Реактивті диапиризм - жарылудан пайда болған аймақтық кеңеюдің нәтижесі. Ауыр жүк әлсіз және жұқа болады, бұл тұздың жоғары қарай көтерілуіне мүмкіндік береді. Тұз мұздықтары тұз тектоникасының жиі талқыланатын тақырыбы болып табылады, бұл тұздың деформациясын зерттеу. Тұзақтар қалдықтар мен отынның ықтимал сақтау ыдыстары ретінде де зерттеледі.