Кіріспе
Кеңес ғарышкерлері туралы қастандық теориясы Жоғалған ғарышкерлер немесе Фантомдық ғарышкерлер - бұл қастандық теориясының тақырыбы, ол Кеңес және Ресей ғарыш органдары кейбір ғарышкерлердің ғарыш кеңістігінде қайтыс болғанын жасырды деп мәлімдейді. Жоғалған космонавтар теориясының жақтаушылары Кеңес Одағы Юрий Гагариннің алғашқы ғарыш сапарынан бұрын ғарышқа адам ұшыруға тырысты және сол әрекеттерде ғарышкерлер қаза тапты деп айтады. Кеңес әскери ұшқышы Владимир Ильюшин бағытынан ауысып, Қытай үкіметі тұтқындады деп күтілуде. Кеңес Одағы үкіметі бұл ақпаратты суық соғыстың кезінде жаман жарнамаға жол бермеу үшін жасырып қалды. Жоғалған космонавт теориясын қолдауға келтірілген дәлелдер жалпы алғанда дәлелсіз болып саналады, ал бірнеше жағдайлар қалжың ретінде расталды. 1980 жылдары америкалық журналист Джеймс Оберг Кеңес Одағындағы ғарыш апаттарын зерттеді, бірақ жоғалған космонавттардың ешбір дәлелін таппады. 1990 жылдардың басында Кеңес Одағы құлағаннан бері бұрын шектелген көптеген ақпарат, оның ішінде ғарышкері болғысы келетін Валентин Бондаренко туралы ақпарат, оның Жердегі жаттығу кезінде қайтыс болғанын Кеңес үкіметі жасырған. Тіпті, совет мұрағат материалдары мен орыс ғарыш пионері естеліктерінің басылып шығуына қарамастан, жоғалған космонавт теориясын растайтын ешқандай дәлел жоқ. 2010 жылы қайтыс болған Илюшин де ешқандай да конспирология теориясын қолдамады.
The Lost Cosmonauts or Phantom Cosmonauts are subjects of a conspiracy theory, which alleges
that Soviet and Russian space authorities have concealed the deaths of some cosmonauts in outer space. Proponents of the Lost Cosmonauts theory argue that the Soviet Union attempted to launch human spaceflights before Yuri Gagarin's first spaceflight, and that cosmonauts onboard died in those attempts. Soviet military pilot Vladimir Ilyushin was alleged to have landed off course and been held by the Chinese government. The Government of the Soviet Union supposedly suppressed this information, to prevent bad publicity during the height of the Cold War. The evidence cited to support Lost Cosmonaut theories is generally regarded as inconclusive, and several cases have been confirmed as hoaxes. In the 1980s, American journalist James Oberg researched space related disasters in the Soviet Union, but found no evidence of these Lost Cosmonauts. Since the fall of the Soviet Union in the early 1990s, much previously restricted information has been made available, including information on Valentin Bondarenko, a would be cosmonaut, whose death during training on Earth was covered up by the Soviet government. Even with the availability of published Soviet archival material and memoirs of Russian space pioneers, no evidence has emerged to support the Lost Cosmonaut theories. Ilyushin, who died in 2010, also never gave any support to conspiracy theories.
Чехословакиялық ақпараттың ағып кетуі
1959 жылдың желтоқсан айында Чехословакияның жоғары тұрған коммунисі деп саналатын адам көптеген бейресми ғарыш атулары туралы ақпаратты ағызып жіберді. Алексей Ледовскийдің R 5A түрлендірілген зымыранының ішінде ұшырылуы туралы айтылған. Осыған ұқсас жағдайда қаза тапқан тағы үш космонавт - Андрей Митков, Сергей Шиборин және Мария Громова. 1959 жылдың желтоқсан айында Италияның Continentale ақпарат агенттігі космонавттардың суборбитальдық ұшуларда қаза тапқандарын Чехословакияның жоғары тұрған коммунисі жариялады деген мәлімдемелерді қайталады. Континенталь ғарышкерлерді Алексей Ледовский, Серентье Шриборин, Андрей Митков және Мария Громова деп анықтады. Качур осы уақытта жоғалып кеткені белгілі; оның есімі осы жабдықпен байланысты болды. Гагариннің өмірбаянына сәйкес, бұл уәделер, мүмкін, екі Восток миссиясының нәтижесінде басталған. Олармен бірге манекендер (оның ішінде Иван Иванович деп аталатын манекен) және радионың жұмыс істегенін тексеру үшін адам дауысының жазылған жазбалары) Гагариннің ұшуына дейін жасалды. 1962 жылы 23 ақпанда АҚШ-тың баспасөз конференциясында полковник Барни Олдфилд 1960 жылдан бері Жерді айналып жүрген, ұшқышсыз ғарыш капсуласының ракетаға тығылып қалғанын айтты. NASA NSSDC Master Catalog-қа сәйкес, Корабль Спутник 1, сол кезде 1KP немесе Восток 1P деп аталатын, 1960 жылы 15 мамырда (Гагариннен бір жыл бұрын) ұшырылды. Бұл - "Зенит" және "Восток" зымыран тасығыштарының прототипі. Борттағы TDU (Брекинг мотор бірлігі) ретроракеттерге қалпына келтіру үшін отқа түсуге бұйрық берді, бірақ қатынасты басқару жүйесінің бұзылуынан ғарыш кемесі кері қарай бағытталды, ал отқа түсу кемесі жоғары орбитаға түсті. Қайта кіру капсуласында жылу қалқаны жоқ, өйткені оны қалпына келтіру жоспарланбаған. Инженерлер кемедегі телеметриялық деректерді пайдаланып, бағыттау жүйесінің дұрыс жұмыс істегенін анықтамақ болды, сондықтан қалпына келтіру қажет емес еді.
Айға ұшыру туралы мәлімдемелер
Кеңес Одағы ғарыш жарысының Айға ұшқышпен қону кезеңінде АҚШ-тан жеңіліп қалды. Алайда кейбір дереккөздер Аполлон 11 ғарыш кемесі Айға ұшып кеткенге дейін, Кеңес Одағы америкалықтарды жеңуге асықты. 1969 жылы 20 қаңтарда жаңа советтік N1 зымыранының алғашқы сынақ ұшырылуы сәтсіз аяқталғанына қарамастан, Н1 зымыранын пайдаланып, Айға экипажмен жүретін "Союз 7К L3" кемесін жіберу туралы шешім қабылданды. Бұл әрекеттің 1969 жылы 3 шілдеде орын алғаны айтылады, ол жарылыспен аяқталып, ұшыру алаңын қиратып, борттағы ғарышкерлерді өлтірді. Ресми деректерге сүйенсек, L3 экипажмен ұшуға дайын емес еді. Оның Айға қону аппараты LK бірнеше рет сынақтан өтті, бірақ оның орбитасы 7K LOK 1974 жылдың соңында Айға қону бағдарламасының аяқталуына дейін сәтті сынақтан өтпеді. Бағдарламаның жабылуы ресми түрде жоққа шығарылды және 1990 жылға дейін құпия сақталды, содан кейін үкімет оларды гласность саясаты бойынша жариялауға рұқсат берді. Бұл мәлімдеме Андрей Микоянның сәтті болмаған Айға ұшуы туралы соңғы аңызмен байланысты. Шын мәнінде, екінші ұшыру, бірінші сияқты, бустерді сынау болды, сондықтан оны ұшқышсыз жасады. Егер ғарышкерлер бортында болса да, оларды оның ұшу-қону жүйесі құтқаратын болар еді, ол жасанды жүкпен бірге палубадан қауіпсіз жерге әкелген.
Басқа да айыптаулар
1959 жылы ғарыш теоретигі Герман Оберт 1958 жылдың басында Капустин Ярдан суборбитальды баллистикалық ұшу кезінде ұшқыш қаза тапқан деп мәлімдеді. Ол бұл оқиғаға ешқандай дереккөзді ұсынған жоқ.
Иван Источников
Ресми түрде "Союз-2" экипажы жоқ ғарыш кемесі болды, ол "Союз-3" кемесіне сүйрелу мақсаты болды. Алайда, америкалық журналист Майк Арена 1993 жылы "Союз-2" кемесіне қызмет еткен "Иван Ишточников" пен оның "Клока" атты иті 1968 жылы 26 қазанда метеориттің соққысына ұшыраған белгілерімен жоғалып кеткенін анықтады. Бұған дейін олар тарихтан "өшіріліп" кеткен болатын. Бүкіл оқиға Жоан Фонтубертаның "заманауи өнер жаттығуы" ретінде жасалып, жалған миссиялық артефактілер, әртүрлі цифрлық манипуляцияланған суреттер және жүздеген тарихи, сондай-ақ техникалық қателермен толыққанды егжей-тегжейлі өмірбаяндар кірген аңыз болып табылды. Көрме 1997 жылы Мадридте, ал 1998 жылы Каталонияның Ұлттық өнер мұражайында көрсетілді. Кейін Браун университеті бірнеше мақала сатып алып, оларды өздері көрмеге қойды. Алайда Мексиканың "Луна Корнеа" журналы бұл жайтты байқамай, 14-ші санын (1998 жылдың қаңтар-сәуір айларында) суреттермен және "ақиқатты" түсіндіретін мақаламен жариялады.
Андрей Микоян
Андрей Микоян 1969 жылдың басында американдықтардан бұрын Айға жету үшін екінші экипаж мүшесімен бірге қаза тапқан. Жүйенің бұзылуына байланысты олар Ай орбитасына кіре алмады және Айдың қасынан өтіп кетті. 2000 жылы таралған бұл оқиға The Cape телесериалының эпизодының сюжетіне негізделген болуы мүмкін. "Тыныштықта жерленгендер" атты эпизод алғаш рет 1996 жылдың 28 қазанында эфирге шықты. Онда байланыс спутнигін жөндеуге жіберілген ғарыш кемесінің экипажы 1960 жылдары Айға АҚШ-тан бұрын жетудің құпия әрекеті нәтижесінде, экипаждың өлі адамдары бар, бос қалған кеңестік ғарыш кемесін кездестіреді. Том Новицки әңгімедегі ғарыш кемесінің экипажының орыс мүшесі майор Андрей Микоянды ойнады. Джулиус Эпштейн "Космос саласындағы кеңестік сәтсіздіктер" туралы бірнеше мақала жазды, оның ішінде жоғалған космонавттар туралы мәлімдемелер, олар 1965 және 1971 жылдары Конгресс жазбаларына оқылды. 1993 жылы Sun, АҚШ-тың супермаркет таблоиды, 1968 және 1988 жылдар аралығында бірнеше космонавт өлімдері мен одан кейінгі денелерді қалпына келтіру миссияларын баяндаған оқиғаны жариялады. 2010 жылы канадалық Wolf Parade тобы "Юлия" атты ән шығарды, оның әншісі Дэн Бокнер сұхбатында жоғалған космонавт туралы айтып бергенін растады.