Кіріспе
Мартиандар, сондай-ақ басып алушылар деп аталады, 1898 жылы жарық көрген Х. Г. Уэллс романының басты қарсыластары. Олардың Жер тұрғындарын жоюға және планетаны өздеріне иеленуге деген күш-жігері сюжетті басқарады және романның адам кейіпкерлеріне қиындықтар туғызады. Олар ғарышкерлердің қару-жарағын пайдалануымен танымал, олар адамзаттың қару-жарағын басып алу кезінде қолданғаннан әлдеқайда озық.
The Martians, also known as the Invaders, are the main antagonists from the H. G. Wells 1898 novel The War of the Worlds. Their efforts to exterminate the populace of the Earth and claim the planet for themselves drive the plot and present challenges for the novel's human characters. They are notable for their use of extraterrestrial weaponry far in advance of that of mankind at the time of the invasion.
Романда
Марстықтар сегіз бауыры бар, ауыз тәрізді, "желтеңге тәрізді" сегіз ұзындықтағы "қол" деп аталатын, ауыз тәрізді, V пішінді, қарны бар, екі көзден тұратын "дене" сегіз бауыры бар бауыры жоқ аңдар ретінде сипатталады. Олар ата-анасынан "бұталанып" жыныстық қатынассыз көбейеді. Марстықтардың ішкі ағзалары ми, өкпе, жүрек және қан тамырларынан тұрады; олардың ас қорыту үшін мүшелері жоқ, сондықтан олар Жер бетінде басқа жануарлардан, әсіресе адамдардан алынған қанды пипеткалар арқылы механикалық түрде құю арқылы өмір сүреді. Құлақ - бұл бір ғана құлаққап жамылғысы, ол бас артқы жағында орналасқан, Жердің тығыз атмосферасында "пайдасыз" деп саналады. Марстықтардың Жерге келуі Марста орналасқан ғарыштық қарудың бір түрінен ұшырылған үлкен цилиндрлі ғарыш кемесімен жүзеге асады. Олардың басты қаруы - жылу сәулесі, ол кез келген организмді өртеп жібере алады. Бұл ұзын үш табандының алдыңғы жағына бекітілген, ұзын қолға орнатылған, Уэллс романында "жауынгерлік машина" деп аталады, ол пейзаж арқылы жүріп, адамдарды және олардың тіршілік ортасын жояды. Екіншілік қару - "қара түтін" - базука сияқты құбырлардан қашықтықта ұшырылатын канистрлерден шығарылатын улы газ. Романда "пистолет" деп аталады, ол адамдар мен жануарларды бірдей өлтіреді; Марстың жоғары қысымды бу ұшқыштары мен суынан зиянсыз болады. Сонымен қатар, марстық ұшақ туралы айтылады, бірақ ол, мүмкін, өлімге әкелетін қара түтінді жоғарыдан кең аймаққа таратудан басқа, көрінбейді. Қызыл арамшөп (немесе қызыл көбелек) олардың өз әлемдеріне гүлдік немесе саңырауқұлақ байланыстары бар болуын көрсетеді. Марстың екінші расасының дәлелі басым расаның цилиндрлі көлік кемелерінде пайда болады, мүмкін, транзитте болған кезде олардың азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін; бірақ олар марсиандар Жерге жетуден бұрын өлтіріледі. Бұл екінші Марстағылар екі аяқты, биіктігі 2 метрге жуық, және "дөңгелек, тік басы және қышқыл көздері бар"; алайда, олардың әлсіз скелеттер мен бұлшық еттерден тұратын нәзік физикалық құрылымы Жердің ауыр гравитациялық тартуымен сынған болар еді. Бұл тіршілік иелері Марстың тума жері емес, бірақ Уэллстің "Айдағы алғашқы адамдар" атты ғарыштық еңбегінде сипатталған селениттерге ұқсас болуы мүмкін. Олардың физикалық ерекшеліктеріне сүйенсек, марсиандар адам баласына ұқсас түрдің ұрпақтары болуы мүмкін, эволюция оны тек үлкен ми мен бас және сегіз ұшқыш (қол) екі топқа қысқартты. Олар жердің тартылуының әсерінен жай жүреді, бұл Марстың тартылуынан шамамен үш есе күшті. Бірнеше марсиандар қолтықтарында "тоқтауға" тырысады, бұл олардың Марстың жеңіл гравитациясында, бірақ Жерде емес, осылай қозғалуға қабілетті екенін білдіреді. Марстықтардың арасындағы байланыс ешқашан анық көрсетілмейді, бірақ баяндаушы, марстықтардың естілетін құралдарсыз бірге жұмыс істейтінін көріп, олар телепатияны қолданады деген қорытындыға келеді. Ол "квирлік айқайлау" дыбысын айтады, бірақ оны адам құрбандарының қанын өлімге дейін құюдан бұрын ауаның шығуына байланысты деп есептейді. Дыбыстық байланыс туралы кейбір дәлелдер Марстың ұрыс машинасымен байланысты, олар "Алу, алу" сияқты сиреналар шығарады және марсиандардың бактериялық инфекциядан жаппай өлгенінен кейін бүкіл Лондонды үндеген "Улла, улла" (қауіптілік немесе үмітсіздік дауысына ұқсас) қайталанатын. Марстықтардың технологиясы жетістіктерге қарамастан, дөңгелек жоқ, және олар ауру мен ыдырау туралы білмейтіндігі айтылады. Олардың озық технологиясы Марста кездесетін жергілікті ауруларды жойған, сондықтан олар енді олардың әсерін есіне түсірмеген деген теория бар. Ақыр соңында, олардың Жер бетіндегі кез-келген бактерияларға қарсы білімінің немесе дайындығының жоқтығы, олардың жойылуына себеп болады (епилогта олар Венераны сәтті басып алған болуы мүмкін) Уэллс " шіріген бактериялар" деп сипаттаған, ол өлгеннен кейін органикалық заттарды қорытады.
Басқа бейімделулерде
Г. Уэллстің романының көпшілігінде марсиандар басып кіруші нәсіл ретінде бейнеленген. Кейбірлері түпнұсқа романдағы сипаттамаларына сүйенеді, мысалы, атақты радио бейімделуі, сондай-ақ музыкалық нұсқасы және Пендрагон фильмдерінің бейімделуі. Марстықтардың көпшілігі Уэллстің нұсқасынан өзгеше. Романда сөздік тілдің жоқтығына қарамастан (мысалы, "Алу" ұрыс айқасынан басқа), көптеген нұсқалар оларға бірін береді.
Эдисонның жеңісі
Алғашқы жалғаулардың бірінде, 1898 жылы Эдисонның Марсты жаулап алуы, Марстықтарды сипаттауға көп мәтін жұмсалады. Суреттер мен сипаттамалар бойынша олар құрт көздері, 15 фут биіктігі бар адам кейіпкерлеріне ұқсайды және дауысты сөйлеуге ие. 7500 жылы олар Жерге келіп, Гиза пирамидалары мен Гизаның Ұлы сфинксін өздерінің көшбасшыларына ескерткіш ретінде салды. Олар Марсқа қайтуға мәжбүр болған кезде, олар өздерімен бірге құл ретінде қызмет етуді жалғастырған Марстың ұрпақтары Марстың жер бетін басып алуынан кейін Марстың адамнан қорқынышынан жойылғанға дейін Марстың құл ретінде қызмет етуді жалғастырған. Әлемдер соғысы кезінде марсиандар Церераның алып тұрғындарына қарсы соғысқа қатысқан. Марстың басшылығы былайша сипатталған: Сондай-ақ Эдисонның Марсты жаулап алуында, бірнеше марсиандықтар өздерінің отандастары жойылғаннан кейін Марсқа оралуға үлгерді, ол тағы бір ғарыш цилиндрін жасап, оны Нью-Джерсидің Берген округінен ұшырды. Бұл жарылыс марсиандықтар қалдырған Нью-Йорк қаласын қиратып тастауға жеткілікті деп айтылады.
Also in Edison's Conquest of Mars, a number of Martians were said to have managed to return to Mars after their compatriots died out, by building another space cylinder and launching it from Bergen County, New Jersey. The blast of the launch is said to be large enough to have destroyed the remains of New York City that the Martians had left alone.
DC Comics-тің баспасы
Суперменнің ертедегі мифтерімен қиылысу кезінде Лекс Лютор марсиандарға көмектеседі, бірақ ақырында оларға сатқындық жасайды. Scarlet Traces бұл жағдайды Марстың аман қалған марсиандықтары британдықтарға Марсқа қарсы шабуылға дайындалуға көмектеседі.
Marvel Comics-тің кітаптары
Marvel комикс кітабында Killraven: Warrior of the Worlds, марсиандар 2001 жылы Жерге Marvel ғаламшарының басқа, апокалипсис кезеңінен кейінгі нұсқасында оралады. Киллрейвен, Жәндік адам сияқты басқа батырлармен бірге марсиандар мен олардың құлдарымен күреседі. Марстықтар кейіннен 2010 жылы "Азаушылар" 4-томында кішкентай көрінеді. Кангтың уақыт ағынына араласуы оны бұзғанда, қазіргі Нью-Йоркте кездейсоқ тарихи оқиғалар орын алады, соның ішінде Киллрейвен мен марсиандардың келуі, олардың Tripod жүретін машиналарын басқару. Олар Тордан жеңілді. Марстықтар кейін 2015 жылы All New Invaders #11 15-те пайда болды. Бұл оқиға "Марсиандар келе жатыр" деген атпен жинақталды.
1953 жылғы фильм
1953 жылғы кинода Марстықтар - үш саусақты, ұзын қолдарының соңында сорғыш шашты және үш бөлікке бөлінген циклопа көзі бар қысқа, қоңыр жандыктар. Жаратылыстың төменгі жартысы ешқашан толық көрсетілмейді; бірақ сызбаларда әрқайсысының саусақтарына ұқсас бір сорғыш табақша бар үш аяғы бар; басқа өнерде екі аяғы бар. Бірақ олардың қанды екені анықталады, ал қансыз қан жасушаларын ғалымдар микроскоппен қарайды. Басқа нұсқалардағыдай, марсиандар жер бетіндегі бактерияларға ұшырайды. Келесі кітапта Марстың ғарышкерлері адамдарды қанмен қамтамасыз ету үшін қолданған.
Паналау туралы фильмдер
Asylum фильмінде H. G. Wells's Әлемдер соғысы, сонымен қатар "Шабуыл" деп аталады, марсиандар аяқ ретінде әрекет ететін төрт ұзын сырғалары бар қысқа, жасыл, дискі тәрізді басқа ұқсайды. Олардың аяқтарынан тіс құрып, қоқыс шығаратын қышқыл шығады. Бұл ауыздардың ішінде 1953 жылғы фильмдегі марсиандардың саусақтарына ұқсайтын үш тіл бар. DVD-де сахна артында актер Джейк Бьюзи ғарышкерлерді "қозғалатын бассейн орындықтары" сияқты сипаттады. Бұл марсиандар да адам қанына мұқтаж және көбінесе түнде пайда болады (бәлкім, Марста күн сәулесі Жердегіге қарағанда әлсіз болғандықтан). Олардың өлімінің себебі белгісіз, бірақ бұл вирустың салдары болуы мүмкін. Бас кейіпкер Джордж Герберт ғарышкерге құтыруға қарсы вакцинаны салады, "өмірмен өмір" қару мен бомбалар сәтсіз болған кезде оларды тоқтата алады деген үмітте. Фильмнің соңында ғарышкерлер жұқтырғаннан кейін параличтеніп қалады. Тірі қалғандар ауадағы вирусты жұқтырғанын растады. Олар фильмде "Марсиан" деп аталмайды, бірақ фильмде бір рет "әлеуметтік емес" деп аталады, ал бірнеше рет пастор "шайтан" деп атайды. Олардың машиналары алты аяқты және ракка ұқсайды, ол түпнұсқа романдағы "жабдықтау машинасына" ұқсас. Әлемдер соғысы 2: Келесі толқынның жалғасында антагонисттер "күлкүлділер" - аналық кеменің ішіндегі бір ғана тұлға басқаратын триподтардың кибернетикалық жарысы. Аналық кеменің ішінде адамдар тірі сақталады, ал олардың қаны сүзіліп, гомогенділендіріліп, ғарышкерлерге беріледі. Олар инфекция жұқтырған қан арқылы апатқа ұшырап, үш табанды телепатия арқылы өшіреді.
Pendragon Pictures фильмі
Х. Г. Уэллстің "Әлемдер соғысы" фильмінде марсиандар кітапта сипатталған екі үлкен көз мен тұяқтарды сақтайтын үлкен, көтерілген жан-жануарлар, бірақ ауыз сияқты құйрығы жоқ сияқты. Олар жер ауруына шалдыққан түпнұсқалар сияқты тағдырға ұшырайды. Олардың ұрыс машиналары өте биік, өте ұзын күміс аяқтары мен көптеген қосымшалары бар және олар сипатталған "Улла" құдықтарына ұқсас дыбыс шығарады. Шетелдіктер Жерге цилиндрлер арқылы құлап түседі, олар метеоритке ұқсайды (осыған ұқсас аспект 1953 жылғы кинода қолданылған) және шабуыл кезінде қызыл арамшөптерді таратады. Олар тұтқындардан алынған қанмен қоректенеді. Осы себептерге байланысты кейіпкер оларды "вампирлер" деп атайды.
Басқа
Шерлок Холмс "Әлемдер соғысы" романында сэр Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс, доктор Уотсон және профессор Челленджер ғарышкерлермен шайқасқанда, марсиандар селекциялық өсіру мен евгеника арқылы өз эволюциясын жеделдеткен болуы мүмкін және олардың бастапқы дене түрі үш табандыларға ұқсауы мүмкін деп болжанады. Сонымен қатар, ғарышкерлердің марсиан емес екені, бірақ су басқан, үштіктердің ұзын аяқтарын қозғалтатын, одан да алыс планетадан келгені анықталды. "Күміс" журналында олар Марста тұратын көптеген нәсілдердің бірі ретінде көрінеді; бактериялар емес, Жердің жоғары тартылуынан өлтірілді, бұл ағзалардың жарылуы мен ішкі қан кетуіне себеп болды. Олар Жерге екі рет шабуыл жасағаны туралы айтылады, бірі - 20 ғасырдың басында, екіншісі - 1950 жылдары (роман мен 1953 жылғы фильмге сәйкес). Волд Ньютонның отбасында олар кальдандар мен Ктулхуоидтармен туыстық қатынаста болуы мүмкін деп аталады. "Металл Слаг" ойынындағы Марс адамдары марсиандардың жобаларынан әсер алған. "Триподтар" деп аталатын романдық серияда ғарышкерлер жарысы Жерді басып кіреді. Бұл Уэллстің "үш табанды тұраққа қойылған үлкен машиналар" туралы сипаттамасына сәйкес келетін үш аяқты машиналар арқылы жүзеге асады. Бірақ олар соғыс машиналары ретінде пайдаланылмайды, ал оларды басқаратын ғарышкерлер адамдарды олжа ретінде қолданбайды.
Марс еместер
Барша қарсылас жаулардың бәрі Марстан келген жоқ. Ғылымның ақылды тіршілік жоқ қызыл планетаны анықтауынан кейін марсиандарды пайдалану идеясы кейде кейбір бейімделулерден алынып тасталады, өйткені ол енді нақты емес деп саналады.
Телесериалдар
Инвазионерлерге жаңа көзқараспен қараған алғашқылардың бірі Джордж Палдың дүниелер соғысы телесериалының пилоттық презентациясында болды. Палдың 1953 жылғы фильмі басқыншылардың сыртқы келбеті мен технологиясының (олардың соғыс машиналары айқын ұқсастықтарға ие емес) негізі ретінде құрылғанмен, жалғастыру көзделмеген сияқты. Бұл шапқыншылар тек өндіріс өнерінде бейнеленген, олар тек белгілі бір егжей-тегжейлі ерекшеленеді, өйткені олар арық болып көрінеді және олардың циклоптық көзі бір ғана түсті көрсетеді. Ең басты айырмашылық - бұл ғарышкерлер марсиандар емес. Сериалдың бір бөлігінде адамзат жеңілген басқыншыларды қуып жету үшін кемелерін жібереді. Марсқа дейін қуып жетудің орнына, олар алыс Альфа Центаврға дейін іздейді. Кейін бұл шетелдіктер тіпті басты зұлымдар емес, керісінше, презентацияда ашылмаған үлкен күштердің төменгі расасы екені анықталады. 1953 жылы түсірілген фильмнің жалғасы - "Әлемдер соғысы" телесериалының ендігі бөлімінде ол жаулап алушылар туралы егжей-тегжейлі баяндалады. Шоу басталғанда Марс туралы сөз жоқ (бір эпизодты қоспағанда, кейіпкерлер оларды радио хабарларының марсиандарымен шатастырады). Кейбір кішігірім мәліметтер олардың туған планетасы Марс емес екенін көрсеткенмен, олар Мор Такс деп аталатын әлемнен шыққандығы маусымның ортасына дейін экраннан расталмайды. Өліп бара жатқан жұлдыздан олардың әдемі планетасында өмір сүру мүмкін емес болғандықтан, олар жерді басып алу жоспарларымен жерді басып алады, бұл олардың ескі әлемдерімен бөлісетін қасиеттерді сақтау үшін. Олардың қоғамы өте ұжымдық, олардың үштік касталық жүйесі түрінде бөлінудің жалғыз сезімі бар: жоғары дәрежелі және көрініспен қатесіз билеуші тап (өзін Кеңестің жоғарғы басшылығы мен төменгі таптарға қолдау көрсетуі арасында бөлінеді), ортада әскери күш, ал төменгі қатарға шығарылған ғалымдар. Олар жасушалық фазалық сәйкестендіру арқылы адам денесін "иесі" етіп алады, бұл оларға адамзаттың көзін ашпай, олармен партизандық соғыс жүргізуге мүмкіндік береді. Олар өте ақылды, жарық жыл аралығында секундта хабарласа алады, тиімді тұзақтар жасайды, тіпті қарапайым адам заттарын өз мақсаттарына бейімдей алады. Алайда, олардың ақыл-ойы олардың бірден-бір шындық әлсіздігіне ие: олардың мақтанышы, өйткені олар жеңіске жетпей тұрып жеңіске қол жеткізеді, қателіктерін мойындамайды және адвокацияны қоспағанда, сәтсіздікке ұшырағандар жазаланады.
2005 жылғы фильм
Стивен Спилбергтің 2005 жылы түсірілген "Әлемдер соғысы" фильміндегі ғарышкерлер туралы ештеңе де белгісіз. DVD-нің "Көрнеу артында" бөлімінде Спилберг физиологиялық тұрғыдан бұл жануарлардың терісі жасыл-сұр түсті және үш аяқты екенін айтады. Әр аяғы үш саусағымен аяқталады (Байрон Хаскиннің 1953 жылғы фильміндегіге ұқсас), сондай-ақ олардың кеудесінде екі кішкентай аяғы бар, сонымен қатар үш саусағы бар (теропод немесе Ксеноморф патшайымына ұқсас). Бұл нәсілдің биологиялық қажеттіліктері көбінесе белгісіз. Олар дауыл кезінде көмілген үштікке жету үшін шағын көліктерде "жарықпен жүреді". Олар тек қана ксеноформация жобасының бір бөлігі ретінде адам қанын қажет етеді. Фильмде олардың штативтері қанды төгіп жатыр, бұл шабуылшылардың қажеттіліктерімен байланысты деп есептеледі (әрине, сценарийде Дэвид Коепп оны "жандық қан" деп атайды, бірақ ол фильмдегі қызғылт сары емес, қызғылт түсті деп сипатталған). Олардың қызыл арамшөптері (немесе көбелектері) олардың үшбұрыш эксперименттерінің қалдықтары ретінде қалдырылған. Фильмнің ең басты көрінісінде, үш табанды басқыш құлап, сұйықтықты шығаратын люкті ашады, сонда бір ауру жануарлар шықпайды. Бұл басқыншылардың өлімі айқын, өйткені олар өлгеннен кейін сусыздана бастайды; бірақ бұл тек соңында пайда болады, сондықтан олардың бактерияларға ұшырауының нәтижесі болуы мүмкін. Бұл ғарышкерлердің өз тілдері бар, олар бір уақытта бір-бірімен сөйлеседі, ал олардың үш табандыларында логографиялық жазулар бар.
Басқа
Шерлок Холмс "Әлемдер соғысы" романында профессор Челленджер Шерлок Холмсқа марсиандар басқа, ылғалды планетадан келді деп болжайды. Себебі олар Күн күркірімен күрескен кезде мұхитпен таныс болған сияқты; олардың кішкентай өкпелері (ол Марс атмосферасында жеткіліксіз болар еді); және 1894 жылғы қарсылыққа дейін Марста ешқандай құрылыс болмағандығы анық. Олардың Жердің тартылуымен қозғалу үшін күресуі "таныс аударған атеист және радикалды" Уэллс жазбаларында сақшылық пен әсемдіктің қоспасы ретінде берілген. Сонымен қатар, Challenger ғалымдары олардың галактикадағы басқа күн жүйесінен келгенін болжайды. Scarlet Traces комиксінде марсиандардың астероид белдеуін қалыптастыру үшін жарылған планетадан келгені белгілі болады; содан кейін олар Марста қоныстанды, жергілікті түрлерді Меркурий, Венера, Ай және ақыр соңында Жер растарына қарсы ұқсас соғыстар бастамас бұрын жойылып кетуіне әкелді. (Диана Дюэннің "Марстың сиқыршысы" атты еңбегінде де осыған ұқсас тұжырымдама бар.) "Құдіретті мырзалар лигасы" кітабының 2-томында марсиандар Жердегідей Марс өркениетінің шет жерінде өмір сүреді және Джон Картер мен Гулливар Джонстың күштеріне қарсы соғыста жеңілгеннен кейін Жерді жаулап алу үшін планетаны эвакуациялайды. Олардың машиналарын құрастыруға қолданылатын материалды жануарлар өздері бөліп шығарады. 2009 жылы Ұлы ағадан кейінгі қоғам марсиандарды ойдан шығарылған деп санайды. "Марсқа және Провиденцияға" (Дон Вебб жазған "Әлемдер соғысы: жаһандық хабарлар" кітабындағы Х. П. Лавкрафттан шабыт алған жазба) марсиандар Күннен тыс нәсіл екендігі айтылады. Эдвард Гимонт Лавкрафт өзінің Ктулху шығармасын Уэллстің марсиандарынан алған деп айтқан. Киллрейвен комикстерінде "Марсиандар" - бұл Марсты баспана ретінде пайдаланған күн сәулесінен тыс нәсіл. 1978 жылғы Space Invaders ойынының сегізбалық тәрізді шетелдіктері Уэллстің марсиандарынан шықты, өйткені ойын дизайнері Томохиро Нисикадо романның жанкүйері болды.
Аттар
Уэллс марсиандарға нақты бір атау бермеген. Жарыс атауларының алғашқыларының бірі - 1980 жылдардағы телешоудан шыққан Мор Таксандар. Ларри Нивеннің "Күсіреген Марста" оларды "Жылу саусақтары" деп атайды, ал "Ерекше мырзалар лигасы" кітабының ІІ томында Барсум кітаптарының тума Марстағылары оларды "молюскалар", "молюскалық басқыншылар" немесе "қаңқалар" деп атайды, ал Хоули Гриффин оларды "көктемдік" деп қарайды. Джордж Алек Эффингердің "Марс: Үй майданы" атты дүниежүзілік антологиясында Дүниелер соғысы: жаһандық хабарландырулар Эдгар Райс Берроуздың Барсум тұрғындары, Берроуздың Марс туралы көруі, Уэллстің марсиандарын "сармактар" деп атайды, бұл атау біршама танымал болды және Волд Ньютон ғаламшарында және ресми Берроуз фан-журналы ERBZine мақалаларында пайда болды. Иан Макдональдтың "Түннің королевасы Ария" атты қысқа әңгімесінде, 2013 жылы Джордж Р.Р. Мартин мен Гарднер Дозоистің "Ескі Марс" антологиясында жарияланған "Әлемдер соғысының" жалғасы, Уэллс марсиандары Улири деп аталады.