Марстан келген Подкайне

Кіріспе

1963 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның ғылыми фантастикалық романы. "Марстың Подкайны" - американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның романы, алғаш рет "Worlds of If" журналында (1962 жылдың қарашасы, 1963 жылдың қаңтары, наурызы) бөлім-бөліммен жарияланып, 1963 жылы қатты мұқабамен басылды. Романда Подкайн "Подди" Фрис атымен танымал жасөспірім қыз және оның кіші інісі Кларк Марстағы үйлерінен жерге сапар үшін ғарыш кемесіне мінеді, оларға олардың әкесінің інісінің ұлы сүйемелдейді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап – бірінші тұлғадағы повесть, онда 15 жастағы (Жер жылдарымен) қыз, ата-анасы және 11 жастағы ағасы Кларкпен бірге Марста тұратын күнделік жазылған. Үш сынақ түтігінен туған балалардың күтпеген "ашылуынан" (тууынан) кейін Подкейннің ата-анасы Жерге бару жоспарланған сапарын тоқтатады. Көңілі қалып, Подкейн қайғысын Марс үкіметінің тәжірибелі саяхатшысы, сенатор Том Фриске айтады. Том Кларк пен Подкейнге өзімен бірге Жерге саяхаттайтын сәнді лайнерге жоғары деңгейде билет алуға көмектеседі. Кемеге отырғанда Кларктан кеден қызметкері: «Декларациялауға артық заттарыңыз бар ма?» деп сұрайды, ал ол әжуалай: «Екі килограмм бақыт шаңы!» деп жауап береді. Ол күткендей, оның беймәлім айтқан сөзі оны алып кетеді және тексеруге жібереді. Бұл амал Подкейннің багажынан назарды аудару үшін жасалады, онда ол контрабандалық тасымалдау үшін ақы алған затты жасырған. Подкейн ағасының мінез-құлқының себебін сезеді, бірақ дәлелдей алмайды. Кларкқа бұл капитанға сыйлық екені айтылған, бірақ ол мұндай сөздерге сенбейді. Кейін ол орамды ашып, ішінде ядролық бомба табады, оны бұзып, өзінде сақтайды. Саяхаттың көп бөлігі Генлейннің теңіз офицері және әлемді аралаған саяхатшы ретіндегі тәжірибесіне негізделген. Кларктың айласы Генлейннің «Трамп Рояль» романындағы оқиғадан алынған, онда оның әйелі сол сұраққа «героин» деп, ойдан шығарылған, бірақ сондай ақ заңсыз «бақыт шаңының» орнына жауап берген. Кемеге отырғаннан кейін олар тартымды, қабілетті және тәжірибелі, күйеуінен кейін кедейленген «Гирди» деген әйелмен дос болады. Подкейннің таңғалуына орай, әдетте өзіне ғана қызығатын Кларк күшті ғашықтық сезімге ұшырайды. Подкейн жолаушылардың Фриздерді «қылмыскерлер» (Марс бұрын сотталғандардың колониясы болған) және «жабайылар» (Фриздердің маори тегі бар) деп айтқанын естиді. Лайнер Венераға тоқтайды, ол заманауи Лас-Вегас сияқты, ең жоғары капитализмге ұшыраған. Планетаны бір корпорация басқарады, көптеген кәсіпкерлердің арманы – оның бір акциясын сатып алуға жеткілікті ақша табу, бұл өмір бойы қаржылық қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Ақшасы бар болса, кез келген нәрсеге рұқсат етіледі. Қырқыстан айыппұл – бұл корпорацияға төленетін айыппұл, ол құрбанның шамамен бағасы және оның болашақтағы табысы. Азды-көпті, Генлейн қырық жылдан астам бұрын таксидегі теледидар жарнамаларын (кітапта голографиялық) болжаған, ол қазір әлемнің ірі қалаларындағы таксилерде қолданылады. Фриздерге Венера корпорациясы VIP-кереметін сыйлайды, ал Подкейнге төрағаның ұлы Декстер Кунья жетекшілік етеді. Ол Томның тек пинохел ойнайтын ағасы ғана емес екенін түсіне бастайды. Кларк жоғалып кеткенде және тіпті корпорация оны таба алмағанда, Том өзінің құпия дипломатиялық миссияда екенін, Марс үкіметінің Лунадағы (Ай) маңызды конференцияға аккредиттелген өкілі екенін айтады. Балалар оның қорғаныш түсіне айналған – Том екі жасты күн жүйесін аралап жүрген, шаршаған ағасының қосымшасы ретінде көрсетуге тырысады. Кларкты Томға қарсы саяси топтың мүшелері ұрлап әкетеді. Подкейн Кларкты құтқаруға тырысып, өзі де ұрлаушылардың қолына түседі, бірақ оның ағасы да тұтқынға алынады. Ұстаушылардың мақсаты – балаларды әкесін шантаж жасап, Луна конференциясында олардың қалауынша әрекет етуге мәжбүрлеу. Олар Том ағаны балалардың қасында екенін көрсеткеннен кейін Венусбергке қайтарады. Кларк Том аға босатылғаннан кейін, не болғанына қарамастан, ұстаушылардың тұтқындарды тірі қалдыруға себебі болмайтынын түсінеді. Алайда ол дайындықпен қашып құтылуды жоспарлап, ұстап алғандарын өлтіреді, бірақ қашып құтылмаған жағдайда ғана жарылатын ядролық бомбаны өшіруді ұмытып кетеді.

The book is a first person narrative consisting of the diary of Podkayne Fries, a 15 year old (Earth years) girl living on Mars with her parents and 11 year old brother Clark. Due to the unscheduled "uncorking" (birth) of their three test tube babies, Podkayne's parents cancel a much anticipated trip to Earth. Disappointed, Podkayne confesses her misery to her uncle, Senator Tom Fries, an elder statesman of the Mars government. Tom arranges for Clark and Podkayne, escorted by himself, to get upgraded passage on a luxury liner to Earth. During boarding, Clark is asked by a customs official "Anything to declare?" and facetiously answers "Two kilos of happy dust!" As he anticipated, his seemingly flippant remark gets him taken away and searched. This ploy serves to divert attention away from Podkayne's luggage, where he has hidden a package he was paid to smuggle aboard. Podkayne suspects the reason behind her brother's behavior, but cannot prove it. Clark was told it was a present for the captain, but is far too cynical to be taken in. He later carefully opens the package and finds a nuclear bomb, which he disarms and keeps. Much of the description of the voyage is based on Heinlein's own experiences as a naval officer and world traveler. Clark's ploy is taken from a real life incident, related in Heinlein's Tramp Royale, in which his wife answers the same question with "heroin" substituted for the fictitious, but equally illegal, happy dust. Once aboard, they are befriended by "Girdie", an attractive, capable, experienced woman left impoverished by her late husband. Much to Podkayne's surprise, the normally very self centered Clark contracts a severe case of puppy love. Podkayne overhears fellow passengers calling the Frieses "criminals" (Mars had been a convict colony) and "savages" (the Frieses have Māori ancestry). The liner makes a stop at Venus, which is depicted as a latter day Las Vegas gone ultra capitalistic. The planet is controlled by a single corporation; the dream of most of the frantically enterprising residents is to earn enough to buy a single share in it, which guarantees lifelong financial security. Just about anything goes, as long as one can pay for it. The penalty for murder is a fine paid to the corporation for the victim's estimated value plus his projected future earnings. On a less serious level, Heinlein anticipated, by over forty years, television ads in taxicabs (in the book, holographic), which have since been implemented in taxicabs in major cities worldwide. The Frieses are given VIP treatment by the Venus Corporation and Podkayne is escorted by Dexter Cunha, the Chairman's dashing son. She begins to realize that Tom is much more than just her pinochle playing uncle. When Clark vanishes and even the corporation is unable to find him, Tom reveals that he is on a secret diplomatic mission, as the accredited representative of the Martian government to a vital conference on Luna (the Moon). The children have been his protective coloration—Tom appearing to be a doddering uncle escorting two young people on a tour of the solar system. Clark has been kidnapped by members of a political faction opposed to Tom. Podkayne makes an ill judged attempt to rescue Clark by herself and falls into the kidnappers' clutches as well—only to find her uncle caught too. The captors' scheme is to use the children to blackmail the uncle into doing their bidding at the Luna conference. They return Uncle Tom to Venusberg after showing him that they have the children. Clark realizes that once Uncle Tom is released, no matter what happens, their kidnappers will have little reason to keep their prisoners alive. He is prepared, however: he engineers an escape, kills his captors, but forgets to disable the nuclear bomb he had intended to go off only if they failed in their escape.

Аяқталудың екі нұсқасы

Генлейннің түпнұсқалық соңында Подкейн қаза табады. Бұл оның баспасына ұнаған жоқ, ол автордың өткір наразылығына қарамастан, қайта жазуды талап етті де, қол жеткізді. Әдеби агенті Луртон Блассингеймге жазған хатында Генлейн: «Бұл Ромео мен Джульеттаны қайта жазуға ұқсайды, олар бақытты ғұмыр кешеді», – деп шағымданды. Сондай-ақ ол соңғы аяқты өзгертудің «шын өмір емес екенін, себебі шынайы өмірде әр нәрсе жақсы аяқталмайды» деді. Түпкі соңында, олар ұрлаушылардан қауіпті жерге қашқаннан кейін Подкейн жартылай дамыған Венералық «пері» сәбиін қалдырып кеткенін есіне алады және оны құтқару үшін кері оралады. Кларк ұрлаушыларға арналған бомбаны жарылтып, Подкейн жас періні денесімен қорғап, қаза табады. Кларк соңғы тараудың баяндамасын өз мойнына алады. Оқиға оған үміт сыйлайды, өйткені ол Подкейнге болған оқиғаға өзінің жауапкершілігін мойындайды – «бұны ойшалап жібердім» – содан кейін жылай алмағанына өкініп, адамдық сезімін көрсетеді және періні өсіру жоспарын айтады. Түзетулер енгізілген нұсқада Подкейн бомбадан ауыр жарақат алады, бірақ қаза таба алмайды. Том аға Подкейннің әкесімен телефонда сөйлескенде, ата-аналарды, әсіресе ананы балалардың тәрбиесіне немқұрайлы қарағаны үшін кінәлайды. Том аға Кларктың қауіпті және бейімделмеген екенін сезінеді және мұны анасының мансабын басымдыққа қоюымен байланыстырады. Кларк әлі де баяндаушы рөлін атқарады және Подкейннің жарақаттануына қайта-қайта өкініп, осы жолы Подкейн жазылғанда періні көруге ниеттеніп, оған күтім жасауды жоспарлайды. Осы аяқ 1963 жылы кітап жарық көрген кезде пайда болды. 1993 жылғы Baen басылымы екі аяқты да қамтыды (олар тек соңғы бетте ғана ерекшеленеді) және «аяқты таңдау» байқауын ұйымдастырды, онда оқырмандардан қай аяқты ұнататыны туралы эсселер тапсыру сұралды. 1995 жылғы басылымда екі аяқ, Джим Бэйннің оқиғаға арнаған жеке постскриптумы және жиырма жеті эссе болды. Подкейннің қаза табуы жеңіске ие деп жарияланды. Оқырмандардың осы аяқты ұнату себептерінің бірі Генлейннің өзінің оқиғасын жасауға толық құқығы бар екендігіне сенгендері болды. Олар өзгертілген аяқтың трагедияны қарапайым оқиғаға айналдырғанын, тіпті жақсы құрылмаған оқиға емес екенін сендірді. Осы аяқ барлық келесі басылымдарда пайда болды.

In Heinlein's original ending, Podkayne is killed. This did not please his publisher, who demanded and got a rewrite over the author's bitter objections. In a letter to Lurton Blassingame, his literary agent, Heinlein complained that it would be like "revising Romeo and Juliet to let the young lovers live happily ever after." He also declared that changing the end "isn't real life, because in real life, not everything ends happily." In the original ending, after they escape from the kidnappers to a safe distance, Podkayne remembers that a semi intelligent Venerian "fairy" baby has been left behind, and returns to rescue it. When the bomb that Clark leaves for the kidnappers blows up, Podkayne is killed, shielding the young fairy with her body. Clark takes over the narrative for the last chapter. The story ends with a hint of hope for him, as he admits his responsibility for what happened to Podkayne—that he "fubbed it, mighty dry"—then shows some human feeling by regretting his inability to cry and describes his plan to raise the fairy himself. In the revised version, Podkayne is badly injured by the bomb, but not fatally. Uncle Tom, in a phone conversation with Podkayne's father, blames the parents—especially the mother—for neglecting the upbringing of the children. Uncle Tom feels that Clark is dangerous and maladjusted, and attributes this to the mother giving priority to her career. Clark still takes over as the narrator, and, again, regrets that Podkayne was hurt and plans to take care of the fairy, this time because Podkayne will want to see it when she is better. This is the ending that appeared when the book was published in 1963. The 1993 Baen edition included both endings (which differ only on the last page) and featured a "pick the ending" contest, in which readers were asked to submit essays on which ending they preferred. The 1995 edition included both endings, Jim Baen's own postlude to the story, and twenty seven of the essays. The ending in which Podkayne dies was declared the winner. Among the reasons readers favored this ending were that they felt Heinlein should have been free to create his own story, and they believed the changed ending turned a tragedy into a mere adventure, and not a very well constructed one at that. This ending has appeared in all subsequent editions.