Кіріспе

Буркина-Фасоның бұрынғы бірінші ханымы Шантал Компаоре, туған аты Шантал Террасон де Фуже - Буркина-Фасоның бұрынғы президенті Блез Компаоредің франко-ивуарлық әйелі. 1987 жылы бірінші ханым болғаннан кейін ол көп уақытын Буркина-Фасодағы қайырымдылық жұмыстарына арнады. 1987 жылы қанды әскери төңкеріспен билікке келген күйеуі 2014 жылы Буркина-Бурки көтерілісінде құлатылды. Содан кейін Шанталь Компаоре күйеуімен бірге елге қашуға мәжбүр болды.

Ерте өмір

Шанталь Компаоре Шанталь Террасон де Фужеро деп аталады. Оның ата-анасы Симон Висенс, оның тамыры француздық Жоғарғы Вольтада (қазіргі Буркина-Фасо) және доктор Жан Террасон Курума, көптеген жылдар бойы Француз Суданының губернаторы болып қызмет еткен француз отаршыл әкімшісінің некеден тыс ұлы Жан Анри Террасон де Фугерес болды. Оның отбасы 1960 жылдан 1993 жылы қайтыс болғанға дейін елдің бірінші президенті Феликс Гуфут Бойнимен тығыз байланысты болды. Ол коммунизмге қарсы саясатты және бұрынғы отаршылдық Франциямен тығыз қарым-қатынасты сақтап, Пил Сүйегі Жағалауын бір партиялық мемлекет ретінде басқарады. Кейбір дереккөздер Шанталь шын мәнінде 1961 жылы некеден тыс балаға әке болған Хофут Бойнидің қызы деп мәлімдеді. Ол 1985 жылы 15 қаңтарда Буркина-Фасоның әділет министрі болып қызмет ететін капитан Блез Компаоремен кездесті. Бұл кезде жас әскери офицер Пловдив бас қаласы Абиджанға және президент Хуфуэ Бойниге барды. Компаоре Буркина-Бурки үкіметінің бір жарым жыл бойы құрамында болды, өйткені ол 1983 жылы 4 тамызда "Коммунистік офицерлер тобының" басқа мүшелерімен бірге Жоғарғы Вольта Республикасындағы Жан Батист Уэдраогоға қарсы әскери төңкеріс жүргізді. Төңкерістен кейін ол өзінің жақын досы капитан Томас Санкараны президент лауазымына қойды. Екеуі бұған дейін 1980 жылы Саи Зербоға қарсы төңкеріске қатысқан. Блез мен Шанталь алғашқы кездесуден бес ай өткен соң, 1985 жылы 29 маусымда үйленді. Көпшілік деректерге сәйкес, некеге бір немесе басқа жолмен президент Хофут Бойни келісті, ол Буркина-Фасодағы революциялық солшыл үкіметте одақтас болғысы келді, ол сол кезде жиі қақтығысты. Бір кездері Жоғары білім және ғылыми-зерттеу министрі болған, Санкараның "Демократиялық және халықтық революциясының" көрнекті идеологы доктор Валер Сомедің айтуынша, Шанкараның оған шампан шарапын ұсынуға рұқсат бермегенінен кейін, бірде ол кешкі асқа қатысқан кезде өзінің "революция жасауы" туралы ашық айтқан кезде президентпен жанжалға түсті.

Бірінші ханым

1987 жылы 15 қазанда екі елдің арасындағы шиеленістердің артуынан кейін Томас Санкара Блез Компаоре ұйымдастырған әскери төңкеріс кезінде атып өлтірілді. Президент Феликс Гуфует Бойни төңкеріске қатты араласты, сондай-ақ француз қатысуы мүмкін еді. Блез президент лауазымына ие болды, ал Шантал Буркина-Фасоның бірінші ханымы болды. Оның алдындағы президенті Мариам Санкара екі ұлымен бірге елден қашып кеткен болатын. Президент Компаоре көп ұзамай Санкараның көптеген реформаларын қайтарып алды. Көп ұзамай Буркина-Фасоға Дэзире "Дейзи" Делафос - Адольф Толберттің жесірі, Шантальдің "бауырымен туған сіңлісі" және президент Хуфуэ Бойнидің құдай қызы келді. Оның күйеуі Либерия президенті Уильям Р. Толберт, Jr. ұлы болды және 1980 жылы Самуэль Доудың күштері өлтірді, ол үлкен Толбертті төңкеріс кезінде өлтірді. Оның президент округінде болуы және Хоффут Бойньи мен Компаорелердің арасындағы тығыз байланыстар келесі жылдары Либерияның Буркина-Буркина қарым-қатынастарының өте суық болуына ықпал етті, сондай-ақ Блездің жақын досы Чарльз Тейлордың жағында Буркина-Фасоның бірінші Либериялық азаматтық соғысқа әскери араласуына ықпал етті. Блез Компаоре 27 жыл бойы Буркинабе президенті болды, біртіндеп ол таза әскери диктатурадан көп партиялы мемлекетке айналды. Демократиялық индексі 2012 жылы "авторитарлық режим" деп бағалады, саяси бостандықтар шектелді, саяси сыбайлас жемқорлық және басқа да жағдайлармен қатар, мемлекет қолдаған зорлық-зомбылық. Сонымен қатар, ел әлемдегі ең кедей және дамымаған елдердің бірі болып қала берді. Бірінші әйел Шанталь Компаоре күйеуінің президент болған уақытының көп бөлігін ел ішінде және шетелде қайырымдылықпен айналысты, мысалы, 1989 жылы Буркинадағы балаларды қорғау қауымдастығын құрды, кейіннен 1997 жылы Сука қорын қайта атады, ол негізінен балаларға денсаулық сақтау, тұрғын үй және білім беруді жақсарту арқылы көмектеседі. 2002 жылы оның және Камерунның бірінші ханымы Шантал Бияның қоры АҚТҚ/СПИД-тің таралуын тоқтату үшін науқанға қосылды. Бірінші ханым Компаоре сондай-ақ шетелге көп саяхаттады, кейде президенттің ресми дипломатиялық мемлекеттік сапарларында, мысалы, Ақ үйге барып, 2014 жылдың тамызында АҚШ президенті Барак Обамамен және бірінші ханым Мишель Обамамен кездесті. Ол сондай-ақ адам дамуы мәселелері бойынша кеңінен жазды, мысалы, 2009 жылы The Guardian басылымында баспа мақаласын жариялады, Мысыр президенті Хосни Мубаракты және Уганда президенті Ювери Мусевениді әйелдерді жыныс мүшелерін кесу туралы ұстанымы үшін мақтады және Африкада осы практикаға қарсы көбірек жұмыс істеуге шақырды.

Жер аудару

Блез Компаоре өзінің президенттік өкіметі кезінде наразылық пен шиеленісті халықтың көптеген қиындықтарымен кездесті, атап айтқанда 2011 жылғы Буркина протестерінде бірнеше ай бойы армия көтерілісі, көшелік наразылық, еңбек ереуілдері, өртке салу және т.б. болды. Блез Компаоре қысқа уақытқа Угадугу астанасынан қашып кетіп, туған қаласы Зиниарде баспана тапты. Бұл наразылық күштің бірігуімен басылды, бірақ онжылдық Компоаре режиміне бұрылыс болды. 2014 жылы 28 қазанда президент Компаоре 2014 жылғы Буркина-Буркина көтерілісін бастағаннан кейін, 2014 жылы болатын сайлау алдында оның президенттік мерзімдеріне конституциялық шектеуді алып тастауға тырысты. Томас Санкараның есіне әсер етіп, бұқаралық наразылық тағы да жанданды. 2014 жылдың 31 қазанында Блез Компаоре президенттік қызметінен кетті, бұл Шанталь енді елдің бірінші ханымы емес екенін білдірді және екеуі елден қашып кетті. Бастапқыда бұрынғы президент Сенегалға қашып кеткен деп хабарланған, бірақ кейін бұл жалған деп танылды. Сол кезде Компаоре алып бара жатқан деп саналатын қатты қаруланған конвойдың 1983 жылғы әскери төңкеріс басталған оңтүстік По қаласына қарай бара жатқаны хабарланды. Алайда, қалаға жетпей ол жолды ауыстырып, президент Алассан Уаттараның қолдауымен Пил Сүйегі Жағалауына қашып кетті. Олардың келгеннен кейін көп ұзамай, Radio France Internationale (Франция халықаралық радиосы) Шанталь Компаоремен құпия кездесу барысында Буркина-Фасодан кеткеннен кейін алғашқы сұхбатты ұйымдастырды. Бұрынғы бірінші ханым Ямусукроға күйеуінен бұрын келген болатын, ал бастапқыда оны Буркина-Буркинаның Иворы шекарасына жақын Корхого қаласында күткен болатын. Қазір ерлі-зайыптылар болашағы белгісіз, олардың арасында 2007 жылы жер аударылудан оралған Мариам Санкара Блездің сотталуын талап етіп отырған Буркина-Фасодағы көптеген адамдар бар.