Монтсеррат: Кариб теңізіндегі британдық аумақ

Кіріспе

Кариб теңізіндегі Британ теңізден тыс аумағы

Монтсеррат ( /mɒntˈsɛræt/ MONTsəRAT) – Кариб теңізіндегі Британ теңізден тыс аумағы. Ол Батыс Үндістанның Кіші Антиль аралдарының солтүстік бөлігі – Ливард аралдарының құрамына кіреді. Монтсерраттың ұзындығы шамамен және ені шамамен километрге жетеді, жағалау сызығының ұзындығы болса шамамен километрді құрайды. Монтсеррат – Карибтік қауымдастық пен Шығыс Кариб мемлекеттері ұйымының толық құқылы, тәуелсіз мемлекет емес жалғыз мүшесі. 1995 жылдың 18 шілдесінде аралдың оңтүстік бөлігіндегі ұзақ уақыттан бері белсенді емес Суфриер тауы жанартауы қайтадан белсенділікке түсті. Жанарып шығулар нәтижесінде Монтсерраттың грузин дәуірінде салынған Плимут қаласы қирады. 1995 жыл мен 2000 жыл аралығында арал халқының үштен екісі, негізінен Ұлыбританияға қашуға мәжбүр болды, 1997 жылы аралда 1200-ден аз адам қалды (2016 жылы бұл көрсеткіш 5000-ға жуық адамға жетті). 2015 жылы аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы Литтл-Бейде жаңа қала мен порт құрылысын жоспарлау басталатыны хабарланды. Басқа да жоспарлар іске асырылып жатқанда, үкімет пен бизнес орталығы Брэдс қаласына көшірілді. 2017 жылы болған «Ирма» және «Мария» дауылдары мен 2020 жылдың басында басталған COVID-19 пандемиясы сияқты бірнеше кешігулерге қарамастан, 2022 жылдың маусым айында Ұлыбритания мен Карибтік даму банкі қаржылаған 28 миллион фунт стерлингтік Little Bay Port Development Project жобасының құрылысы басталды.

Этимология

1493 жылы Христофор Колумб аралды Санта-Мария-де-Монсеррат деп атады, бұл ат Испанияның Каталония аймағындағы Барселонаның жанындағы Монсеррат монастырындағы Монсеррат Әзіресінің құрметіне берілген. "Монсеррат" каталан тілінде "тісті тау" деген мағынаны білдіреді.

Колонияға дейінгі кезең

2012 жылы Монсерраттың Орталық тауларында жүргізілген археологиялық далалық жұмыстар б.з.б. 2000 және 500 жылдар аралығында Архаикалық (аравакқа дейінгі) кезеңде адамдар қоныстанғанын көрсетті. Кейінгі жағалаулық участақтарда Саладоид мәдениетінің іздері табылды (б.з. 550 жылына дейін). Жергілікті карибтер аралды "Аллиуагана" деп атаған, яғни "Қабықтанған бұталар елі" деген мағынаны білдіреді. 2016 жылы Солдат Гаут маңындағы орманды аймақта жергілікті тұрғындар 9 петроглиф тапты. 2018 жылы аралдың сол аймағынан тағы біреуі табылды. Көптеген қоныс аударушылар аралдың губернаторы Томас Уорнердің шақыруымен жақын орналасқан Сент-Китстен келді, ал кейін Вирджиниядан одан да көп адамдар келді. Еуропалық отарлаушылардың бірінші толқынында англо-ирландтардың басымдығы болғандықтан, белгілі заң ғалымы "қызықты сұрақ" туындайды: алғашқы отарлаушылар өздерімен бірге Ирландия Корольдігінің заңын алып кетті ме, егер ол Англия Корольдігінің заңынан өзгеше болса? Ирландиялықтар француздықтардың тарихи одақтастары болғандықтан, әсіресе ағылшындарға наразылықтарын білдіргендіктен, 1666 жылы француздықтарды аралды иеленуге шақырды, бірақ Франция оны бақылауда ұстау үшін әскер жіберген жоқ. Бірақ көп ұзамай ағылшыздар оны басып алды, ал аралдың ағылшыздардың бақылауы келесі жылы Бреда шартымен расталды. Англо-ирланд отарлаушылары, Кариб теңізіндегі көптеген аралдардағыдай, жұмыс үшін ақ және Сахарадан оңтүстік Африкадан келген құлдарды тасымалдауға кірісті. 18 ғасырдың соңына қарай аралда көптеген плантациялар құрылды.

18 ғасыр

1712 жылы Монсерратқа қысқаша француз шабуылы болды. Мерекелер Монсерраттың мәдениеті мен тарихын ән, би, тағам және дәстүрлі киімдер арқылы тойлайды. 1782 жылы, Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде, Американың бірінші одақтасы ретінде Франция американдықтарды қолдау үшін Монсерратты басып алды.

Жаңа дақылдар мен саясат

1834 жылдың тамызынан бастап Ұлыбритания Монтсеррат және оның басқа да аумақтарында құлдықты жойды. Аралдағы алғашқы лимон ағаштарын 1852 жылы жергілікті фермер, мырза Берк отырғызған. Кейін, 1857 жылы британдық қайырымдылық шаруасы Джозеф Стердж, ақы төленген еңбекпен жұмыс істеудің экономикалық тиімділігін дәлелдеу үшін қант плантациясын сатып алды. 1871 жылдан 1958 жылға дейін Монтсеррат Британдық Желді аралдардың федералды тәждік колониясының құрамында басқарылды, ал 1958 жылдан 1962 жылға дейін қысқа ғұмырлы Батыс Үнді Федерациясының провинциясы болды. Алайда, Брамблдің ұлы Персиваль Остин Брамбл туристік объектілердің салыну жолын сынап, кейіннен 1970 жылғы Монтсерраттың жалпы сайлауында жеңіске жеткен өзінің партиясын (Прогрессивті демократиялық партия) құрды. Персиваль Брамбл 1970 жылдан 1978 жылға дейін бас министр қызметін атқарды. 1978 жылдан 1991 жылға дейінгі кезеңде саяси жағынан бас министр Джон Осборн және оның Халықтық азаттық қозғалысы басым болды. Оның тәуелсіздік жариялау мүмкіндігімен қысқа ғана байланысы нәтижесіз аяқталды. 1991 жылдың 10 мамырында «Кариб аймағындағы (Қазақ үшін өлім жазасын жою) 1991 жылғы жарлық» күшіне енді, бұл Монтсерраттағы кісі өлтіру үшін өлім жазасын ресми түрде жойды. ПЛМ партиясындағы жемқорлыққа қатысты айыптаулар 1991 жылы Осборн үкіметінің құлауына әкелді, ал Рубен Мид жаңа бас министр болды. Осыған байланысты мерзімінен бұрын сайлаулар жарияланды. Ол алты қылмыс бойынша сексуалдық зорлық-зомбылық жасады деп танылды және 2021 жылдың шілдесінде он бес жылға сотталды. Джон Осборн 2001 жылғы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін 2006 жылы Монсеррат Демократиялық партиясының Лоуэлл Льюисінен бас министрліктен шеттетілді. Рубен Мид 2009 жылдан 2014 жылға дейін қайтадан кеңсеге оралды. Оның өкілеттігі кезінде бас министр лауазымы премьер-министр лауазымымен ауыстырылды. 2017 жылдың күзінде Монтсерратқа «Ирма» даулы соқпады және «Мария» даулынан ұсақ зиян келді. 2019 жылдың қарашасынан бері «Өзгеріс және даму қозғалысы» партиясының Истон Тейлор Фаррелл аралдың премьер-министрі болып табылады.

Britain abolished slavery in Montserrat and its other territories effective August 1834. The first lime tree orchards on the island were planted in 1852 by a local planter Mr Burke. Later, in 1857, the British philanthropist Joseph Sturge bought a sugar estate to prove it was economically viable to employ paid labour rather than slaves. From 1871 to 1958, Montserrat was administered as part of the federal crown colony of the British Leeward Islands, becoming a province of the short lived West Indies Federation from 1958 to 1962. However, Bramble's son Percival Austin Bramble was critical of the way tourist facilities were being constructed, and he subsequently set up his own party (the Progressive Democratic Party) which went on to win the 1970 Montserratian general election, with Percival Bramble serving as Chief Minister from 1970 to 1978. The period 1978 to 1991 was dominated politically by Chief Minister John Osborne and his People's Liberation Movement; his brief flirtation with possibly declaring independence never materialised. On 10 May 1991, the Caribbean Territories (Abolition of Death Penalty for Murder) Order 1991 came into force, formally abolishing the death penalty for murder on Montserrat. Corruption allegations within the PLM party resulted in the collapse of the Osborne government in 1991, with Reuben Meade becoming the new chief minister. As a result, early elections were called. He was found guilty of six counts of sexual exploitation and sentenced to fifteen years in July 2021. John Osborne returned as Chief Minister following victory in the 2001 election, being ousted by Lowell Lewis of the Montserrat Democratic Party in 2006. Reuben Meade returned to office in 2009 to 2014; during his term the post of Chief Minister was replaced with that of Premier. In the autumn of 2017, Montserrat was not hit by Hurricane Irma and sustained only minor damage from Hurricane Maria. Since November 2019, Easton Taylor Farrell of the Movement for Change and Prosperity party has been the island's Premier.

Саясат және үкімет

Монтсеррат – Ұлыбританияның ішкі басқару құқығы бар теңізден тыс аумағы. Біріккен Ұлттар Ұйымының тарапын шешу комитеті Монтсерратты Біріккен Ұлттар Ұйымының өзін-өзі басқара алмайтын аумақтар тізіміне қосты. Аралдың мемлекет басшысы – король Карл III, оны тағайындалған губернатор өкілдік етеді. Атқару билігін үкімет жүзеге асырады, ал премьер-министр – үкімет басшысы. Премьер-министрді губернатор тоғыз сайланған мүшеден тұратын Заң шығарушы жиналыстың мүшелерінен тағайындайды. Әдетте, көпшілік мандатқа ие партияның жетекшісі тағайындалады. Басқа екі округте әлі де тұру қауіпті. Халық санағы үшін негізінен қолданылатын 3 санақ аймағы – әкімшілік бөліністің жаңа түрі. Солтүстіктен оңтүстікке қарай: Солтүстік аймақ (2 369 адам), Орталық аймақ (1 666 адам), Нант өзенінің оңтүстігі (887 адам). Халық санағы мақсатында бұл аймақтар 23 санақ учаскесіне бөлінеді.

Полиция

Полициялық қызмет негізінен Корольдік Монсеррат полиция қызметінің жауапкершілігінде болады.

Әскери және қорғаныс

Монсерратты қорғау Ұлыбританияның жауапкершілігінде. Корольдік теңіз күштері Кариб теңізінде тұрақты түрде бір кеме ұстап тұрады және Атлантикалық патруль (СОЛТҮСТІК) міндетінің аясында, уақыт-уақытпен басқа Корольдік теңіз күштерінің немесе Корольдік флоттың көмекші кемесін жіберуі мүмкін. Бұл кемелердің аймақтағы басты міндеті – теңіз арқылы өтетін аумақтардың британдық егемендігін сақтау, аймақта жиі болатын дауылдар сияқты апаттар кезінде гуманитарлық көмек көрсету және табиғи апаттардан сақтау, сондай-ақ есірткі заттарына қарсы күресу операцияларын жүргізу. 2023 жылдың қазанында, "Медвей" кемесін уақытша алмастырған "Дэнтлесс" эсминеці, дауыл маусымының ең қызып тұрған кезіне дайындалу үшін жергілікті билік органдарына көмек көрсету мақсатымен аумаққа сапар шекті.

Монсерраттың қорғаныс күштері

Корольдік Монсеррат қорғаныс күштері – Ұлыбританияның теңізден тыс Монсеррат аймағының жергілікті қорғаныс бөлімшесі. 1899 жылы құрылған бұл бөлімше қазір шамамен қырық ерікті сарбаздан тұрады және негізгі назары азаматтық қорғаныс және рәсімдік шараларға қадалады. Бөлімше тарихи тұрғыдан Ирландия гвардиясымен байланысты.

Байланыс

Аралда 3000 абоненті бар толық цифрланған стационарлық телефон байланысы және қолданыстағы шамамен 5000 ұялы телефон бар. Интернетке шамамен 2860 пайдаланушы қол жеткізеді. Бұл 2016 жылғы шілде айының бағалаулары. Қоғамдық радио эфирін Монсеррат радиосы жүзеге асырады. Бір ғана телеарна бар, ол PTV. Кабельдік және спутниктік теледидар қызметтері де қолжетімді.

География

Монсеррат аралы Антигуадан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 25 миль (40 км), Редондадан оңтүстік-шығысқа қарай 13 миль (21 км) (Антигуа мен Барбудаға тиесілі кішкентай арал) және Гваделупаның француз теңізден тыс аймағынан солтүстік-батысқа қарай 35 миль (56 км) жерде орналасқан. Редондадан кейін солтүстік-батысқа қарай 30 миль (48 км) жерде Невис аралы (Сент-Китс пен Невис федерациясының бөлігі) орналасқан. Монсерратты құрайтын және оңтүстік-шығыс жағалаудағы жанартаулық шөгінділердің жинақталуына байланысты біртіндеп кеңейіп келеді. Аралдың ұзындығы және ені айқындалған, ішкі жағы таулы, ал жағалауы тегіс. Теңізден биік жартастар көтеріліп, аралдың батыс (Кариб теңізі) жағындағы ойыстарда бірнеше құмды жағажайлар орналасқан. Басты таулары (солтүстіктен оңтүстікке қарай): Silver Hill, Katy Hill Орталық жотасында, Soufrière Hills және South Soufrière Hills. Монсерраттың солтүстік жағалауында Кіші Редонда, ал шығысында Пинакл Рок және Статуя Рок сияқты шағын аралдар бар.

Жанартау және тыйым салынған аймақ

1995 жылдың шілдесінде Монсерраттың Soufrière Hills жанартауы, ғасырлар бойы ұйықтап келген, күрт белсенділігін көрсетіп, аралдың астанасы Плимутты қалың сазға көміп, әуежайын және кемежайларын қиратты. Аралдың оңтүстік бөлігі, қазіргі кезде «қауіпті аймақ» деп аталатын бұл жер, тұруға жарамсыз және саяхат жасау үшін қауіпті болып саналады. Аралдың оңтүстік бөлігі эвакуацияланды және келушілерге қатаң шектеулер қойылды. Қауіпті аймаққа сондай-ақ, ең көп вулкандық белсенділік байқалатын құрлық аймақтарына жақын орналасқан екі теңіз аймағы да кіреді. 2000 жылдардың басында бірнеше жыл бойы жанартаудың белсенділігі көбінесе оңтүстіктегі адам тұрмайтын аймақтарға сирек түсетін күлдің шығуынан тұрды. Күлдің жаууы кейде аралдың солтүстік және батыс бөліктеріне дейін жететін. Soufrière Hills жанартауындағы белсенділіктің соңғы күшеу кезеңінде, 2009 жылдың қарашасынан 2010 жылдың ақпан айына дейін, күл шығып, вулкандық жарылыс болды, нәтижесінде пірокластикалық ағындар таудың бірнеше беткейінен төмен құлады. Монсеррат Корольдік Полициясының рұқсатымен ғана қауіпті аймақтың кейбір бөліктеріне уақыт-уақыт кіруге рұқсат етілді. 2014 жылдан бері бұл аймақ вулкандық белсенділік деңгейіне байланысты әртүрлі кіру және пайдалану шектеулері бар бірнеше кіші аймақтарға бөлінді: кейбір аймақтар тіпті (2020 жылы) тәулік бойы ашық және мекенделген. Бұрынғы астананы қамтитын ең қауіпті аймаққа, вулкандық және басқа да қауіптердің болуына байланысты, әсіресе қираған аймақтарда күтімнің жоқтығына байланысты, кездейсоқ келушілерге кіруге тыйым салынған. Бұл аймаққа үкімет аккредиттеген гидпен бірге баруға рұқсат етіледі. Монсерраттың солтүстік бөлігі вулкандық белсенділіктен көп зардап көрмеді және әлі де жасыл және гүлді болып сақталып келеді. 2005 жылдың ақпан айында ханшайым Анна солтүстікте Джон А. Осборн әуежайы деп аталған жаңа әуежайды ресми түрде ашты. 2011 жылдан бері ол Fly Montserrat Airways әуекомпаниясының күніне бірнеше рейсін қабылдап келеді. Жаңа астана қалашығы салынып жатқан Литтл-Бейде кемежайлар құрылған; жаңа үкімет орталығы Брэдсте, жақын жерде орналасқан.

In July 1995, Montserrat's Soufrière Hills volcano, dormant for centuries, erupted and soon buried the island's capital, Plymouth, in more than of mud, destroyed its airport and docking facilities, and rendered the southern part of the island, now termed the exclusion zone, uninhabitable and not safe for travel. The southern part of the island was evacuated and visits are severely restricted. The exclusion zone also includes two sea areas adjacent to the land areas of most volcanic activity. For a number of years in the early 2000s, the volcano's activity consisted mostly of infrequent ventings of ash into the uninhabited areas in the south. The ash falls occasionally extended into the northern and western parts of the island. In the most recent period of increased activity at the Soufrière Hills volcano, from November 2009 through February 2010, ash vented and there was a vulcanian explosion that sent pyroclastic flows down several sides of the mountain. Travel into parts of the exclusion zone was occasionally allowed, though only by a licence from the Royal Montserrat Police Force. Since 2014 the area has been split into multiple subzones with varying entry and use restrictions, based on volcanic activity: some areas even being (in 2020) open 24 hours and inhabited. The most dangerous zone, which includes the former capital, remains forbidden to casual visitors due to volcanic and other hazards, especially due to the lack of maintenance in destroyed areas. It is legal to visit this area when accompanied by a government authorised guide. The northern part of Montserrat has largely been unaffected by volcanic activity, and remains lush and green. In February 2005, Princess Anne officially opened what is now called the John A. Osborne Airport in the north. Since 2011, it handles several flights daily operated by Fly Montserrat Airways. Docking facilities are in place at Little Bay, where the new capital town is being constructed; the new government centre is at Brades, a short distance away.

Жабайы табиғат

Монтсеррат, көптеген оқшауланған аралдар сияқты, сирек кездесетін, эндемикалық өсімдіктер мен жануарлардың мекені. Монсеррат Ұлттық қоры мен Кью қаласындағы Корольдік ботаникалық бақтарының бірлескен жұмысы Орталық төбелер аймағындағы прибби (Rondeletia buxifolia) өсімдігін сақтауға бағытталған. 2006 жылға дейін бұл түр Монсеррат өсімдік жабыны туралы бір ғана кітаптан белгілі болды. 2006 жылы табиғатты қорғаушылар құрып кету қаупі төнген Монсеррат орхидеясының (Epidendrum montserratense) бірнеше өсімдігін аралдағы өлген ағаштардан құтқарып, оларды аралдың ботаникалық бағында орналастырды. Монсеррат сонымен қатар, тек Монсеррат пен Доминикада ғана кездесетін, жергілікті тұрғындар "тау тауығы" деп атайтын, аса қауіпті жағдайдағы алып арық бақасының (Leptodactylus fallax) мекені болып табылады. Бұл түрдің саны 1997 жылғы жанартаулық жарылыс және амфибиялық ауру – цитридиомикоздың салдарынан күрт төмендеді. Durrell Wildlife Conservation Trust ұйымының мамандары Монсерраттың Қоршаған ортаны қорғау департаментімен бірлесіп "Тау тауығын сақтау" жобасы аясында бақаны табиғи ортасында сақтау жұмыстарын жүргізіп жатыр, сондай-ақ Durrell Wildlife Conservation Trust, Лондон зоологиялық қоғамы, Честер зообағы, Паркен зообағы және Монсеррат және Доминика үкіметтерінің серіктестігімен экс-ситу шарттарында көбейту орталығы құрылды. Бақаның санын арттыру және цитридиомикоз салдарынан жойылу қаупін азайту мақсатында осы бағдарлама аясында бақаларды табиғатқа жіберу шаралары жүзеге асырылды. Ұлттық құс – эндемикалық Монсеррат ориоле (Icterus oberi). Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) оны бұрынғыдағы аса қауіпті жағдайдан кейін осал деп жіктеді. Оның тұтқынға алынған популяциялары Ұлыбританиядағы бірнеше зообақтарда сақталады, олардың ішінде Честер зообағы, Лондон зообағы, Джерси зообағы және Эдинбург зообағы бар. Монсеррат галливасы (Diploglossus montisserrati) – кесіртке түрі, Монсерраттың эндемигі және IUCN Қызыл тізімінде аса қауіпті жағдайда саналады. Осы түр үшін іс-қимыл жоспары әзірленді. 2005 жылы Орталық төбелер аймағында биоәртүрлілік туралы бағалау жүргізілді. Жергілікті табиғатты қорғаушылардың жұмысын қолдау үшін Durrell Wildlife Conservation Trust, Корольдік ботаникалық бақтары, Кью, Құстарды қорғаудың корольдік қоғамы және Монтана мемлекеттік университеті сияқты халықаралық серіктестер тобы кең ауқымды зерттеулер жүргізіп, биологиялық деректер жинады. Монтана мемлекеттік университетінің зерттеушілері аралда омыртқасыз жануарлардың әртүрлілігінің ерекше бай екенін анықтады. Есепте Монсерратта тіршілік ететін омыртқасыз жануарлардың саны 1241 екені көрсетілді. Белгілі құмырсқа түрлерінің саны 63 отбасынан 718 түрді құрайды. Монсерратта 120 омыртқасыз жануардың эндемикалық екені есептеледі. Монсеррат тарантуласы (Cyrtopholis femoralis) – аралға тән тарантулалардың жалғыз түрі. Ол алғаш рет 2016 жылдың тамызында Честер зообағында тұтқын жағдайында өсірілді.

Montserrat, like many isolated islands, is home to rare, endemic plant and animal species. Work undertaken by the Montserrat National Trust in collaboration with the Royal Botanic Gardens, Kew has centred on the conservation of pribby (Rondeletia buxifolia) in the Centre Hills region. Until 2006, this species was known only from one book about the vegetation of Montserrat. In 2006, conservationists also rescued several plants of the endangered Montserrat orchid (Epidendrum montserratense) from dead trees on the island and installed them in the security of the island's botanic garden. Montserrat is also home to the critically endangered giant ditch frog (Leptodactylus fallax), known locally as the mountain chicken, found only in Montserrat and Dominica. The species has undergone catastrophic declines due to the amphibian disease Chytridiomycosis and the volcanic eruption in 1997. Experts from Durrell Wildlife Conservation Trust have been working with the Montserrat Department of Environment to conserve the frog in situ in a project called "Saving the Mountain Chicken", and an ex situ captive breeding population has been set up in partnership with Durrell Wildlife Conservation Trust, Zoological Society of London, Chester Zoo, Parken Zoo, and the Governments of Montserrat and Dominica. Releases from this programme have already taken place in a hope to increase the numbers of the frog and reduce extinction risk from Chytridiomycosis. The national bird is the endemic Montserrat oriole (Icterus oberi). The IUCN Red List classifies it as vulnerable, having previously listed it as critically endangered. Captive populations are held in several zoos in the UK including: Chester Zoo, London Zoo, Jersey Zoo and Edinburgh Zoo. The Montserrat galliwasp (Diploglossus montisserrati), a type of lizard, is endemic to Montserrat and is listed on the IUCN Red List as critically endangered. A species action plan has been developed for this species. In 2005, a biodiversity assessment for the Centre Hills was conducted. To support the work of local conservationists, a team of international partners, including Durrell Wildlife Conservation Trust, Royal Botanic Gardens, Kew, Royal Society for the Protection of Birds and Montana State University, carried out extensive surveys and collected biological data. Researchers from Montana State University found that the invertebrate fauna was particularly rich on the island. The report found that the number of invertebrate species known to occur in Montserrat is 1241. The number of known beetle species is 718 species from 63 families. It is estimated that 120 invertebrates are endemic to Montserrat. The Montserrat tarantula (Cyrtopholis femoralis) is the only species of tarantula native to the island. It was first bred in captivity at the Chester Zoo in August 2016.

Климат

Монсеррат тропикалық жаңбырлы орман климатына ие (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Af), температурасы жыл бойы жылы және тұрақты, жауын-шашын мөлшері көп. Жаз және күз мезгілдерінде Атлантика мұхитындағы дауылдардың әсерінен жауын-шашын артады.

Экономика

Монсеррат экономикасы 1995 жылғы жарылыстан және оның салдарынан қирады; қуатын бес дизель генераторы өндірді. Екі зерттеу геотермалдық ұңғымасы мол ресурстар тапты, ал үшінші геотермалдық ұңғымаға арналған алаң 2016 жылы дайындалды. Геотермалдық ұңғымалар аралға қажетті қуаттан артық қуат өндіруі күтілуде. 2019 жылы 250 кВт қуаттылықтағы күн электр станциясы іске қосылды, тағы 750 кВт қуаттылықтағы станция салу жоспарлануда. Аралдың қолайлы климаты мен әдемі табиғатын пайдаланып, ән жазу үшін жиі келіп, музыканттардың арасында танымал болды. 1989 жылдың 17 қыркүйегінде таңертең "Хуго" дауылы аралдан 4-ші санаттағы дауыл ретінде өтіп, аралдағы құрылыстардың 90%-дан астамын зақымдады. 1995 жылы Суфриер тауының жарылысы туризм саласының жай-жақсы қалпына келуіне тосқауыл қойды, бірақ он бес жылдың ішінде ол ішінара жаңарып бастады.

Ауа

Джон А. Осборн әуежайы – аралдағы жалғыз әуежай (1997 жылы болған жанартау шығару салдарынан В. Х. Брамбл әуежайы қирағаннан кейін салынған). Антигуаға жоспарлы рейстерді FlyMontserrat және ABM Air жүзеге асырады. Сонымен қатар, жақын маңайдағы аралдарға чартерлік рейстер де ұсынылады.

Теңіз

Аралға пароммен қатынауды Jaden Sun Ferry компаниясы жүзеге асырды. Ол Антигуа және Барбуданың Сент-Джонс қаласындағы Heritage Quay-ден Монсерраттың Литтл-Бейіне дейін іске қосылды. Сапар шамамен бір жарым сағатқа созылып, аптасына бес күн қатынайтын. 2019 жылы қаржылық тұрғыдан тиімсіздігіне байланысты бұл қызмет тоқтатылды және қазір Монсерратқа барудың жалғыз жолы – әуе көлігі арқылы.

Тіл

Ағылшын тілі – жалғыз ресми тіл және басты қолданылатын тіл. Шамамен бірнеше мың адам Монсеррат креол тілінде сөйлейді, ол Ливард Кариб теңізі креол ағылшын тілінің диалектісі. Бұрын тарихи түрде ирланд гаэл тілі қолданылған, бірақ қазір ол қолданыстан тоқтатылған.

Монсерраттағы ирланд тілі

1628 жылы колония құрылғаннан бастап ақ нәсілділердің ең көп бөлігі ирландтар болды. Олардың көпшілігі келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметшілер еді, ал қалғандары саудагерлер немесе плантация иелері болды. Географ Томас Джеффри «Батыс Үндістан атласы» (1780) еңбегінде Монсерраттағы адамдардың көпшілігі ирландтар немесе ирланд тегінен екенін, «сондықтан аралда тіпті негрлер арасында да ирланд тілі сақталған» деді. Африкалық құлдар мен ирландтық келісімшарт бойынша жұмыс істейтін барлық топтағы қызметшілер үнемі қарым-қатынаста болды, жыныстық қатынастар жиі кездесетін және нәтижесінде аралас текті халық пайда болды. Ирландтар Кариб теңізіндегі саудада да маңызды рөл атқарды, олардың саудагерлері сиыр еті, шошқа еті, май және сельдь сияқты ирландтық тауарларды, сондай-ақ құлдарды импорттады. Ирланд тілінің Монсерратта кем дегенде XIX ғасырдың ортасына дейін қолданылғаны туралы тікелей емес мәліметтер бар. Килкеннилік күнделік жазушы және ирландтанушы Амхлоиб О Суиллеабхайн 1831 жылы Монсерраттағы қара және ақ тұрғындардың әлі де ирланд тілінде сөйлейтінін естігенін айтты. 1852 жылы Генри Брин «Ескертпелер мен сұрақтар» еңбегінде: «Ирланд тілі Батыс Үнді аралдарында сөйленеді және кейбіреулерінде ол дерлік туған тіл деп айтуға болады» деген мәлімдеме Монсеррат аралына қатысты дұрыс, бірақ басқа колониялар үшін негізсіз» деп жазды. 1902 жылы The Irish Times газеті Монреаль отбасылық жаршысынан Монсерратты сипаттаған үзінді келтірді, онда «негрлер осы күнге дейін ескі ирландтық гэль тілінде немесе ирланд акцентімен ағылшын тілінде сөйлейді. Бір әңгімеде Коннахттық адам аралға келгенде қара нәсілділердің оны туған тілінде ирландша қарсы алғаны айтылады» делінген. W. F. Батлердің The Atheneum журналында (15 шілде 1905) жазған хатында Корк қаласының мемлекеттік қызметкері C. Cremen зейнеткер теңізші Джон О'Донованнан естігенін келтіреді:

blockquote|Ол маған 1852 жылы «Калула» бригінің матросы болғанда Монсеррат аралына жағаға түскенін жиі айтқан. Ол негрлердің бір-бірімен ирландша сөйлескенін естіп, қатты таңғалғанын айтты және ол сөйлесуге қосылды. Ол ирланд тіліндегі сөйлеудің, ағылшын-ирланд немесе ирланд гаэллігі болсын, қазіргі Монсеррат тіліне әсер еткені туралы БАҚ-тың мәлімдемелерінің көбінесе әстеу болғанын анықтады. Батыс Үндістанға қанша африкалық құл мен келісімшарт бойынша жұмыс істейтін ирланд жұмысшысы әкелінгені нақты белгісіз, бірақ бір бағалау бойынша Оливер Кромвельдің 60 000 ирландты «Барбадосқа» жібергені, олардың кейбіреулері Монсерратқа келген болуы мүмкін. Орталық барлау агенттігі жариялаған деректер этникалық топтардың құрамын көрсетеді (2011 жылғы бағалау): Монсеррат қоғамдық колледжі (МҚК) – Салемдегі қоғамдық колледж (16 жастан асқан және жоғары білім беретін оқу орны). Вест-Индия университеті Монсерраттағы ашық кампусын сақтайды. Ғылым, өнер және технология университеті – Олвестон қаласындағы жеке медициналық мектеп.

Мәдениет

Он жылдан астам уақыт бойы Джордж Мартиннің AIR Монсеррат студиясы Dire Straits, The Police, Rush, Elton John, Michael Jackson және Rolling Stones сияқты көптеген танымал рок музыканттарының жазу сессияларын қабылдады. Көрсетілімнен түскен барлық табыс арал тұрғындарына жедел көмек көрсетуге бағышталды.

Медиа

Монсерраттың бір ұлттық радиостанциясы бар, ол Radio Montserrat. Станция арал ішіндегі және интернетте шетелде тұратын монсерраттықтар үшін әртүрлі музыка мен жаңалықтарды ұсынады. Ерекше бағдарламаларға Базил Чемберс жүргізетін таңертеңгі шоу және Роза Уиллоктың мәдени бағдарламасы жатады.

Ас мәзірі

Монсерраттың ұлттық тағамы – ешкі суы, қалың ешкі етінен жасалған тұздық, қырлы нанмен беріледі.

Жеңіл атлетика

Монсеррат 1994 жылдан бері барлық Ұлттар Достастығы ойындарына қатысып келеді. Қазір Ұлыбританияны өкілдік ететін және бұрын Антигуа мен Барбуданы өкілдік еткен Мигель Фрэнсис Монсерратта туған. Ол 200 метрлік жүгіруде 19.88 секундтік Антигуаның ұлттық рекордын иеленеді.

Баскетбол

Монсерратта баскетболдың танымалдығы артып келеді, елде енді өз баскетбол лигасы құрылды. Лигада алты команда бар: "Көзді шолушылар", Дэви Хилл Рас Вэлли, Куджоу Хед Ренегадс, Сент-Питерс Хиллтоп, Салем Джеммерс және МСС Мектеп Сайысшылары. Сондай-ақ, олар 800 орындық жаңа кешенді 1,5 миллион долларға салды.

Крикет

Кариб теңізіндегі көптеген аралдар сияқты, Монтсерратта да крикет өте танымал спорт түрі. Монтсерраттан шыққан ойыншылар Вест-Индия крикет құрамасына қосылуға құқылы. Джим Аллен Вест-Индия құрамасы үшін алғашқы ойыншы болды және ол World Series Cricket Вест-Индия командасының құрамында өнер көрсетті. Бірақ, халқы аз болғандықтан, Лионель Бейкер 2008 жылдың қараша айында Пәкістанға қарсы өткен One Day International матчында дебют жасағанға дейін Монтсерраттан тағы бір ойыншы Вест-Индия құрамасын көрсетпеді. Монтсеррат крикет командасы аймақтық жарыстарда Ливард аралдары крикет командасының құрамына кіреді; алайда, ол кішігірім аймақтық матчтарда жеке команда ретінде ойнайды, сондай-ақ бұрын Стэнфорд 20/20 турнирінде Twenty20 крикетімен айналысқан. Аралда Ливард аралдары үшін бірінші сыныптық матчтар өткізілген екі алаң бар, алғашқы және ең тарихисы – Плимут қаласындағы Стурдж паркі, ол 1920 жылдан бері пайдаланылып келеді. Бұл 1997 жылы болған жанартаудың атқылауынан қирады. 2000 жылы жаңа алаң, Салем Овалы салынды және ашылды. Бұл жерде де бірінші сыныптық крикет матчтары өткізілді. Литтл-Бейде тағы бір алаң салынды.

Футбол

Монтсерраттың ФИФА-ға мүше футбол командасы бар және әлем чемпионатына іріктеу турнирлерінде бес рет қатысып, 2002 жылдан 2018 жылға дейін финалға өте алмады. ФИФА команда үшін әуежайдың жанында стадион салды. 2002 жылы команда ФИФА рейтингіндегі екінші соңғы орында тұрған Бутанмен 2002 жылғы әлем чемпионатының финалы күні «Басқа финалда» (The Other Final) жолдас матч өткізді. Бутан 4:0 есебімен жеңіске жетті. Монтсеррат ешқашан ФИФА әлем чемпионатына іріктеле алмады. Сондай-ақ, олар Голд Кубогы мен Кариб Кубогына да іріктеле алмады. Қазіргі ұлттық команда негізінен Англияда тұратын диаспораға сүйенген, және соңғы әлем чемпионатына іріктеу ойынында Кюрасаоға қарсы команданың барлық ойыншылары Англияда ойнап, тұрды. Монтсерратта 1974 жылдан бері мерзімімен өткізіліп келе жатқан Монтсеррат Чемпионаты деген клуб лигасы бар. Лига 2005 жылдан 2015 жылға дейін тоқтатылған, бірақ 2016 жылы қайта жанданды.

Серфинг

1980 жылы АҚШ-тан Монсерратқа көшіп келген Каррл Робилотта аралда серфинг спортын дамытуға бастама көтерді. Ол және оның інісі Гари 80-ші жылдардың басында және 90-шы жылдардың алғашқы кезеңінде аралдағы серфингке қолайлы жерлерді іздеп тапты және оларға ат қойды.

Елді мекендер

Шектен шығу аймағындағы елді мекендерде тұру мүмкін емес. 1997 жылғы Суфриер тауларының жарылуынан кейін тасталған елді мекендердің тізілімін де қараңыз.

Денсаулық туралы есептер

Монсерраттан шыққан вулкандық күлдің зияндылығы РТ Каллен, АД Джонс, БГ Миллер, КЛ Тран, ДжМГ Дэвис, К Дональдсон, М Уилсон, В Стоун және А Морган жазған. Еңбек медицинасы институтының ғылыми есебі TM/02/01. Монсеррат аралындағы жұмысшылардың денсаулығына қатысты сараптама Х.А. Коуи, М.К. Грэм, А.Серл, Б.Г. Миллер, П.А. Хатчисон, С.Свалес, С.Демпси және М.Расселл жасаған. Еңбек медицинасы институтының ғылыми есебі TM/02/02. Ұлыбританияға қоныс аударған Монсеррат тұрғындарының денсаулығына қатысты сараптама Х.А. Коуи, А.Серл, П.Ж.Ритчи, М.К.Грэхам, П.А.Хатчисон және А.Пилкингтон жасаған. Еңбек медицинасы институтының ғылыми есебі TM/01/07.