Кіріспе
Дыбыс немесе дыбыс толқындарын зерттеу және олардың ежелгі жәдігерлерге, құрылымдарға және т.б. қатынасы. Археоакустика - археология мен акустиканың тарихи кезеңдердегі адамдар мен дыбыс арасындағы байланысты зерттейтін саласы. Бұл акустика, археология және компьютерлік симуляция әдістемелік үлесі бар пәнаралық сала және эксперименталды археология және этномузыкология сияқты мәдени антропологиядағы тақырыптармен кеңінен байланысты. Көптеген мәдениеттерде дыбыстық компоненттер болғандықтан, археологиялық ескерткіштер мен артефакттерді зерттеуге акустикалық әдістерді қолдану зерттелетін өркениеттер туралы жаңа ақпаратты аша алады.
Тәртіптік әдістеме
Археоакустиканы зерттеу әр түрлі мәдени құбылыстарды зерттегендіктен, әдістеме зерттеу тақырыбына байланысты. Археоакустикалық зерттеулердің басым көпшілігін артефактілерді (музыкалық аспаптар сияқты) немесе орындарды (ғимараттар немесе сайттар) зерттеуге топтастыруға болады. Қазіргі уақытта да бар археологиялық немесе тарихи орындар үшін сәулет акустикасы саласындағы өлшеу әдістерін сайттың акустикалық өрісінің мінез-құлқын сипаттау үшін қолдануға болады. Егер сайттар бастапқы күйінен өзгертілген болса, онда акустикалық өлшеулер виртуалды реконструкция мен симуляциямен біріктірілетін аралас әдістемелік тәсіл қолданылуы мүмкін. Осы симуляциялардың нәтижесі сайттың тарихи жағдайын тыңдау үшін (аурализация арқылы) психоакустикалық принциптерге негізделген талдауда көмек көрсету үшін және тарихи маңызды көздер ескерілген кезде әлеуметтік контекстке келтіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Археологиялық нысандар үшін акустикалық өлшеулер мен симуляцияларды, мысалы, акустикалық ыдыс жағдайында, табылған артефакттердің мүмкін болатын акустикалық мінез-құлқын зерттеу үшін пайдалануға болады. Осыған ұқсас, кеңістіктің мәдени қолданылуы мен оның ішінде табылған артефактілердің арасындағы қарым-қатынасты эксперименталды түрде, литофондар мен қоңырау шалушы тастар сияқты, зерттеуге болады.
Табиғи құрылымдар
Игорь Резников пен Мишель Давуа Францияның ежелгі суреттелген үңгірлерін зерттеді және сурет туындыларының орналасуы мен акустикалық әсерлері арасындағы байланысты тапты. Хаддерсфилд университетінің Руперт Тилл, Дурхам университетінің Крис Скарр және Салфорд университетінің Бруно Фазенда бастаған AHRC жобасы солтүстік Испаниядағы тарихқа дейінгі суреттелген үңгірлерде ұқсас қатынастарды зерттейді. Соңғы уақытта археологтар Маргарита Диас Андреу, Карлос Гарсия Бенито және Томмазо Маттиоли Италия, Франция және Испаниядағы тас суреттері пейзаждарында жұмыс жасады, кейбір тас суреттері орындарында ехолокацияға және алыстағы дыбыстардың көбейтілген естілуіне ерекше назар аударды. Стивен Уоллер рок-арт пен дыбыс арасындағы байланысты зерттеді.
Стоунхендж
1999 жылы Аарон Уотсон көптеген археологиялық орындардың акустикасы бойынша жұмыс істеді, соның ішінде Стоунхендж, және көптеген камералы қабірлерді және басқа да тас шеңберлерін зерттеді. Руперт Тилл (Хаддерсфилд) және Бруно Фазенда (Сальфорд) сонымен қатар Стоунхендж акустикасын зерттеді. 2011 жылғы конференцияда Стивен Уоллер акустикалық кедергілер үлгілері Стоунхендждің жобалау жоспарын жасауға пайдаланылғанын айтты. Шамамен он жылдан кейін, 2020 жылы "Археологиялық ғылым журналы" журналында жазылған егжей-тегжейлі зерттеуде Тревор Кокс пен Бруно Фазенда (Сальфорд) бастаған топ Стоунхендждің акустикалық масштабты модельін қолданып, ескерткіштің әртүрлі тарихи кезеңдеріндегі және айналасындағы акустиканы зерттеді.
Шавин де Хуантар
Мириам Колар және оның әріптестері (Станфорд) Чавин де Хуантардың әртүрлі кеңістіктік және қабылдау атрибуттарын зерттеді. Олар осы жерде табылған, олар путуту қабықшалары шығарған резонансты ұстады (олар да Чавин мәдениетінде аспаптар ретінде пайдаланылды).
Зерттеу топтары
Археоакустика саласындағы (кейде "акустикалық мұра" деп аталады) және музыка археологиясының осыған байланысты саласындағы зерттеу топтарының қызметі қаржыландырудың қол жетімділігіне байланысты анықталады, дегенмен кейбір топтар бұл салада ұзақ уақыт бойы жұмыс істейді. Соңғы жиырма жылда көптеген зерттеушілер тарихи акустикалық ортаның аспектілерін анықтау, сақтау немесе қайта құру әдістерін әзірлеуде, сондай-ақ тиісті мұралық жерлерде іс-шаралар зерттеулерінде іргелі жұмыстар атқарды. Британдық тарихқа дейінгі зерттеулер желісінің акустикасы мен музыкасын Руперт Тилл мен Крис Скарр бастаған Өнер және гуманитарлық ғылымдар ғылыми-зерттеу кеңесі және Инженерлік және физикалық ғылымдар ғылыми-зерттеу кеңесі қаржыландырады, сондай-ақ Шеффилд университетінің сәулет кафедрасының профессоры Цзянь Канг. Онда осы салада жұмыс істейтін зерттеушілердің тізімі және көптеген басқа тиісті сайттарға сілтемелер бар. 2002 жылдан бері бұл тақырыпты талқылайтын электрондық пошта тізімі құрылды. АҚШ-та орналасқан OTS Foundation археоакустикаға арналған бірнеше халықаралық конференция өткізді, мұнда ескі ритуалдық және рәсімдік кеңістіктердегі дыбыс туралы адам тәжірибесіне назар аударылды. Жарияланған мақалалар кең ауқымды көп салалы зерттеуді білдіреді және археология, сәулет, акустикалық инженерия, тау-кен өнері және психоакустика салаларынан, сондай-ақ Гобекли-Тепе мен Оңтүстік Түркиядан, Мальтадан және әлемнің басқа жерлерінен жасалған далалық жұмыстардың есептерін қамтиды. Еуропалық музыка археологиясы жобасы - бұл көптеген миллион еуролық жоба, оның мақсаты - ежелгі аспаптар мен олардың дыбыстарын, сондай-ақ олар ойналған ортаны қайта құру.
Сыйдан айырылған теориялар
Археоакустиканы зерттеудің ресми саласы ретінде құруға дейін кейбір теоретиктер ежелгі артефактілерде бар дыбысты байқаусызда жаздыру мүмкіндігіне үлкен қызығушылық танытты. Фонограф цилиндрлері дыбысты цилиндрдің бетінде гравировка ретінде сақтайды, оны фонограф дұрыс орнатылған жағдайда қайтара алады. Бұл процесс керамикалық ыдыс немесе ваза жасау кезінде кездейсоқ қайталанған болуы мүмкін және мұндай артефактілер эластикалық ортада қамтылған дыбыстарды қалпына келтіру үшін сонда жасалуы мүмкін деген болжам жасалды. 1902 жылы Чарльз Сандерс Пирс осы ойды былай деп білдірді: "Ғылымға геометриялық прогресстің жүз ғасырлық өсуін ғана беріңіз, сонда ол Аристотельдің дауысының дыбыстық толқындары өзін-өзі қалайда жаздырғанын табады деп күтуге болады". Бұл тұжырымдама ғасырдың екінші жартысында қызығушылықты жалғастырды, Дэвид Э. Х. Джонс бұл тақырыпты "Дадалус" бағанда талқылады. 1969 жылы 6 ақпанда шыққан New Scientist журналында Джонс кейіннен Ричард Г. Вудбридж III-ден хат алды, ол идея бойынша жұмыс істеп жатқанын және ол Nature журналына тақырып бойынша қағаз жібергенін мәлімдеді. Бұл мақала Nature журналында ешқашан жарияланбаған, бірақ IEEE журналы 1969 жылдың тамыз айындағы санында Вудбридждің "Акустикалық жазбалар көне заманнан" деген атаумен жазған хатын басып шығарды. Бұл хатта автор "Акустикалық археология" деп атаған ісіне назар аударды және осы саладағы алғашқы тәжірибелерді сипаттады. Содан кейін ол құмыралар мен майлы суреттер жасау бойынша тәжірибелерін сипаттады, содан кейін дыбыс қайтадан ойнатылуы мүмкін, бұл үшін әдеттегі диктофонның картриджін тікелей құлаққаптарға қосылады. Ол құмыра жасаушы дөңгелектің шуылдауын құмыраның саңылауларынан, ал "көк" сөзін суреттегі көк түстің талғамыннан шығарды деп мәлімдеді. 1993 жылы бұл идеяны археология профессоры Пол Астрем және акустика профессоры Мендель Клейнер алға жылжытты. Олар қыш құмырадан кейбір дыбыстарды, негізінен жоғарғы жиіліктерде қалпына келтіре алатындығын хабарлады. MythBusters эпизодында талқыланғандай (62-епизод: Killer Cable Snaps, Pottery Record) қыш құмырасында кейбір жалпы акустикалық құбылыстар кездеседі, бірақ ежелгі адамдар дыбыстарды әдейі артефактілерге қою үшін техникалық білімге ие болған кезде, ыдыстарға белгілі бір дыбыстар (әйткенше, біреу сөйлесе отырып) жазылуы мүмкін емес.
Jones subsequently received a letter from Richard G. Woodbridge III, claiming to have already been working on the idea and stating that he had sent a paper on the subject to the journal Nature. The paper never appeared in Nature, but the Proceedings of the IEEE printed a letter from Woodbridge entitled "Acoustic Recordings from Antiquity" in its August 1969 edition. In this letter, the author called attention to what he called "Acoustic Archaeology" and described some early experiments in the field. He then described his experiments with making clay pots and oil paintings from which sound could then be replayed, using a conventional record player cartridge connected directly to a set of headphones. He claimed to have extracted the hum of the potter's wheel from the grooves of a pot, and the word "blue" from an analysis of patch of blue colour in a painting. In 1993, the idea was furthered explored by archeology professor Paul Åström and acoustics professor Mendel Kleiner who reported that they could recover some sounds from pottery, mainly in the upper frequencies. As discussed in an episode of MythBusters (Episode 62: Killer Cable Snaps, Pottery Record) while some generic acoustic phenomena can be found on pottery, it is unlikely that any discernible sounds (like someone talking) could be recorded on the pots, unless ancient people had the technical knowledge to deliberately put the sounds on the artifacts.
Танымал мәдениетте
1955 жылы АҚШ-тың "Ғылыми фантастика театры" телехикаясының "Қалқан дыбыс" деп аталатын сериясында, ұзақ уақыт бойы қағаз салмағы ретінде сақталған, қатайған лава тасы, бұл шамамен 2000 жыл бұрын Помпейдегі дүрбіген халықтың дауыстарын жазған болып шықты. Найджел Книлдің 1972 жылы BBC теледидар пьесасы "Тас лентасы" "тас лента теориясы" терминін танымал етуге көмектесті. Артур Кларк бұл идеяны 1970 жылдардың басында технологияның болашағы туралы НАСА конференциясында талқылаған. Тарих туралы Mysteryquest эпизодында Руперт Тилл мен Бруно Фазенданың Стоунхендж және Мэрихилл монументтегі акустикалық сынақтарды жүргізгенін көрсетті. Грегори Бенфордтың 1979 жылғы "Уақыт сынықтары" атты әңгімесі дөңгелекке тасталған және иілген кезде ұсақ сыммен жазылған қыш құмырадан мың жылдық дыбысты қалпына келтірген зерттеушіге қатысты. Содан кейін дыбыс талданып, құмырашының көмекшісімен орта ағылшын тілінде сөйлескенін анықталады. Руди Раккердің 1981 жылғы "Бузз" атты әңгімесіне ежелгі Мысыр керамикасынан табылған аудионың шағын бөлімі кіреді. 2000 жылы "Хайл файлдары" сериясының "Холливуд А. Д". эпизодында "Лазар тостағаны" бейнеленген. 1996 жылғы "Amber: Journeys Beyond" ойынында бұл құбылыс "тастан жасалған таспа теориясы" деп аталады және ойын сюжеті негізгі бөлігі болып табылады. CSI: Қылмыс орнын тергеу 2005 жылы "Бейбітшілік" эпизодында қолданған, онда тұтқындардың әңгімесі ішінара балшықтан жасалған ыдысқа жазылған. "Фриндж" сериалының бірінші маусымдағы "Жол жүрмеген" атты эпизодында электронды микроскоп жартылай балқыған терезеде түсірілген дыбыстарды қайта жаңғырту үшін пайдаланылады. "Юралық парк III" фильмінде 3D-таспамен жасалған кеуде қуысының көшірмесі велоцирапторлармен байланыс орнату үшін пайдаланылады.