Кіріспе
Prima Porta - Z. LVIII инициалдарымен белгіленген Римнің 58-ші аймағы. Prima Porta (Бірінші есік) атауы Ливия вилласына су әкелген су құбырының аркасынан шыққан, ол Виа Фламиния арқылы саяхатшылар Римге (Пиперно) жеткенінің алғашқы белгісі ретінде көрген қақпаның бір түрін құрады.
Тарих
Бұл жер стратегиялық маңызды болды, өйткені осы жерде өзенге жақындаған қызыл туфтың темірге бай жарлары, бірнеше жолдардың қосылуы және оның Римге солтүстік кіреберіс ретінде қызметі. Прима-Порта 312 жылы Константиннің Максенций әскерін жеңген жерлерінің бірі болды, ол Мильвий көпірінің шайқасымен аяқталды. Бұл шайқас Римдегі Константин аркасының фризіне түсірілген. Бұл жерде триумф аркасы да тұрғызылған.
Ливияның вилласы
Жақын жерде Ливия Друзилланың Ад Галлинас Альбас деп аталатын вилласы Ливияның Юлий Клавдий әулетіне әкелген қалыңдықтың бір бөлігі болған шығар. Ол ақ тауық тұқымы мен лавр бақшасы (Плинийдің Табиғи тарихы 15.136f) үшін аталып, әйгілі болды, оларға Св. Вилланың орны 1596 жылы қайтадан ашылып, зерттелді, бірақ ол XIX ғасырға дейін Ливияның жері ретінде танылмаған. 1863-1834 жылдары бұл жерде нәзік рельефпен оюланған мәрмәр кратер табылды, ал 1867 жылы мұнда Аугусттың ең әйгілі мәрмәр мүсіні, қазір Ватиканда (Браччо Нуово) орналасқан Prima Porta Augustus табылды. Август билігі - б.з.б. 20 жылы парфтардың 53 жылы Каррейде Красс жеңілгеннен кейін қолға түсірген әскери стандарттарының қайтарылуын атап өткен қола мүсіннің мәрмәрден жасалған көшірмесі: оның кирасын безендіретін төменгі рельефтерде бай иконография ойнайды. Вилла биіктікте орналасқан, ол Таверь аңғарынан Римге қарай көзқараспен көрінеді; оның терастарын сақтаған қабырғалардың кейбіреулерін әлі де көруге болады (Пиперно). Террасаларды қазу жұмыстарынан басқа, бүгінгі күні жер астындағы үш күмбезді бөлмелерді көруге болады, олардың ішіндегі ең үлкені - фрескалық безендіру, барлық өсімдіктер мен ағаштар бір мезгілде гүлдеп, жеміс беретін иллюзионисттік бақ көрінісі Римге әкетілді; ол жуырда тазалау мен қалпына келтіруден кейін Массимо сарайында қайта орнатылды. Фресканың үстіндегі күмбезді штук рельефтерімен қаптаған, олардың біразы ғана сақталған. Вилла төрт кезеңде салынған және өзгертілген, ең ертегі республикалық, соңғысы Константин Ұлының кезінде. Он тоғызыншы ғасырда вилла Виа Латадағы Санта-Мария монастырына тиесілі болды; ол ешқашан жеке қолға өтпеген болуы мүмкін. 1970 жылы жаңа, неғұрлым мұқият қазба жұмыстары басталды.
Қазіргі тарих
Римнің жаңа зираты 1945 жылы архитектор Елена Луццаттоның жобасы бойынша Прима Портада құрылды. 140 гектар жерді алып жатқан Фламинио зираты Италиядағы ең үлкен зират болып табылады. Оны 37 км ішкі жолдар кесіп өтеді, онда көліктер мен автобустар жүреді. Рим папасы Франциск Римдегі Кампо Верано зиратында "Барлық жандар күні" мерекесін өткізген болатын. 1965 жылы қатты жаңбырлар Тибрдің жанында екі қосалқы өзенді пайда етті, олардың қорғаныш жағалаулары жоқ, бұл аймақты су басып, инфрақұрылымдық және экономикалық залал келтірді. Кей жерлерінде су деңгейі екі метрге дейін көтерілді.
География
Аймақ қаланың орталығынан солтүстікке қарай 12 шақырым жерде, Via Flaminia бойымен және Grande Raccordo Anulare тас жолынан бір шақырым қашықтықта орналасқан. Ол Тибрдің оң жағалауында орналасқан, онда Виа Тиберина Виа Фламиниадан және тағы бір жол Кремера бойымен Веиге дейін әкеледі. Prima Porta аумағына 20L Prima Porta қалалық аймағы және 20I Santa Cornelia және 20M Labaro қалалық аймақтарының бір бөлігі кіреді.
Шекаралар
Солтүстікке қарай аймақ Формелло, Сакрофано және Риано муниципалитеттерімен шектеседі. Шығыс жағынан аймақ Марциглиана аймағымен (Z. III) шектеседі, оның шекарасы Тибр өзенімен белгіленеді, Фоссо ди Монте Оливьероға дейін. Оңтүстікте Prima Porta Zona Labaro (Z. LVII)мен шектеседі, одан кейін Fosso di Monte Oliviero, содан кейін Via della Giustiniana арқылы Кремра өзеніне дейін бөлінеді. Батысқа қарай аймақ шекарасы Ла Джустиниана аймағымен (Z. LIV), оның шекарасы Вальчетта ағысымен белгіленеді, ал Фарнезе изола аймағымен (Z. LV), одан Фоссо Пантаначчи бөлінеді.
Одонимиясы
Prima Porta көшелері мен алаңдарының көпшілігі Ломбардия мен Лациум қалаларының аттарымен аталады, ал Zona Labaro шекарасына жақын кейбір көшелер итальяндық гобелен суретшілеріне арналған. Аймақтың одонимдерін келесідей жіктеуге болады: Жергілікті топонимдер, мысалы, Via del Fosso di Monte Oliviero, Via della Giustiniana, Via di Grotta Oscura, Via di Malborghetto, Via Monte del Gatto, Via di Santa Cornelia, Piazza di Saxa Rubra, Via Tenuta Piccirilli, Via және Vicolo di Valle Muricana, Via della Villa di Livia; Суретшілер, мысалы, Via Pietro Bascotti, Via Felice Cettomai, Via Pietro Davanzo, Via Pietro Ferloni, Via Pietro Lusetti, Via Giuseppe Prinotti, Via Andrea Procaccini, Via Alessandro Zannetti; Латиум қалалары, мысалы, Via Alvito, Via Tevino in Teverina, Via Cvi Bassal, Via Sette Monte del Gatto, Via di Santa Cornelia, Via Piazza di Saxa Rubra, Via Tenuta Piccirilli, Via және Vicolo di Valle Muricana, Via della Villa di Livia; Таптамасу суретшілер, мысалы, Via Pietro Bascotti, Via Felice Cettomai, Via Pietro Davanzo, Via Pietro Ferloni, Via Pietro Lusetti, Via Giuseppe Prinotti, Via Andrea Procaccini, Via Alessandro Zannetti;
Local toponyms, e. g. Via del Fosso di Monte Oliviero, Via della Giustiniana, Via di Grotta Oscura, Via di Malborghetto, Via Monte del Gatto, Via di Santa Cornelia, Piazza di Saxa Rubra, Via Tenuta Piccirilli, Via and Vicolo di Valle Muricana, Via della Villa di Livia;
Tapestry artists, e. g. Via Pietro Bascotti, Via Felice Cettomai, Via Pietro Davanzo, Via Pietro Ferloni, Via Pietro Lusetti, Via Giuseppe Prinotti, Via Andrea Procaccini, Via Alessandro Zannetti;
Towns of Latium, e. g. Via Alvito, Via Bassano in Teverina, Via Canepina, Via Casalvieri, Via Settefrati, Via Soriano nel Cimino, Via Toffia;
Towns of Lombardy, e. g. Via Albavilla, Via Arcore, Via Bagnatica, Via Barlassina, Via Blevio, Via Bozzolo, Via Brenna, Via Cabiate, Via Casatenovo, Via Castelbelforte, Via Castenedolo, Via Concesio, Via Cornovecchio, Via Desio, Via Gardone Riviera, Via Inverigo, Via Iseo, Via Livigno, Via Lomazzo, Via Lonato, Via Luisago, Via Lumezzane, Via Mapello, Via Monte Cremasco, Via Montù Beccaria, Via Olginate, Via Orzinuovi, Via Orzivecchi, Via Pandino, Via Pianello del Lario, Via Pedrengo, Via Pegognaga, Via Pomponesco, Via Robecco sul Naviglio, Via Roncoferraro, Via Saronno, Via Sulbiate, Via Sesto Calende, Via Varenna, Via Viadana, Via Viadanica, Via Zavattarello.
Азаматтық ғимараттар
Питра Пертуза мұнарасы, Фламиниа көшесі. Ортағасырлық мұнара. Мальборгеттоның аркасы, Виа Барлассинада (км. 19 di via Flaminia) деген жолмен жалғасты. IV ғасырдағы римдік тетрапилон. Torre di Orlando немесе Torre di Prima Porta, Виа делла Вилла ди Ливияда орналасқан. 14 ғасырдағы мұнара.
Діни ғимараттар
Малборгетто шіркеуі, Барассина көшесі. 18 ғасырдағы шіркеу. Ол Санти-Урбано және Лоренцо-прима-порта епархиясының қосалқы ғибадат орны болып табылады. Санти Урбано мен Лоренцо шіркеуі, Виа делла Вилла ди Ливияда. ХХ ғасырдағы шіркеу. Сант-Елизавета шіркеуі, Виа ди Санта Корнелияда. ХХ ғасырдағы шіркеу. Бұл шіркеу Сант-Альфонсо-де-Лигури шіркеуінің қосалқы ғибадат орны болып табылады. Сант-Альфонсо-де-Лигуори шіркеуі, Виа-делла-Джиустинианада. ХХ ғасырдағы шіркеу. 1975 жылы 1 қазанда кардинал Викарий Уго Полеттидің "Pernotum quidem est" декретіне сәйкес салынған приход шіркеуі. Санти-Елизабетта-э-Закария шіркеуі, Виа-Сулбиатте. ХХІ ғасырдағы шіркеу (2007 09). Фламинио зираты, Фламиниа көшесі. ХХ ғасырдағы зират (1941). Сан Микеле Архангело аль Фламинио шіркеуі, Виа Фламиниа. Фламинио зиратының ішіндегі шіркеу. Ол Санти-Урбано және Лоренцо-прима-порта епархиясының қосалқы ғибадат орны болып табылады.
Археологиялық орындар
Вила ди Кварто ди Монтебелло, Виа Фламиниада (Виа Фламинианың 9-шы милі). Б.з.д. 1-ғасырдағы римдік вилла Фламинио зиратының римдік вилласы, Виале делла Вилла Романада (Виа Тиберинаның 1-ші милі). 1 ғасырдағы римдік вилла Вилла делла Виа Тиберина, Виа Тиберинада (Виа Тиберинаның 1 милі). Б.з.д. 1-ғасырдағы Рим вилласы Вилла ди Ливия ad gallinas albas, Виа делла Вилла ди Ливияда (Фламиниа жолының 9-шы милі). Б.з.д. 1-ғасырдағы римдік вилла Ливия вилласының жанында, Пьяцца ди Сакса Рубрада орналасқан римдік цистерна. Б.з.б. 1-ғасырдағы цистерна, Виа Фламиниадағы Томба делле Сентоцель. Император дәуіріндегі қабір. Санти Урбано мен Лоренцо маңындағы арка, Виа делла Вилла ди Ливияда. Императорлық дәуірдегі арка. Монте-Оливьеродағы тұмсық, Виа-дель-Фоссо-ди-Монте-Оливьеро. Этрусктердің қабірі. Вилла делла Терма, Виа Фламиниа, Маррана ди Прима Портаның оң жағалауындағы. 3 ғасырдағы вилла
Roman villa of the Cimitero Flaminio, in Viale della Villa Romana (1st mile of Via Tiberina). A 1st century BC Roman villa
Villa della Via Tiberina, in Via Tiberina (1st mile of Via Tiberina). A 1st century BC Roman villa
Villa di Livia ad gallinas albas, in Via della Villa di Livia (9th mile of Via Flaminia). A 1st century BC Roman villa
Roman cistern near the Villa of Livia, in Piazza di Saxa Rubra. A 1st century BC cistern
Tomba delle Centocelle, in Via Flaminia. An imperial age sepulchre. Arch near Santi Urbano e Lorenzo, in Via della Villa di Livia. An imperial age arch. Tumulo di Monte Oliviero, in Via del Fosso di Monte Oliviero. An Etruscan sepulchre. Villa della Terma, in Via Flaminia, on the right bank of the Marrana di Prima Porta. A 3rd century villa