Кіріспе

Бернар Муллу Нарокоби OBE (1943 2010 жылы наурыз) - Папуа-Жаңа Гвинеялық саясаткер, заңгер және философ. Ол өлім алдында Жаңа Зеландиядағы Папуа-Жаңа Гвинеяның жоғарғы комиссары болып қызмет атқарған. 1987 және 1997 жылдар аралығында ол өзінің Wewak ашық сайлаушысын Папуа-Жаңа Гвинеяның Ұлттық парламентіне депутат ретінде өкілдік етті. Парламент мүшесі болған кезінде ол сол кездегі премьер-министр Рабби Намалиу бастаған үкіметте Әділет министрі (1988-1992); Премьер-министр сэр Джулиус Чан бастаған үкімет басшылығымен Ауыл шаруашылығы министрі (1992-1994); және 1997 жылдың шілдесінен 1999 жылға дейін оппозиция басшысы және Папуа-Жаңа Гвинея Ұлттық Парламентінің спикері, 2002 жылғы сайлау кезінде ол сол кездегі Вейвак депутаты Кимсон Кареге орыннан айырылғанға дейін. Ол провинциялық үкімет жүйесіндегі конституциялық реформаларға дауыс бермегені үшін Чан үкіметіндегі министр болып ауыстырылды. 2009 жылдың сәуірінде The Guardian оны Майкл Сомар және Мал Майклмен бірге Папуа-Жаңа Гвинеяның "тірі ұлттық иконаларының" бірі деп сипаттады.

Түпбақыры мен отбасылық өмірі

Нарокоби 1943 жылы Папуа-Жаңа Гвинеяның Шығыс Сепик провинциясындағы Ваутогик ауылында әкесі Антон (Кукум) Нарокоби мен анасы Мария Мокойдың отбасында дүниеге келген. Оның бауырлары Вероника, Аполония, Каролина және Камиль. Камилус, оның жалғыз інісі, Вейвак ашық округінің депутаты болуға ниетті. Камилюс сонымен қатар "Narokobi Lawyers" отбасылық заң фирмасында жеке заңгер болып қызмет етеді. Нарокобидің әкесі Антон католик миссионерлерінің алғашқыларынан тәлім алған және Бойкен мен Дагуа ауылдарының тұрғындарына католик дінін үйрету арқылы қызмет еткен алғашқы катехистердің бірі болды. 2007 жылы әйелінен, Регинадан, сүт безі қатерінен айырылған Нарокоби жесір қалған. Оның 7 баласы болды: Вергиль, Даниэль, Анна, Юстина, Оттония, Бенедин және Регина (екілістер). Оның ұлы Вергиль де заңгер. Папуа-Жаңа Гвинея университетінде заң мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, ол Кембридж университетінде заң магистрлік дәрежесін алды. Оның қызы Анна да жуырда Австралияда заңгерлік біліміне ие болды. Нарокобидің ерте өмірінен қағаз жазбалары аз, бірақ ол бастауыш білімді шамамен он немесе он екі жасында, шамамен 1952 жылы бастаған. Мектепті Дагуа католик миссиясынан бастады, содан кейін Шығыс Сепик провинциясының Вейвактағы Бранди орта мектебінде оқыды. 1959 жылы оған кейін Папуа-Жаңа Гвинеяның бірінші премьер-министрі болған Майкл Сомаре сабақ берді. Бранди орта мектебінен ол Шығыс Жаңа Британия провинциясындағы Кереват ұлттық орта мектебінде оқуға түсті. 1966 жылы Нарокоби Австралияға барып, Сидней университетінде заң мамандығы бойынша білім алды. 1972 жылы ол LLB дәрежесін алды. Сол жылы ол Жаңа Оңтүстік Уэльстегі адвокатты болды. Нарокоби Папуа-Жаңа Гвинеядан шетелде білім алған алғашқылардың бірі болды. Сол кезде Папуа-Жаңа Гвинея Австралиядан тәуелсіздік алу үшін дайындық жұмыстары жүргізіліп жатты. Заңгерлік біліміне ие болғаннан кейін, Нарокоби өзінің бұрынғы мұғалімі Майкл Сомаре төрағалық еткен Конституциялық жоспарлау комитетінің тұрақты кеңесшісі болып тағайындалды. Осылайша, 1975 жылы Папуа-Жаңа Гвинея тәуелсіздік алғаннан кейін, Конституция болып табылатын Конституцияны жазуға Нарокобидің жеке қолы бар. Нарокоби қысқа сырқаттан кейін 2010 жылдың наурыз айында қайтыс болды. Премьер-министр Майкл Сомар оны "өз өмірін меланезиялық құндылықтарды қамтитын құқықтық режимді дамытуға арнаған кішіпейіл адам" деп атап, құрмет көрсетті.

Саяси мансап

Папуа-Жаңа Гвинея тәуелсіздік алғаннан кейін, Нарокоби бірнеше жұмыс істеді, оның ішінде өзінің туған провинциясы Шығыс Сепиктегі провинциялық үкіметке заң кеңесшісі болды. Ол жеке заңгер, Папуа-Жаңа Гвинея университетінде заң оқытушысы және Папуа-Жаңа Гвинея ұлттық және Жоғарғы соттарында судья қызметін атқарды. Ол көптеген газеттер мен мақалалар жариялады, олар әртүрлі журналдарда және бірнеше кітаптарда, соның ішінде The Melanesian Way; Melanesia Life and Leadership және Lo Bilong Yumi Yet және екі маусым деп аталатын қысқа көркем кітап. Нарокоби Папуа-Жаңа Гвинеяның бір ойлы адамдарымен бірігіп, Меланезия Альянсы партиясын құрды. Партияның алғашқы негізін қалаушылар Джон Момис, Джон Капутин және Мои Авеи. Джон Момис Конституциялық жоспарлау комитетінің төрағасының орынбасары болды, ол Нарокобиді тұрақты кеңесші ретінде жалдады. Нарокоби 1982 жылы ұлттық сайлауға қатысып, өзінің бұрынғы мұғалімі Майкл Сомареге қарсы Шығыс Сепик аймақтық креслосына қарсы сәтсіз науқан жүргізген кезде саясатқа белсене араласты. 1982 жылы өткен сайлаудан сабақ алып, Нарокоби 1987 жылы Тони Байсты Вейвак ашық сайлау округінде құлатып, парламентке кірді. Ол Вейак депутаты ретінде үш мерзімге сайланды және 2002 жылғы сайлауда жеңілді. Адвокат және ойшыл ретінде Нарокоби адам құқықтарына қатты сенетін, меланезиялық философия мен жеке басының сенімді қорғаушысы болды және ол еркін және тәуелсіз Батыс Папуаға деген шақыруды қатты қолдады. Сондай-ақ, ол Папуа-Жаңа Гвинеядағы католик шіркеуінің құлшынысты әрі құрметке лайық мүшесі болды.