Кіріспе

1945 жылы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бреслау қаласын қоршау Бреслау қоршауы, Бреслау шайқасы деп те аталады, Германияның Төменгі Силезиядағы (қазіргі Вроцлав, Польша) Бреслау қаласын үш ай бойы қоршаулап, Еуропадағы екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін созылып отырды. 1945 жылдың 13 ақпанынан 1945 жылдың 6 мамырына дейін Бреслаудағы неміс әскерлері төменгі Силезия шабуыл операциясының бөлігі ретінде қаланы қоршап алған кеңес әскерлері қоршап алды. 6 мамырда неміс гарнизонының берілуіне екі күннен кейін барлық неміс күштерінің берілуі ілесті.

Өмірбаян

1944 жылдың тамызында Адольф Гитлер Бреслау қаласын бекініс (Festung) деп жариялады және оны кез келген құнмен қорғауға бұйрық берді. Ол 1941 жылдан бері Силезияның гаулейтері Карл Ханкеді қаланың "жауынгерлік қолбасшысы" (Kampfkommandant) етіп тағайындады. 1945 жылдың 19 қаңтарында азаматтық тұрғындар кетуге мәжбүр болды. Көптеген мыңдаған адам ыдыраудың суық кезінде қаза тапты; Дрезденге тағы да көп адам келді. Осы арада 22-ші атқыштар корпусының командирі генерал-майор Федор Захаров 14 ақпан күні түскі уақытта өз бөлімшесіне қаланың оңтүстік-батыс бөлігін басып алып, күннің соңына дейін қала орталығына аттануды бұйырды. Алайда, корпустың келесі күндері Бреслав қаласының шетінде жасаған шабуылдары сәтсіз болды. 309-шы Лохбрюк-Опперау желісін жеңді, ал 218-ші атқыштар дивизиясы Критернды алды; Неміс қарсыласы бір күнде қала орталығына жылдам ілгерілеуді мүмкін емес етті. 218-ші 18 ақпанда қаланың оңтүстік-батысындағы негізгі темір жол беткейіне шабуыл жасап, келесі күні оны басып алды, бұл совет күштерін қала орталығынан екі шақырымға дейін әкелді. 218-ші полктің 667-ші атқыштар полкі Südpark-ке қарай алға жылды, бірақ 20-шы ақпанда 55-ші Volkssturm батальонының қарсы шабуылымен теміржол желісіне кері шегінуге мәжбүр болды. Нацистердің "Волкишер Беобахтер" атты үгіт-насихат газетінде Хитлер жастарының қарсы шабуыл жасағаны туралы мақтанышпен айтылған мәлімет жарияланды. Қалаға шабуыл жасауға шамасы келмегендіктен, Глузовский мұқият жоспарланған шабуылға дайындалу үшін тоқтады. 18 ақпанда оның штабы дайындаған және бір күннен кейін Конев бекіткен жоспарға сәйкес, қалаға негізгі шабуыл оңтүстіктен екі жарым шақырымдық фронт бойымен Олташиннен Südpark-ке дейін 273 және 218-ші дивизиялармен, соққы тобын құрайтын 309-шы полкпен күшейтілді; бұл бөлімшелер әскери күш жағынан армияның ең күшті дивизияларын құрайтын, 218-ші және 309-шы саны 5000-нан аз, ал 273-ші 5400-ден сәл жоғары. Соғыстың осы кезеңінде Қызыл Армияның көптеген бөлімшелері сияқты рұқсат етілген күшінің жартысына жуығы болғанына қарамастан, бұл дивизиялар совет пехотасының тактикасын көрсететін автоматтармен жақсы жабдықталған, бірақ ауыр және жеңіл автоматтар жетіспеді. Шабуыл секторында 572 пулядан тұратын артиллерия топталды. Одер өзенінің екі жағасына да екінші шабуыл жасауға бұйрық берілді. Бұл соғыс ағыстың солтүстік-батысына қарай созылған неміс қорғанысын жою үшін жасалды. Шабуылдың бірінші күні аяғына дейін шабуыл тобы қаланың орталығына қарай алға жылжуды және ескі қала қақпасына жетуді жоспарлады. Оралдың орта бөлігін, университет, пошта және телеграф бөлімдерін шабуылдау үшін тағы бір күн берілді. 6-шы армияның барлау басқармасы неміс күштерін 18 060 деп бағалады, оның қолындағы 141 қару және 45 танк пен шабуылдау тапаншасы бар. Шабуылға қолдау көрсету үшін 315-ші батальонның 280 мм минометтері солтүстік сектордан 22-ші атқыштар корпусының оңтүстік секторына көшірілді. Жоспар бойынша, 20 ақпанға дейін күштері дайын болады деп болжалды. Шабуыл үшін әр полкте қаладағы ұрыс үшін арнайы бір шабуыл батальоны құрылды, олардың жалпы саны он болды, оның ішінде 22-ші атқыштар корпусының резервті бөлімдері. Әрбір шабуыл батальонына мылтық батальоны, екі 152 мм. мылтық және екі ISU 152 өздігінен жүретін немесе 203 мм. мылтық, 76 мм. мылтық батареясы, бұзғыштармен саперлер тобы, кедергілерді жою құралдарымен саперлер тобы, рюкзак жалыннан атылатын қару-жарақтар тобы, танкіге қарсы мылтықшылар тобы, снайперлер тобы, пулеметшілер тобы және тұтқынға алынған Panzerfaust-пен қаруланған сарбаздар тобы кіруі бұйырды. Мысалы, 273-ші полктің үш шабуыл батальоны 872 адамды құраған, олардың жартысына жуығы автоматпен қаруланған. ISU-152 әскерилері 349-шы гвардиялық ауыр өздігінен жүретін артиллерия полкінен алынған, Глуздовскийдің жалғыз бронетансалы күштері 19 ақпанда сегіз жауынгерлік дайын өздігінен жүретін қаруды және алты жөндеу жұмыстарын жүргізді. 6-армия штабы одан әрі бағынысты командирлерге қамалдық бекіністерді басып алу үшін тікелей атыс режимінде жұмыс істейтін артиллериямен және саперлермен біріктірілген бір мылтық роталарын біріктіретін шабуыл топтарын құруды ұсынды. 21-22 ақпан түнінде 6-армияның күштері қайта топтасып, алдағы шабуылға дайындық бойынша позициялардан секіріп кетті. Бұл уақытта 273-ші полк тек екі полкпен болды, өйткені үшінші полк әлі де Штригау аймағынан қалаға қарай жүріп бара жатты. 22-ші атқыштар корпусының дивизиялары дәстүрлі түрде алға жылды - бірінші эшалонда екі атқышт...

Бас тарту

Ханке 5 мамырда Прагаға генерал Нихофқа арналған шағын Физелер Сторх ұшағында ұшып кетті. 82 күндік қоршаудан кейін, екінші дүниежүзілік соғыста Германияның шартты берілуінен аз уақыт бұрын, 6 мамырда генерал Ниёфф Бреслау бекінісін кеңестерге тапсырды. Қамау кезінде неміс күштерінің 6000 өлімі мен 23000 жарақаты болды, ал советтердің жоғалтулары 60,000-ға дейін жеткен. Азаматтық өлім-жітім 80 мыңға дейін жетті. Бреслау - Германиядағы ең соңғы бас қала, ол Еуропадағы соғыс аяқталуына екі күн қалғанда ғана берілді. Гаулайтер Ханке Прагаға қашып кетеді. Ханке SS-тің жеке әскери киімінде 18-ші SS-тің "Фрайвиллиген" танк-гренадерлік дивизиясына "Хорст Вессель" деп тіркелді, ол тұтқындалған жағдайда өз жеке басын жасыру үшін. Топ 6 мамырда чех партизандарына берілді және пойыз олардың бағытынан өткен кезде жүріп бара жатты. Ханке мен басқа да бірнеше тұтқын пойызға жүгіріп барып, оған жабысып алды. Чехтер оқ атып, Ханке бірінші болып құлады, ал тағы екі тұтқын жолға құлап түсті. Оларды мылтықпен ұрып өлтірді.

Салдары

Соғыстан кейін Бреслау Польшаға беріліп, Вроцлав деп аталды. Вроцлавтың неміс тұрғындарының көпшілігі 1945 және 1949 жылдар аралығында қашып кетті немесе күшпен шығарылды және Германиядағы одақтас оккупациялық аймақтарға көшті. Қалада әлі күнге дейін шағын неміс азшылығы бар. Соғыстан кейінгі Вроцлавтың поляк мэрі Болеслав Дробнер 10 мамырда, қалаға келіп, қала қираған күйде екенін көрді.