Кіріспе

Байыркы музыканың қайта өркендеуі - ежелгі тарих немесе ежелгі заман музыкасына қызығушылықтың қайта өркендеуі. Ежелгі немесе бұрынғы дәуірдегі музыканы орындаудың жалпы талқылауы 19-ғасырға дейін маңызды тақырыпқа айналған жоқ, онда еуропалықтар жалпы алғанда ежелгі мәдениетке назар аудара бастады және музыканттар бұрынғы ғасырлардағы музыкалық байлықты таба бастады. Ертедегі музыканы "нағыз" орындау идеясы, тарихи тұрғыдан хабардар орындау практикасын енгізу сезімімен, 20 ғасырда толықтай қалыптасты, қазіргі заманғы ертедегі музыканы қайта жаңғыртуды тудырды.

XIX ғасырға дейінгі көне музыканы зерттеу және орындау

Англияда Иоганн Пепуш 1720 жылдары Палестрина, Томас Луис де Виктория, Уильям Бёрд, Томас Морли және басқа да кем дегенде бір ғасырлық композиторлардың музыкасын зерттеу үшін "Ежелгі музыка академиясын" құрды. Венада барон Готфрид ван Свитен 1700 жылдардың аяғында ежелгі музыканың үй концерттерін ұсынды, онда Моцарт Бах пен Генделдің музыкасына деген сүйіспеншілігін дамытты. XVIII ғасырдың соңында Сэмюэл Уэсли Бахтың музыкасын насихаттады.

19 ғасыр

1808 жылы Сэмюэл Уэсли Лондон концертінде Бахтың орган музыкасын орындай бастады. Феликс Мендельсонды көбінесе өткен заманғы музыканы қайта жаңғыртудағы маңызды тұлға ретінде қарастырады. Ол 1829 жылы 11 наурызда Бахтың "Иерусалимдегі Матай" әуенін орындады, бұл ерте музыканың қайта өркендеуіндегі ең маңызды оқиғалардың бірі деп аталады, бірақ орындау кезінде заманауи аспаптар қолданылды және жұмыс қысқартылды, Бахтың музыкасының едәуір бөлігі қалдырылды.

ХХ ғасырдың басында

ХХ ғасырдың басында музыкалық тарихшылар музыкологияның жаңа саласы бойынша ортағасырлық және қайта өрлеу дәуіріндегі музыканы мұқият қарастыра бастады. Англиядағы соборлық шіркеулердегі хорлардан басқа, бұл шығармаларды қайта жаңғыртып, қайта өрлеу дәуіріндегі хор музыкасын орындаудың жаңа стандарты мен дәстүрін орнатты. 1960-шы жылдары бірнеше тәуелсіз аспаптық ансамбльдер пайда болды. Олардың қатарында Musica Reservata және Дэвид Манроудың ерте музыка консортименті бар. Ертедегі музыканы зерттеуді Галпин қоғамының мүшелері мен Мэри Реманнт және Кристофер Хогвуд сияқты тәуелсіз ғалымдар жүргізді. Ерте музыканың қайта өркендеуіндегі басқа маңызды кезеңдер 1933 жылы Швейцарияның Базель қаласында Schola Cantorum Basiliensis-ті құрған Пауль Сахер, ерте вокалды музыканың ізашар маманы Макс Меили, ерте музыканың ауқымды L'Anthologie Sonore сериясына қосқан үлесі және HMV үшін жазылған Ренессанс люта әндері және 1937 жылы Франциядағы Надя Булангердің Монтевердидің кейбір мадригалдарын ұсынуы мен жаздыруы. Арнольд Долмеч - XX ғасырдың басындағы ерте музыканың қайта өркендеуінің басты тұлғасы. Дольмечтің 1915 жылы жарық көрген "XVII-XVIII ғасырлар музыкасының интерпретациясы" атты кітабы ерте музыканың шынайы орындалуларын дамытудағы маңызды кезең болды.

ХХ ғасырдың аяғы

1950 жылдары ерте музыканың қайта өркендеуі жүріп жатты және 1970 жылдардың аяғында толық қалыптасқан құбылыс болды. Ол негізінен Лондон мен Базельде (Schola Cantorum Basiliensis) орналасқан, бірақ басқа Еуропа мен Америка қалаларында, әсіресе Нью-Йоркте, Бостонда және Сан-Францискода (филармония Барокконың айналасында) көп іс-әрекет болды. Бұл адамдардың классикалық музыканы тыңдау жолына, оның үйрету, орындау, демеушілік ету және сату жолына үлкен әсерін тигізді. Қазіргі классикалық музыка индустриясына қатысы бар адамдар бұл қозғалыстың кеңінен және терең әсерін мойындамайды. Сол кезеңдегі кез-келген басқа күш сияқты, ерте музыканың қайта өркендеуінің басты кейіпкерлері 1950-ші жылдардың соңында сөзсіз болып көрінген мәдени құндылықтарға қарсы болды. Алдыңғы кезеңдегі музыкаға деген қызығушылықтың қайта жанданыуы еуропалық өнер музыкасының педагогикасы мен орындау практикасынан гөрі кеңінен сезілді; ол сонымен қатар халықтық музыканың орындау практикасына және зерттеулеріне және ауызша дәстүрлер музыкасына әсер етті. Сонымен қатар, 1970 және 1980 жылдары Еуропада көптеген ансамбльдер, Николаус Харнонкорт (Австрия), Густав Леонхардт, Джос ван Велдховен (Нидерланды), Филипп Херревеге, Сигисвальд Куйекен (Бельгия), Кристофер Хогвуд, Тревор Пиннок және Джон Элиот Гардинер (Англия); және басқалар, барокко және ерте классикалық кезеңдердегі шығармаларды әлдеқайда көпшілікке қолжетімді етті. Ертедегі музыканың қайта өркендеуі классикалық музыка тыңдаушыларының тыңдау әдеттерін өзгертті, оларды көбінесе білмейтін музыканың ауқымына енгізді. Ұзақ мерзімде ерте музыканың қайта жаңғырушыларының орындау әдістері мен құндылықтары, әсіресе "нақтылықты" іздеу ретінде белгілі болған нәрсе ерте музыканың орындалуына ғана емес, кейінгі кезеңдердегі музыканың орындалуына да тұрақты әсер етті. Ең қызығушылық ортағасырлық және қайта өрлеу кезеңдеріне, белгілі бір дәрежеде барокко кезеңінің бірінші бөлігіне бағытталған. Алайда, бұл қайта жандануды тек хронологиялық тұрғыда ойлау қате болар еді, өйткені ертедегі музыкалық орындаушылар көп ұзамай өздерінің қызығушылықтарын кейінгі кезеңдерге дейін кеңейтті. Репертуарға ғана емес, музыканың қалай ойластырылғаны, қалай үйренілгені және қалай орындалғаны туралы да сөз болды. Бұл уақытта ағылшындық контра-тенор Альфред Деллер сияқты ерте музыканың ізашарларына Музика Резервата, Ерте Музыка Консорты, Монтеверди Хоры және ағылшын барокколық солистер сияқты мамандандырылған топтардың жаңа толқыны қосылды. Олар ойнаған музыка, оны орындау тәсілі, классикалық музыкадан көпшілікке таныс болған дыбыстармен салыстырғанда, жаңа болып көрінді; ол жаңа және экзотикалық болып көрінді. Қайта өрлеудің тағы бір маңызды аспектісі - Ренессанс және Барокко кезеңдерінің аспаптарын қайта құру. Отто Штейнкопф (берлиндік аспап жасаушылар мен орындаушылардың ең білімділері мен таланттарының бірі) сияқты адамдар ағаштан жасалған үрмелі аспаптарды: кремхорн, корнамус, раушпфайф, шамам, флейталар және кларнет пен гобойдың алғашқы түрлерін мұқият қайта жаңғыртуды бастады. Ренессанс шеберхана компаниясы (бұрынғы J. Woods and Sons Ltd.) 20 және 21 ғасырлардағы ерте музыканың дамуында маңызды рөл атқарды.

21 ғасыр

XXI ғасырда ансамбльдер, оқу бағдарламалары, концерттік сериялар және ежелгі музыкаға арналған жазбалар өте көп. Еуропада ерте музыка фестивальдерінің және музыка консерваторияларының мамандандырылған бөлімдерінің көбейуі ерте музыканы негізгі музыкалық қызметтің қалыптасқан бөлігіне айналдырды. АҚШ-та Бостон ерте музыка фестивалі және Ерте музыка Америкасы, Питтсбургтің Ренессанс және Барокко қоғамы және Сан-Франциско ерте музыка қоғамы сияқты ұйымдар көне музыканы зерттеу мен орындауды ілгерілетуді жалғастыруда. Кейбір колледждердің музыка бөлімдері, мысалы, Пибоди институты, Индиана университеті, Оберлин музыка консерваториясы, Солтүстік Техас университеті және Бостон университеті, ерте музыканың жоғары бағдарламалары бар. Монреаль қаласында, Квебекте, ерте музыка сахнасы жан-жақты дамыған, оның көп бөлігі 1960 жылы Кеннет Гилберт құрған Макгилл университетінің ерте музыка бөліміне байланысты. Қазіргі кезде ертедегі музыканың барлық дәуірлерінің және көп танымал емес композиторлардың шығармаларының жазбалары қол жетімді. Кейбір ірі лейблдер классикалық музыканы жаздыру үшін қаржыны қысқартқанмен, Harmonia Mundi және Hyperion сияқты көптеген тәуелсіз классикалық лейблдер ерте музыка жаздыруларын жалғастыруда. Жазылған музыканың көпшілігі интернеттен сатып алуға (немесе жүктеуге) болады.