Кіріспе
Француз ғалымы Этьен Балуз (24 қараша 1630 – 28 шілде 1718), сондай-ақ Стефанус Балузиус деп белгілі, француз ғалымы және тарихшы.
Étienne Baluze (24 November 1630 – 28 July 1718), known also as Stephanus Baluzius, was a French scholar and historiographer.
Өмірбаян
Туль қаласында дүниеге келген ол, өзінің туған қаласындағы иезуит колледжінде білім алды, онда өнерді оқыды. 1641 жылдың 31 желтоқсанында Тулуза университетіне оқуға түсті. Ол кішігірім санға жататын дін қызметкері болып, қабылдау куәлігінде «парызшы» деп аталды. Тулуза архиепископы Пьер де Марканың хатшысы ретінде оның құрметіне ие болды, ал Марка қайтыс болғаннан кейін барлық қағаздарын оған қалдырды. Балузе Марканың «De libertatibus Ecclesiae Gallicanae» (1663) трактатының толық басылымын жарыққа шығарды және өзінің «Marca hispanica» (1688) еңбегін ұсынды. 1667 жылы Балузе Жан-Батист Колбердің қызметіне кіріп, 1700 жылға дейін осы министрге және оның ұлы, Сейнле маркизіне тиесілі құнды кітапхананы басқарды. Колбер оның еңбегі үшін түрлі игіліктермен және корольдік садақашы (1679) лауазымымен марапаттады. Кейіннен Балузе 1689 жылдың 31 желтоқсанында Франция колледжінде Канондық құқық профессоры болып тағайындалды және 1707 жылдан 1710 жылға дейін оның басшысы болды. Ол Аувернь үйінің тарихын зерттеуге кіріскенде, құқық мұрагері кардинал де Буйон Ла Тур әулетінің 9-ғасырдың ежелгі Аувернь графтарынан тікелей тегін дәлелдеуге тырысып жатқан сәтте бақытсыздыққа ұшырады. Бұл талаптарды растайтын түпнұсқа құжаттар табылмай, жалған құжаттар жасалды. Жалған шежірелерді жасау 1645 жылы Кристоф Юстель жариялаған «Аувернь үйінің тарихы» еңбегінде басталған еді. Дофиннің тарихшысы Хориер өзінің тарихының екінші томына (1672) Дофиннің Ла Турларын Ауверньдің Ла Турларымен байланыстыратын жалған келісімшартты қосты. Кардиналдың жақын серігі Жан де Бар жалған құжаттарды жасауды ұйымдастырды. Бұл құжаттар ең көрнекті ғалымдарды алдады: дипломатияның негізін қалаушы Дом Жан Мабильон, Дом Тьерри Руинарт және сарапшы ретінде шақырылған Балузе өзі 1695 жылдың 23 шілдесінде бірауыздан жағымды баяндама жасады. Бірақ кардинал де Буйонның көптеген жауы болды, сондықтан памфлеттер соғысы басталды. 1698 жылдың наурыз айында Балузе жауап ретінде ештеңе дәлелдемейтін хат жазды. Екі жылдан кейін, 1700 жылы Жан де Бар және оның серіктері тұтқындалды, ал ұзақ және мұқият тергеуден кейін 1704 жылы кінәлі деп танылды. Дегенмен Балузе өз пікірінде тұрақты болды. Ол айыпталып отырған құжаттардың шынайы екеніне сенді және Юстельдің жұмысын қайта жасауды ұсынды. Кардинал де Буйонның қолдауымен және қаржылық көмегімен ол «Дәлелдермен» екі еңбек жариялады, олардың ішінде, өкінішке орай, жалған деп жарияланған барлық құжаттарды табамыз. Келесі жылы ол кенеттен жазаға ұшырап, Парижден Турға жер аударылды, онда 1713 жылдың қарашасына дейін өмір сүрді. Ол жұмысын жалғастырып, 1717 жылы туған қаласының тарихын «Historiae Tutelensis libri tres» деп жариялады. 1713 жылдың қарашасында ол Парижге оралып, 1718 жылдың 28 шілдесінде қайтыс болды.
Соңғы оқиғалар
Балуздың бюсті, қазіргі заманғы мүсінші Насера Каинудың туындысы, 2006 жылғы қазан айында оның туған қаласы Тульде орнатылды. Жақында, 2007 жылғы жазда, "Тульдегі "Клоитер мұражайының достары" қоғамы" француз тарихшысы Жан Бутье ұсынған Этьен Балуз еуропалық жергілікті тарих сыйлығын құрды. Профессор Даниэль Рош (Франция колледжі, Париж) төрағалық еткен және профессорлар Жан Бутье мен Ален Деверпе (Франция), Питер Джонс (Ұлыбритания), Марчелло Верга (Италия) және Бартоломе Юн Касалила (Испания) кірген халықаралық қазылар алқасы итальяндық тарихшы Беатрис Палмероға бірінші жүлдені табыс етті. Франция Республикасының Президенті Франсуа Олланд 2008 жылғы 29 ақпанда Тульде бірінші сыйлықты салтанатты түрде тапсырды. Екінші Балуз сыйлығы 2010 жылғы 12 мамырда ағылшын тарихшысы Эллисон Кэролге (Эксетер университеті; Бирбек колледжі) берілді.