Кіріспе
Пуэрто-Рикодағы дағдарыс 2006 жылғы Пуэрто-Рико бюджет дағдарысы - Пуэрто-Рико үкіметінің көп бөлігі 2005-2006 қаржы жылының соңында қаражаты біткеннен кейін жабылып қалған саяси, экономикалық және әлеуметтік дағдарыс. 2006 жылдың 1 мамырынан 14 мамырына дейін екі апта бойы жұмыс істемеген, соның салдарынан 100 мыңға жуық мемлекеттік қызметкер жалақысыз қалды және 1500-ден астам мемлекеттік мектеп жабылды. Дағдарысты бизнес сектор, коммерциялық емес ұйымдар, Пуэрто-Риконың танымал тұлғалары және жалпы жұртшылық (пилоттар арқылы) ашық сынға алды және ол Қоғамдастықтың негізгі қарсы саяси партиялары: Халықтық демократиялық партия және Жаңа прогрессивті партия арасындағы саяси күрес салдары ретінде сипатталды.
The 2006 Puerto Rico budget crisis was a political, economic, and social crisis that saw much of the government of Puerto Rico shut down after it ran out of funds near the end of the 2005–2006 fiscal year. The shut down lasted for two weeks from 1 May 2006 through 14 May 2006, leaving nearly 100,000 public employees without pay and closing more than 1,500 public schools. The crisis was publicly criticized by the business sector, non profit organizations, Puerto Rican celebrities, and the general public (by means of opinion polls), and was described as the consequence of a political power struggle between the Commonwealth's main opposing political parties: the Popular Democratic Party and the New Progressive Party.
Дағдарыс
2006 жылдың сәуірінде губернатор Анибал Асеведо Вила (PPD) Пуэрто-Риконың орталық үкіметінде мамыр мен маусым айларындағы болжамды операциялық шығындарды, соның ішінде мыңдаған мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын төлеуге жеткілікті ақша ағыны жоқ екенін мәлімдеді. Губернатор Пуэрто-Риконың Заң шығарушы Ассамблеясынан 500 миллион АҚШ долларынан астам төтенше қарызды бекітуді сұрады, содан кейін үкімет жаңадан ұсынылған сату салығының 1% -ын пайдалана отырып, қайтарады, немесе басқа жағдайда Губернатор орталық үкіметтің жұмысын ішінара тоқтатуға, соның ішінде көптеген агенттіктерді жабуға бұйрық береді. Пуэрто-Риконың мемлекеттік даму банкі несие беруге ұсынды, бірақ салық реформасының жоспарын талап етті, бұл жаңа салық алдын ала белгіленген мөлшерлемемен алынады немесе сома тек несие төлемдеріне ғана бөлінеді. Сенаттың көпшілігі ұсынылған салық ставкасына негізделген қарызды мақұлдады, бірақ өкілдер палатасының көпшілігі бұған келіспеді. 27 сәуірде теледидар арқылы сөйлеген сөзінде губернатор Асеведо Вила 1 мамырдан бастап мемлекеттік органдардың көпшілігі жабылғанын және егер палата экономикалық жоспарды мақұлдамаса, жабық болатынын мәлімдеді. Денсаулық сақтау мен қауіпсіздікке қатысты мемлекеттік қызмет (оның ішінде ауруханалар мен полиция бекеттері) ашық қалады, бірақ медициналық мамандар қызметкерлерге ақы төленбесе, ауруханалар жұмыс істей ме деп күмән келтірді және үкімет қаржыландыратын рецепттер мәселесін көтерді, ал үкіметпен келісімшарт жасасқан жекеменшік күзет фирмалары егер үкімет оларға тиісті ақыны төлемесе, жұмысын тоқтатуы мүмкін екенін айтты. НПП президенті Педро Росселло губернатор Асеведо Виланың үкіметті қысқартатынын ойламайтынын айтты және оны "қауіпті жағдай" туғызуға және "заңнаманы қорқытуға" тырысқаны үшін айыптады. 28 сәуірде Puerto Rico Shouts деп аталатын, жабылуға қарсы қоғамдық демонстрация мыңдаған адамды тартты. Кейіннен еңбек көшбасшылары жалпы ереуілге шақырды. Ашылып тұрған жалғыз мекемелер қауіпсіздікпен байланысты, мысалы полиция мен өрт сөндіруші мекемелері, денсаулық сақтаумен байланысты мекемелер. 1600 мемлекеттік мектеп жабылып, 500 мың оқушы мектепсіз қалды. 2 мамырда жұмыс тоқтатылды. Жаңа прогрессивті партия жиналып, 5,5% салық ұсынысын ұстап тұруға шешім қабылдады, ол ешқандай келіссөздер болмайтынын айтты. Өкілдер палатасының спикері мен губернатордың тағы бір кездесуі келіспеушілікпен аяқталды, губернатор кездесу басталғаннан кейін 15 минуттан аз уақыт ішінде кетіп қалды. Сонымен қатар, Хато-Рейдегі Popular, Inc. бас кеңсесі мен Капитолий алдында да наразылық акциялары өтті. 3 мамырда губернатор Асеведо Вила Палата Төрағасы Хосе Апонтедің шақыруын қабылдады. Асеведо Вила Апонтеге сенатор Кеннет МакКлинтокты, Сенаттың президенті, қатысу керектігін ұсынды. Апонте келіспеді. Асеведо Вила Капитолийге Пуэрто-Риконың даму банкінің президенті Альфредо Салазар, қазынашылық министрі Хуан Карлос Мендес және үкімет хатшысы Анибал Хосе Торреспен бірге келді. Апонте келісілгендей, Асеведо Виладан өзімен жеке кездесуді сұрады. Кездесуден 15 минут өткен соң Асеведо Вила кенеттен кетіп қалды. Асеведо Виланың айтуынша, Апонте кездесу барысында қандай да бір уақытта шағымдана бастады, атап айтқанда, бірнеше күн бұрын Қазынашылық министрі ашық тыңдау кезінде антпен берілген қаржылық сандарды өзгерткенін және хатшының бір апта бұрын кездесуге қатыспағанын, сондықтан оған үйге жету қиын екенін айтты. Кездесу барысында Асеведо Вила Апонтедің күлімдеген бет-әлпетін байқап, осындай қиын-қыстау кезеңде оның күлімдегенін көріп қуанатынын айтты. Бұл жерде нұсқалар әртүрлі. Апонте Асеведо Вилаға соңғы күндері оның "жағымсыз жүзін көргенін" және егер оған көз жасын жабатын қолқап қажет болса, оған хабарлай алатынын айтты. Сол сәтте Асеведо Вила "көшеде қалған пуэрто-риколықтарға қорлық" деп, кетіп қалды. Апонте мұны жоққа шығарып, губернаторды өтірік айтуда айыптап отырды. 4 мамырда Асеведо Вила губернатордың үйі Ла Форталезадан Капитолийге қарай жүріп кетті. Бұл оқиға Пуэрто-Рико тарихында алғаш рет орын алды. Пуэрто-Риконың әдет-ғұрыптары бойынша губернатор ант берген кезде Капитолийден Ла Форталезаға дейін жүреді. Асеведо Вила осы шеру мен "The West Wing" телехикаясының бір эпизодындағы ұқсастықтар үшін сынға ұшырады. Бұл эпизодда АҚШ президенті (Мартин Шин бейнелеген) ақ үйден, президент үйінен, АҚШ Конгресінің үйіне, АҚШ Конгресінің үйіне, федералдық ...
Елді мекен
4 мамырда келісімге келудің алғашқы белгілері Сенаттың жаңа бюджетті теңгермелеу пакетін мақұлдауымен пайда болды. Бұл келісімді палата әлі де мақұлдаған жоқ. 8 мамырда Сан-Хуан архиепискобының басшылығымен төтенше комиссия құрылды, ол губернатормен, заң шығарушы органмен және банктермен келіссөздер жүргізді. Ол 10 мамырда есеп берді және келесі күні таңертеңгі сағат ішінде қабылданған келісімді жасасты. Келісім бойынша, заң шығарушы орган Пуэрто-Риконың 740 миллион долларлық тапшылығын қаржыландыру үшін төтенше қарызды мақұлдамақ. Заң шығарушы органмен келісілген соң, губернатор 13 мамырда бюджет тепе-теңдігін қамтамасыз ету пакетін заңға айналдырды, бұл ресми түрде жабылуды аяқтады. Заң шығарушы орган сату және пайдалану салығын бекітті, оның бір бөлігі қарызды өтеу үшін бөлінді. Ұлт-азаттық партия басшылығы ең көп сатуға салынатын салықтың мөлшерін 5,5%-ға дейін (4% мемлекеттік және 1,5% муниципалды) жеткізуді талап етті, бірақ Ұлт-азаттық партияның жобалық заң жобасында жұмыс істейтін тобы құжатты бұзып, оған мемлекеттік сатуға салынатын салықты 5,5%-ға дейін, яғни жалпы алғанда 7%-ға дейін көтеруді ұсынды. Сенат қателікті бірден мойындап, заң жобасын дереу қабылдауға жіберді. Ол мақұлданғаннан кейін, Росселло фракциясының сенаторларының ешқайсысы заң жобасын оқымағаны және олар өз дауыстарымен губернатор Асеведо Виланың қалағанын мақұлдағаны белгілі болды. Кейін Палата заң жобасының губернатордың қол қоюына жол бермеуді көздеді, бірақ Пуэрто-Риконың Жоғарғы соты спикерге бұл процесті аяқтауды бұйырды. Сатып алудан алынатын салықты 15 қарашада енгізудің алдында бұрынғы губернатор Карлос Ромеро Барсело салықты енгізуді тоқтатуға тырысқан сот ісімен жүгінді, бірақ бұл да соттарда ешқандай әсерін тигізе алмады, ал кәсіпорындар жаңа салықты 15 қарашада жинауды бастады.