Кіріспе

Пуэрто-Рико Комонвельтінің губернаторы Пуэрто-Рико Комонвельтінің губернаторы Рафаэль Эрнандес Колон (24 қазан 1936 – 2 мамыр 2019) – пуэрторикалық саясаткер, 1973 жылдан 1977 жылға дейін және 1985 жылдан 1993 жылға дейін Пуэрто-Рико губернаторы қызметін атқарған, барлығы үш мерзімге сайланған. Тәжірибелі саясаткер Эрнандес Пуэрто-Рико Комонвельтінің бүгінгі күнге дейінгі ең жас губернаторы болып табылады, алғашқы мерзімін 36 жасында жеңіп алды. Сондай-ақ, Эрнандес губернаторлыққа ең көп рет, барлығы бес рет түскен адам. Губернатор қызметін атқарған жылдары Эрнандес Колонның басшылығымен Пуэрто-Рико экономикасын жандандыруға және аралдың саяси жағдайын сақтауға бағытталған шаралар белгілі болды. Ол сонымен қатар үш мерзімге қызмет еткендіктен, 12 жыл қызмет еткен Пуэрто-Рико губернаторларының екіншісі болып табылады.

Алғашқы жылдар және білім

Эрнандес Колон 1937 жылғы 24 қазанда Пуэрто-Риконың Понсе қаласында Рафаэль Эрнандес Матос пен Доральдина “Дора” Колон Клавелл отбасында дүниеге келді. Рафаэль мен Дора 1934 жылы үйленіп, үш балаға ие болды. Рафаэль ең үлкені болды. Рафаэльдің екі інісі болды: Жозе А. (1939 жылы туған) және Сесар А. (1942 жылы туған). Эрнандес Колон Пенсильвания штатының Уэйн қаласындағы Валли Фордж әскери академиясын және колледжін бітірді, содан кейін 1956 жылы Джонс Хопкинс университетінен саяси ғылымдар бойынша бакалавр дәрежесін алды, оқуын үздік бітірді. 1959 жылы Рио-Пьедрастағы Пуэрто-Рико университетінен заңгерлік диплом алды, magna cum laude көрсеткішімен және курсының үздік түлегі ретінде аталды. 1961-1965 жылдары Понседегі Пуэрто-Рико Католиктік университетінде азаматтық процессуалдық құқықтан лекция оқыды.

Саяси мансап

Эрнандес Колон Пуэрто-Риконың Халықтық Демократиялық партиясына (Partido Popular Democrático, PPD) қосылды. Роберт Санчес Вилелланың губернаторлығы кезінде ол Мемлекеттік қызмет жөніндегі орынбасар комиссары болып қызмет етті. 1965 жылы ол Әділет министрлігінің министрі болып тағайындалды.

Сенат Төрағасы

Эрнандес Колон 1968 жылғы сайлауда Пуэрто-Рико Сенатына сайланды, онда оның партиясы Сенаттағы бақылауын сақтап қалды, бірақ губернаторлық лауазымын және Өкілдер палатасын жоғалтты. Сенат Президенті ретінде Эрнандес Колон Халықтық демократиялық партияның төрағасы және басты оппозициялық лидері болды. Сенатор ретінде ол 1970 жылы қабылданған сайлау құқығының ең төменгі жасын 18-ге дейін төмендетуге бағытталған конституциялық түзетуді ұсынды. Ол сонымен қатар Кулебра аралындағы бомбалау тәжірибелерін тоқтатуға Конгрессті көндіруге белсенді түрде атсалысты. Саяси мәртебе мәселесінде ол губернатор Ферренің Президенттік дауыс беру жөніндегі арнайы комитет құруына қарсы шықты, бұл комитеттің 1967 жылғы референдум нәтижелеріне сәйкес аралдың қазіргі Достастық мәртебесін жасанды түрде көтеруге бағытталған әрекет деп санайтын. 1972 жылы ол Пуэрто-Рико губернаторы лауазымына сәтті сайланды, қолданыстағы губернаторды шамамен 95 000 дауысқа немесе 7,3 пайызға жеңді. Ол 50 пайыздан астам дауыспен жеңіске жеткен соңғы Халықтық демократиялық партиясының (ПДП) губернаторлық үміткері болып қала береді.

Бірінші мерзім (1973-1977)

Оның бірінші мерзімінде аралды 1973 жылғы мұнай дағдарысының нәтижесінде туған рецессия шарлады, бұл Пуэрто-Рикоға ерекше ауыр соққы берді, себебі Пуэрто-Рикода мұнай өңдеумен тікелей байланысты көптеген кәсіпорындар болды. Үнемдеу шараларын қабылдағаннан және салықтарды көтергеннен кейін экономика 1976 жылға қарай қалпына келді. 1973 жылы ол президент Ричард Никсонмен бірге Пуэрто-Рико үшін арнайы комитет құрды, ол 1967 жылғы сайлаулардағы халықтың ниетіне сәйкес Пуэрто-Риконың Доминион мәртебесін арттыру мақсатында жұмыс істеді. Комитет Пуэрто-Рико мен АҚШ арасындағы тұрақты одақ шарты туралы есеп пен ұсыныс жасады, ол Пуэрто-Риконың жергілікті мәселелердегі автономиясын кеңейтті, халықаралық істерге қатысу құқығын арттырды, федералды заңдардың автоматты түрде қолданылуына қарсылық білдіру механизмін құрды және АҚШ Сенатына делегат сайлауға мүмкіндік берді. Никсонның орнын бастан алған президент Джеральд Форд 1976 жылғы сайлаулардан кейін ғана есепке жауап берді, ол кезде аралға штат мәртебесін беруді ұсынды. Эрнандес Колонның сөзіне сүйенсек, оның кешіккен жауабы аралдық республикашылдардың саяси қысымына байланысты болды, олар Фордты Рональд Рейганға қарсы алғашқы сайлауда қолдаған. Сондай-ақ, Эрнандес Колон 1976 жылғы №80 заңға қол қойды, ол жұмыстан босату үшін объективті себептерді талап етті. 2018 жылы №80 заң губернатор оны жоюды ұсынғанда қызу пікірталас тудырды. Эрнандес Колон 1976 жылы губернаторлық сайыста Сан-Хуан қаласының мэрі Карлос Ромеро Барселоға 3 пайыздық айырмамен жеңілді. 1980 жылы ол Ромеро Барселоға тағы да жеңілді, бұл екінші кездесуде шамамен 3000 дауысқа немесе 0,2 пайызға аз айырмашылықты құрады.

Екінші және үшінші мерзімдер (1985-1993)

1984 жылы қарашада өткен сайлауда Эрнандес Колон Ромеро Барселоға қарсы тағы да қатысып, шамамен 54 000 дауыспен (48-ге 45%) жеңіске жетті. Ол 1988 жылғы сайлауда өзінің басты қарсыласы Балтасар Коррада дель Риодан 49-ға 46% есебімен жеңіп, қайта сайланды. 1984 жылғы сайлау науқаны аясында Эрнандес Колон «Ahora Es Que Vamos» («Енді біз келеміз») атты пуэрторикалық ел музыкасынан тұратын музыкалық альбом шығарды. Осы кезеңде Пуэрто-Рико ІЖӨ-сі 1987–1989 жылдары 5% өсім көрсетіп, экономикалық гүлденуді бастан кешірді, бұл «Бутстрап операциясы» мен АҚШ-тағы экономикалық өсімнен бергі ең жоғары көрсеткіш еді. Оның өкіметтігінде жұмыссыздық 1983 жылы рекордтық 25%-дан 1990 жылы 12,0%-ға дейін күрт төмендеді. 1992 жылы Севильяда өткен Дүниежүзілік көрмеде Пуэрто-Риконы бейнелеуге жасалған әрекет болған даулы «Пабеллон де Севилья» оның танымалдылығын азайтты. 1992 жылдың қаңтарында Эрнандес қайта сайлануға түспейтінін жариялады. 11 қаңтарда ол 23 жыл бойы басқарған Халықтық демократиялық партия төрағасы лауазымынан кетті. Сенатор Виктория Муньос Мендоса партия төрағасы болып, кейіннен өзі губернаторлыққа үміткер болды.

Жеке өмір

1959 жылы 24 қазанда Эрнандес Колон Лила Майораль Виршингке үйленді, ол Понсе тәтті индустриясының негізін қалаушы Хуан Эухенио Майораль Реновалес (1906-1967) өнеркәсібінің қызы. Рафаэль Эрнандес Колон мен Лила Майоралдың төрт баласы болды: Рафаэль, Хосе Альфредо, Дора Мерседес және Хуан Эухенио. Соңғысы Пуэрто-Рико Сенатына сайланды. 2003 жылдың басында Лила Майораль Виршинг қатерлі ісіктен қайтыс болды. Содан кейін 2004 жылдың соңында Эрнандес Колон адвокат Нельса Лопеске үйленді. Оның негізгі тұрақты мекені туған қаласы Понседе, тарихи қалалық ауданда болды.

Зейнеткерлік

Эрнандес Колон заңға маманданған түрлі еңбектер жариялады. Оның еңбектерінің ішінде «Procedimiento Civil: Trayectoria Histórica de la Autonomía Política Puertorriqueña» және «Nueva Tesis» кітаптары бар, онда Пуэрто-Риконың АҚШ-пен саяси қатынастары талқыланады. Кейінгі жылдары Эрнандес Колон қоғамдық саяси қызметтен қалысқанмен, Пуэрто-Риконың саяси мәселелеріне белсенді саясаткерлерге көмектесу арқылы араласып отырды. Ол кейде ресми шараларға да қатысты. Мысалы, 2011 жылдың желтоқсан айында Пуэрто-Рико Сенатында ол «АҚШ Конгресі Пуэрто-Рикомен қалағанын істей алады» деп ашық мәлімдеді. Кейбір саяси сарапшылар Эрнандес қызметтен кеткен соң да PDP партиясының құрылымына елеулі ықпал еткенін, тіпті PDP төрағасымен де бәсекелесе алатынын болжады.

Ауру және өлім

2018 жылдың 6 желтоқсанында Эрнандес Колон сол жылдың қараша айында оған лейкемия диагнозы қойылғанын хабарлады. Эрнандес Колон 2019 жылдың 2 мамырында 82 жасында дүние салды. Ол Сан-Висенте-де-Пол католик зиратында жерленді. Оның қайтысынан кейін муниципалитеттерде тулар жартылай төмен түсірілді.

Марапаттар

Эрнандес Колон Джонс Хопкинс университеті мен Сетон-Холл университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. Ол сонымен қатар Пуэрто-Рико Католиктік университетінің құқық факультетінде заң профессоры болып жұмыс істеді. 1985 жылы Эрнандес Колон Доминикан Республикасы үкіметінен Дуарте, Санчес және Мелла орденімен марапатталды. 1987 жылы Испания королі Хуан Карлос I және Испания үкіметі оған Католик Изабелла кресін табыс етті. Сол жылы ол Венесуэла үкіметінен «Гранд Кордон дель Либертадор» орденін, Гарвард қоры сыйлығын және Кариб аймағының рухы сыйлығын алды. 1989 жылы Олимпиада орденімен марапатталды. 1991 жылғы 18 қазанда Испанияның Овьедо қаласындағы Кампоамор театрында Эрнандес Колон Фелипе де Борбон Пуэрто-Рико халқына табыс еткен Астурия ханзадасының әдебиет сыйлығын қабылдады.